Verzekering als instrument voor risicobeheer

Rampenrisico's en -verliezen zijn van groot belang voor de samenleving, aangezien ze de afgelopen jaren zijn toegenomen. Deze gebeurtenissen zullen naar verwachting verder toenemen als gevolg van factoren zoals demografische ontwikkeling, veranderingen in landgebruik, uitbreiding van residentiële en economische activiteiten in rampgevoelige gebieden en de verwachte klimaatverandering. Uit gegevens blijkt dat de klimaatverandering de frequentie en ernst van bepaalde extreme weers- en klimaatgerelateerde gebeurtenissen, zoals droogte, hittegolven en zware neerslag, in verschillende Europese regio’s al heeft verhoogd. Deze trends zullen zich naar verwachting voortzetten tenzij doeltreffende maatregelen ter beperking van en aanpassing aan de klimaatverandering worden uitgevoerd (EEA-verslag 15/2017). Bovendien zullen klimaatrisico’s ook de verzekeringssector beïnvloeden en transformeren (EIOPA,2022). Daarom wordt de invoering van een mechanisme voor comprimerend risicobeheer (zoals verzekeringen) steeds belangrijker.

Verzekeringen dragen risico's over van een verzekerde persoon, voorwerp of organisatie naar een verzekeraar. De vergoeding hangt af van de beoordeling van verliezen als gevolg van de gespecificeerde risicogebeurtenissen, bijvoorbeeld gewasverlies in de landbouw, verliezen in huizen als gevolg van overstromingen, bosverliezen als gevolg van stormen of bosbranden. Voor extreme weersomstandigheden, verzekering is een waardevol instrument, omdat het helpt voorkomen dat de financiële verliezen niet veranderen in lange termijn economische schade. Als een huis of een bedrijf beschadigd is, kan de verzekering de kosten van de wederopbouw of compensatie dekken, waardoor de getroffen personen snel kunnen herstellen. Voordat een verzekering kan worden verstrekt voor extreme weersomstandigheden, moet de verzekeraar het risico identificeren, kwantificeren hoeveel schade het zou kunnen veroorzaken en de kosten kunnen dragen als de extreme gebeurtenis zich voordoet. Tot slot, om een verzekering te hebben voor extreem weer, moet het onvoorspelbaar zijn.  De exacte tijd en locatie van het evenement is niet van tevoren bekend.

Het Groenboek van de Europese Commissie van 2013 over de verzekering tegen natuurrampen en door de mens veroorzaakte rampen maakt deel uit van het pakket van de aanpassingsstrategie. Het doel is om de manier waarop verzekeraars klimaatveranderingsrisico's beheren te verbeteren, de toegang tot rampenverzekeringen uit te breiden en het volledige potentieel van verzekeringsprijzen en andere financiële producten te ontsluiten.

In een verslag van de Europese Commissie over de verzekering van weers- en klimaatgerelateerde rampenrisico’s worden verschillende verzekeringsregelingen in verschillende lidstaten geanalyseerd. Op basis van hun beoordeling kunnen de verzekeringsmarkten (over de landen en sectoren heen) in drie grote groepen worden onderverdeeld:

• Vrijwillige verzekeringsmarkt: In deze markt beslissen polishouders of ze een verzekeringsdekking kopen en de verzekeraars beslissen of ze de dekking zullen bieden.
• Halfvrijwillige verzekeringsmarkt: Het is vergelijkbaar met de vrijwillige markt, waar zowel de verzekeraar als de polishouder kunnen kiezen om deel te nemen. Er kan echter sprake zijn van indirecte druk, zoals eisen van hypotheekverstrekkers of informele overeenkomsten, die personen aanmoedigen om deel te nemen aan de verzekeringsmarkt.
• Verplichte markten: Op deze markt is de verzekeraar of de polishouder wettelijk verplicht om deel te nemen. Verzekeraars kunnen bijvoorbeeld wettelijk verplicht zijn om dekking te bieden voor extreem weer, en polishouders kunnen wettelijk verplicht zijn om een brandverzekering te kopen die dekking biedt voor extreme weersomstandigheden.

Sommige landen (bv. Frankrijk, Zwitserland) hebben een staats- of quasi-overheidsmonopolieverzekering, terwijl andere landen (bv. Duitsland, Italië en het Verenigd Koninkrijk) commercieel gestructureerde “vrijemarktoplossingen” hebben, die systematisch gepaard gaan met door de overheid gefinancierde ad-hocverlichting. Andere landen (bv. Oostenrijk, Denemarken) hebben openbare rampenfondsen die met belastinggeld worden gefinancierd en nog andere landen hebben verschillende gemengde oplossingen van particuliere verzekeraars, aangevuld met openbare rampenfondsen (bv. België, Nederland, Noorwegen) (Schwarze et al., 2009). Spanje heeft een publiek-private partnerschapsregeling waarbij de overheidsinstantie (Consorcio de Compensación de Seguros - CSS) buitengewone klimaatrisico’s (en andere) dekt en haar premies int door middel van een evenredige toeslag die is opgenomen in de facturen van de particuliere ondernemingen (EEA, 2017).

Verzekeren tegen door het klimaat veroorzaakte risico’s wordt snel een prioriteit voor particulieren en bedrijven. De praktijk van het bedrijfsbeheer omvat natuurlijk risicodiversificatiestrategieën. Gezien de toenemende relevantie van klimaatgerelateerde risico’s, in termen van schade aan fysieke activa en verstoring van bedrijfsactiviteiten, is het raadzaam dat ondernemingen overwegen verzekeringspolissen af te sluiten tegen natuurrampen of andere klimaateffecten die van invloed kunnen zijn op hun activiteiten.