Aanpassing van de Franse normen voor het ontwerp, het onderhoud en de exploitatie van de vervoersinfrastructuur

De gevolgen van de klimaatverandering voor vervoersnetwerken, ongeacht de vervoerswijze, zouden in de komende eeuw kunnen verergeren. Vervoersnetwerken moeten worden aangepast vanwege hun belang voor de samenleving en de economie. Het Franse nationale plan voor aanpassing aan de klimaatverandering (2015) bevat een reeks prognoses en tendensen met betrekking tot de verwachte klimaatverandering; die relevanter zijn voor de vervoerssectoren zijn onder meer de volgende kwesties:

• De gemiddelde dagelijkse temperatuur in het grootstedelijke Frankrijk zal naar verwachting stijgen met 2 tot 2,5 ° C tussen het einde van de 20e eeuw en het einde van de 21e^eeuw, onder het emissiescenario SRES B2. De stijging zal ongeveer 2,5 tot 3,5 °C bedragen in het scenario SRES A2. Bovendien wordt verwacht dat het aantal dagen met een temperatuur onder nul zal afnemen en dat de dagelijkse temperatuurvariatie zal toenemen.
• De frequentie waarmee de periode wordt gekenmerkt door zeer hoge temperaturen en droogte zal naar verwachting toenemen. Deze omstandigheden verhogen ook het risico op brandgebeurtenissen.
• Prognoses voor de emissiescenario's SRES B2 en A2 laten een tendens zien naar minder neerslag in het voorjaar en de zomer. Deze vermindering, die pas aan het einde van de eeuw merkbaar wordt in scenario B2, treedt eerder en met grotere amplitude op in scenario A2 (ongeveer -10% rond 2050 en -30% rond 2090 voor het zomerseizoen). Ongeacht het scenario is Zuidwest-Frankrijk de regio die naar verwachting het meest door deze vermindering zal worden getroffen. De sneeuwval zal in de loop van de eeuw aanzienlijk dalen, vanaf 2030.
• Extreme neerslaggebeurtenissen zullen naar verwachting in frequentie afnemen, maar in intensiteit toenemen.
• Verwacht wordt dat de rivierstromen in de winter zullen toenemen, terwijl het zomerseizoen te maken zal krijgen met ernstiger lage stromen; deze trends zullen waarschijnlijk variëren naar gelang van de stroomgebieden. De gemiddelde grondwaterstand op jaarbasis zou doorgaans dalen, hoewel seizoensgebonden schommelingen nog onduidelijk zijn.
• Veranderingen in windregimes zijn zeer onzeker, omdat er veel verschillen zijn in de resultaten van de modellen.
• Projecties op zeeniveau zijn onzeker, vooral op lokaal niveau. De hypothese van een zeespiegelstijging van 1 m tegen 2100 blijft behouden voor dit herzieningsproces.

Deze veranderingen in het klimaat vormen specifieke uitdagingen voor de vervoersinfrastructuur, die zullen worden aangepakt door de desbetreffende normen bij te werken. Het updateproces is echter om verschillende redenen een uitdaging:

• Moeilijkheden om vast te stellen hoe veranderingen in het klimaat van invloed kunnen zijn op de klimaatgerelateerde variabelen die traditioneel in vervoersnormen en -richtsnoeren worden gebruikt.
• Er is een grote behoefte aan communicatie over de noodzaak om te anticiperen op de gevolgen van klimaatverandering en de infrastructuur aan te passen aan veranderingen op lange termijn.
• een groot aantal vervoersnormen en -richtsnoeren; er moet een degelijke prioriteit worden vastgesteld bij de herziening ervan en er moeten gemeenschappelijke richtsnoeren voor worden gegeven.
• Noodzaak om synergieën tot stand te brengen, met voortdurende regelmatige technische actualiseringen van vervoersnormen en -richtsnoeren, en klimaatprognoses.

De belangrijkste doelstellingen van de systematische herziening van normen zijn:

• De technische vereisten van de vervoersinfrastructuur aanpassen aan de verwachte veranderingen in het klimaat.
• Zorgen voor een onpartijdige evaluatie en vaststelling van herzieningsbehoeften en -prioriteiten.
• De veerkracht van vervoersinfrastructuur op een alomvattende manier aanpakken, met inbegrip van ontwerp, onderhoud en exploitatie.
• Actualisering van klimaatparameters en -indicatoren die gewoonlijk in vervoersnormen worden gebruikt, om rekening te houden met mogelijke veranderingen in het Franse klimaat.

De herziening van de Franse normen voor het ontwerp, het onderhoud en de exploitatie van de vervoersinfrastructuur werd uitgevoerd door een door het DGITM opgerichte technische werkgroep met deskundigen van verschillende vervoersinfrastructuren en -systemen: wegen, bruggen, grondwerken, kabelbanen, spoorwegen, luchtvaart, waterwegen, zeevaart en havens. Na een samenvatting van de belangrijkste klimaattrends op korte en lange termijn, heeft de werkgroep bestaande Franse normen gescreend om vast te stellen welke verwijzingen bevatten naar belangrijke klimaatelementen (zoals "temperatuur", "overstroming", "regen", "wind" ...) die in de toekomst zouden kunnen veranderen. De screening, op basis van databanken en adviezen van deskundigen, was voornamelijk gericht op technische documenten; er is ook rekening gehouden met een aantal regelgevende en normatieve documenten. De geselecteerde normen werden vervolgens ingedeeld in drie groepen, in overeenstemming met de behoeften voor de herziening ervan vanuit het oogpunt van aanpassing aan de klimaatverandering:

• die geen herziening nodig hebben: technische referentiedocumenten en bijbehorende normen die niet door de klimaatverandering worden beïnvloed;
• die moeten worden herzien: technische referentiedocumenten die gevolgen ondervinden van de klimaatverandering en die reeds een technische herziening moeten ondergaan, en
• die behoefte hebben aan nauwkeurigere informatie over de betrokken klimaatvariabelen en -indicatoren om te bepalen of en hoe deze moeten worden herzien.

Voor de derde groep normen volstaat de bestaande informatie niet om te beoordelen of ze moeten worden aangepast aan toekomstige veranderingen in het klimaat, en in de toekomst zullen verdere studies nodig zijn. Enkele voorbeelden van normen in elke categorie zijn:

• Normen die niet hoeven te worden herzien: wegverkeerslawaai, ontwerp van het weglandschap, richtlijnen voor wegafvoer, aanbevelingen voor constructief ontwerp (grenstoestanden) in aquatische locaties.
• Normen die moeten worden herzien: ontwerp van het wegdek, raming van algemene acties voor aquatische structuren (sneeuw, wind, enz.).
• Normen die nadere verduidelijking van de klimaatparameters behoeven: ontwerp en aanleg van nieuwe wegen, onderhoud van stedelijke wegen, afwatering van trottoirs, begeleiding van wegdijken, principes voor het leggen van lange gelaste rails.

Enkele honderden technische normen (meer dan 800 alleen voor wegen) werden herzien. Voor degenen die een nauwkeuriger begrip van de betrokken klimaatparameters nodig hebben (categorie (3) hierboven), hebben de vervoersdeskundigen een lijst van de vereiste precisies verstrekt. Deze hebben betrekking op het tijdstip (wanneer bepaalde klimaatveranderingen waarschijnlijk zullen plaatsvinden) en de getroffen gebieden, of op de precieze effecten van die veranderingen op sommige van de parameters die voor het ontwerp van de infrastructuur worden gebruikt (frequentie van het optreden, intensiteit, aantal dagen boven bepaalde niveaus, enz.).

Terwijl de herziening van de normen binnen categorie (2) reeds aan de gang is, kan de herziening van de normen onder categorie (3) pas plaatsvinden nadat de nodige verduidelijkingen zijn verstrekt door klimaat- en meteorologische deskundigen. De herziene normen zullen worden vastgesteld volgens de algemene procedure, met deelname van alle relevante belanghebbenden, en vervolgens ten uitvoer worden gelegd.

De herziening van de vervoersnorm werd in overleg met het DGITM (directoraat-generaal Infrastructuur, Vervoer en Zee) uitgevoerd door de verschillende technische diensten van de Franse regering: CEREMA (Centre d’Études et d’Expertise sur les Risques, l’Environnement, la Mobilité et l’Aménagement), CETU (Centre d’Études Techniques des Tunnels), STAC (Service Technique de l’Aviation Civile), STRMTG (Service Technique des Remontées Mécaniques et des Transports Guidés), en van de verschillende beheerders van het openbaar vervoer: RFF en SNCF (spoor), VNF (binnenwateren) en van IFRECOR (Initiative Française pour les Récifs Coralliens). Deskundigen en onderzoekers zullen worden gemobiliseerd om klimaatprojecties te berekenen en de normen aan te passen. De werkgroep is momenteel ook betrokken bij de coördinatiegroep “Klimaatverandering” van de AFNOR.

Deze actie biedt een innovatieve benadering van de aanpassing van vervoersinfrastructuur, aangezien zij een homogene methodologie probeert uit te voeren voor de herziening van normen die moeten worden toegepast (in een perspectief van aanpassing aan de klimaatverandering) op verschillende vervoerswijzen en op verschillende fasen, zoals ontwerp, onderhoud en exploitatie. Andere succesfactoren zijn:

• Samenwerking met klimaatdeskundigen en meteorologische diensten. Klimaat- en meteorologische expertise is van cruciaal belang om toekomstige klimaatomstandigheden te definiëren en de gevolgen ervan voor de verschillende elementen van de vervoersinfrastructuur te begrijpen. Efficiënt partnerschap is gebaseerd op een vruchtbare dialoog, waarbij klimaatdeskundigen inzicht hebben in de informatiebehoeften van ontwerpers en beheerders van vervoersinfrastructuur en vervoersspecialisten hun praktijken aanpassen aan de daadwerkelijk beschikbare klimaatinformatie en de daarmee samenhangende onzekerheid.
• Mobilisatie van interne technische kennis binnen de nationale administratie, het overwinnen van technische gebieden.
• Pragmatische aanpak, gericht op het vaststellen van duidelijke prioriteiten in het herzieningsproces en het bereiken van snelle resultaten voor de geselecteerde prioriteiten.
• Transparantie, zodat alle belanghebbende partijen toegang hebben tot de door de werkgroep geproduceerde informatie en tot de gedane aanbevelingen.

Beperkende factoren zijn onder meer:

• Heterogeniteit in de inhoud en aanpak van bestaande normen binnen de verschillende vervoerswijzen.
• Een paar standaard databases. Moeilijkheden om alle normen te identificeren met klimaatgerelateerde variabelen: een absolute noodzaak om een groot aantal vervoersdeskundigen te raadplegen om de normen op te sommen en te herzien.
• Hoge specialisatie in technische expertise, waardoor het moeilijk is om gemeenschappelijke benaderingen uit te voeren die de traditionele grenzen tussen "kennisgemeenschappen" overschrijden.
• Normen voor ontwerp, onderhoud en exploitatie zijn gebaseerd op specifieke waarden van klimaatgerelateerde variabelen, terwijl klimaatprojecties vaak worden gegeven als waardenbereiken.
• Aanpassing aan de klimaatverandering op lange termijn wordt vaak beschouwd als een niet-prioritaire kwestie.

Er is geen informatie beschikbaar over de gedetailleerde kosten; aangezien de evaluatieactiviteiten echter werden uitgevoerd door de technische diensten van de Franse regering, vereiste het proces geen aanzienlijke extra middelen.

De belangrijkste voordelen zullen naar verwachting verband houden met langetermijnbesparingen op de exploitatie- en onderhoudskosten van de vervoersinfrastructuur. De nieuwe normen zullen de bestaande normen voor het ontwerp, het onderhoud en de exploitatie van de vervoersinfrastructuur vervangen. Het uiteindelijke doel van het proces is ervoor te zorgen dat de vervoersinfrastructuur, met een lange levensduur (soms van 100 jaar of meer), op bevredigende wijze kan omgaan met de omstandigheden die worden opgelegd door toekomstige klimaat- en extreme weersomstandigheden.

Het belangrijkste juridische kader van deze herziening is het Franse nationale plan voor aanpassing aan de klimaatverandering, dat een mandaat bevat voor het ministerie van Ecologie, Duurzame Ontwikkeling en Energie (directie Générale des Infrastructures de Transports et de la Mer) om een werkgroep voor deze actie op te richten.

De werkgroep moet tot 2016 blijven werken aan de opstelling van een aantal normen en een besluit nemen over de noodzaak van herziening van categorie 3-normen, op basis van de verduidelijkingen van de deskundigen.

De herziene normen zullen worden toegepast op de bouw van nieuwe infrastructuur en de verbetering en het onderhoud van bestaande infrastructuur, met een levensduur van het ontwerp van 25 tot 100 jaar.

Marie Colin
CEREMA
110 rue de Paris - BP 214 - 77487 Provins Cedex
Tel.: +33 (0)1 60523261
E-mail: marie.colin@cerema.fr

Fabien Palhol
CEREMA
110 rue de Paris - BP 214 - 77487 Provins Cedex
Tel.: +33 (0)1 60523121
E-mail: fabien.palhol@cerema.fr 

Centre d’Études et d’Expertise sur les Risques, l’Environnement, la Mobilité et l’Aménagement (CEREMA)