Klimaatbestendige normen voor wegontwerp, aanleg en onderhoud

Wegvervoer is van essentieel belang voor de economie en de samenleving wereldwijd. In 2017 was het wegvervoer in de EU28 goed voor 73,3 % van het totale volume van het goederenvervoer over land en 80,1 % van het passagiersvervoer. Om een ononderbroken beschikbaarheid van het wegennet te waarborgen, moeten maatregelen worden genomen om de wegvervoersinfrastructuur beter bestand te maken tegen extreme weersomstandigheden en klimaatverandering, waarbij tegelijkertijd en in synergie de andere uitdagingen waarmee het wegvervoer wordt geconfronteerd, zoals de geleidelijke groei en de afname van de koolstofintensiteit van het vervoer in overeenstemming met de koolstofneutrale strategie, moeten worden aangepakt. 

Een doeltreffende manier om de veerkracht van het wegvervoer te vergroten, is door bouw- en ontwerpnormen vast te stellen, te ontwikkelen of te herzien en vervolgens toe te passen. Deze activiteiten moeten worden opgenomen in een gestandaardiseerd en goed beschreven proces dat erop gericht is de algehele veerkracht van het wegennet te vergroten. Het aanpassingskader voor wegeninfrastructuur is beschreven en getest door het ROADAPT-project (Roads for today, adapted for tomorrow). Het aanpassingskader komt ook aan bod in het PIARC-verslag (2015), waarin vier hoofdfasen worden gedefinieerd: 

1. Identificeren van reikwijdte, variabelen, risico's en gegevens met de nadruk op klimaatveranderingsscenario's voor het gegeven gebied en blootstellings- en gevoeligheidsanalyse van wegactiva aan klimaatverandering. 
2. Risico's beoordelen en prioriteren. Deze fase omvat een kwetsbaarheidsanalyse die wordt uitgevoerd om kritieke elementen van de wegeninfrastructuur te identificeren. 
3. Ontwikkelen en selecteren van adaptatiereacties en strategieën. Deze fase schetst de identificatie, selectie en prioritering van aanpassingsreacties die in de fasen 1 en 2 zijn geïdentificeerd. 
4. Integreren van resultaten in besluitvormingsprocessen. De resultaten van de fasen 1 tot en met 3 moeten namelijk effectief worden opgenomen in installaties voor vermogensbeheer, investeringsplannen, verkeersbeheerstrategieën en andere strategische documenten en normen. 

Wegtransportmiddelen die herziene bestendige normen vereisen, kunnen in de volgende categorieën worden ingedeeld. 

Wegverharding 

De belangrijkste risico's voor het wegdek in verband met klimaatverandering zijn, afhankelijk van de klimaatzone, extreme hitte en insolatie, hogere frequentie van zware regenval en temperatuurschommelingen rond het vriespunt. 

Zeer hoge temperaturen manifesteren zich door een verhoogd risico op asfaltrutten, blozen en bloeden van bitumineuze oppervlakken en / of scheuren. Naarmate de temperatuur van het asfaltmengsel toeneemt, verliest de bindmiddelfase stijfheid en de onomkeerbare vervormingen veroorzaakt door statische of dynamische verkeersbelasting zullen zich sneller ophopen. Mogelijke oplossingen zijn onder meer de volgende: 

• Aanpassing van bitumineus mengselontwerp (gebruik van bindmiddelen met een hoger verwekingspunt, met inbegrip van polymeermodificatie van bitumen, selectie van sterker aggregaatskelet); 

• Aanpassing van het structurele ontwerp van de bestrating (flexibele, halfstijve en stijve/samengestelde ontwerpen); 

• Groter gebruik van beton vanwege de hogere temperatuurbestendigheid en andere voordelen (langere levensduur, mogelijkheid van verhoogde belasting, lagere onderhoudsbehoefte), zij het iets hogere aankoopkosten. 

• Het ontwerp van het betonnen bestratingsmengsel wijzigen om de benodigde hoeveelheid water te verminderen. 

• Verhoog de reflectie (albedo) van het wegdek, bijvoorbeeld door heldere, gekleurde elementen op de weg of reflecterende coatings van het wegdek te gebruiken. 

• Koelen van trottoirs met water. 

De belangrijkste effecten van een toename van de frequentie in intense neerslag omvatten waterschade aan asfalt, verminderd draagvermogen van lagere bestratingslagen en verminderde veiligheid en comfort voor de gebruiker (minder wrijving, minder comfort). Mogelijke aanpassingsreacties, vergelijkbaar met die met temperatuurschommelingen en een hogere frequentie van vries- / dooicycli, zijn: 

• Gebruik van permeabele/reservoir bestratingen. Water wordt opgeslagen in de bestratingsstructuur en geïnfiltreerd in de bodem of geloosd door een drainagesysteem. 

• Gebruik van poreuze toplagen die de afvoer van het water naar de zijkanten van de weg kunnen vergemakkelijken en aquaplaning kunnen voorkomen. 

• Voor betonoppervlakken worden hogere cementgehalten en lagere watercementverhoudingen aanbevolen. 

• Ontwikkeling van hydrofobe coatings die geschikt zijn voor gebruik op micromechanisch en/of bestratingsniveau. 

Wegafvoersystemen 

De capaciteit van het drainagesysteem moet worden aangepast aan de hogere intensiteit en frequentie van extreme regenval en worden aangevuld met watervasthoudende voorzieningen (bv. dammen, reservoirs) en structurele beschermingsmaatregelen (dijken, dijken). Het ontwerp voor duikers moet worden aangepast om binnen een korte periode hogere watervolumes op te vangen. Voor de bepaling van het capaciteitsontwerp van het drainagesysteem moeten de intensiteit-duur-frequentiekrommen (IDF-krommen) worden gebruikt, rekening houdend met de invloed van de klimaatverandering, en moeten deze IDF-krommen worden aangepast aan de in toekomstige klimaatscenario's verwachte neerslagkenmerken. 

Bruggen en soortgelijke infrastructuur 

De belangrijkste problemen op het gebied van klimaatverandering die relevant zijn voor het ontwerp, de bouw en het beheer van bestaande brugconstructies zijn het vaker voorkomen van overstromingen, hogere rivierafvoer, erosie en hellingsinstabiliteit en temperatuurschommelingen. De normen voor brugconstructies die momenteel worden gebruikt, vertonen aanzienlijke weerstand tegen deze effecten; desalniettemin is het onderzoek naar nieuwe klimaatbestendige normen aan de gang. 

Vegetatie langs wegen 

Vegetatie langs wegen draagt bij tot de bescherming van het milieu, met name door geluidshinder en vervuiling te verminderen, en kan ook een aanpassingsfunctie hebben, bijvoorbeeld door de weg te beschermen tegen direct zonlicht. Aan de andere kant kan oneigenlijk gebruik van vegetatie langs de weg een risicofactor zijn voor verkeersverstoring bij extreme weersomstandigheden en kan dit ook van invloed zijn op de verkeersveiligheid. De aanbevelingen voor de aanleg van klimaatbestendige wegen omvatten daarom de vervanging van volwassen bomen door hagen (met behulp van elastische houtachtige planten die geschikt zijn voor en beter zijn aangepast aan een bepaalde klimaatzone) en het planten van de vegetatie op voldoende afstand van de weg. 

De klimaatverandering zal ook gevolgen hebben voor het onderhoud van wegen, waarmee dus rekening moet worden gehouden bij de aanpak van klimaatbestendige wegeninfrastructuur. Er moet aandacht worden besteed aan alle onderhoudsdiensten, zoals het reinigen en onderhouden van drainagesystemen, het verwijderen van stormschade, het reinigen van wegen, het snoeien van borstels en het verwijderen van sneeuw en ijs. De efficiëntie van aanpassingsmaatregelen en onderhoudsplanning kan op passende wijze worden aangevuld met verkeerstelematica-elementen, met name onlinecamera's, weerstations, wegbelastingsensoren en geavanceerde telematicasystemen die in staat zijn de verkeersstroom te regelen en verkeerscongestie te voorkomen. 

De aanpassing van het wegvervoer maakt deel uit van de oplossingen om de continuïteit van de toeleveringsketens voor het bedrijfsleven en de industrie te waarborgen. De bovengenoemde klimaatveranderingsrisico’s hebben gevolgen voor de continuïteit van de toeleveringsketen in verband met vervoer. Verstoring van de toeleveringsketen kan uiteindelijk leiden tot hogere kosten die gevolgen kunnen hebben voor de afnemer, leverancier of de hele toeleveringsketen.  Het waarborgen van de veerkracht van het vervoer via klimaatbestendige wegen is ook van cruciaal belang om de connectiviteit te waarborgen van bestemmingen die afhankelijk zijn van toerisme en bijdragen aan de economische ontwikkeling van deze sector. 

Voor de gevolgen van overstromingen en de stijging van de zeespiegel voor het wegvervoer, zie ook de aanpassingsoptie Drijvende of verhoogde wegen.