Stap 2.2 Risico's identificeren

Kernboodschap

Identificeer potentiële risico's voor uw regio die nader moeten worden onderzocht. Vergeet niet rekening te houden met kwetsbaarheid en grensoverschrijdende risico's.

Gegevens verzamelen over klimaatrisico’s in uw regio

Het doel hier is om een systematische inventarisatie van risico's in uw regio te maken, op basis van verschillende bronnen. Dit omvat klimaat in het verleden in uw omgeving (inclusief lokaal voorkomende extreme weersomstandigheden zoals overstromingen, hittegolven of bosbranden), gegevensrecords voor meerdere klimaatgevaren en informatie over blootstelling en kwetsbaarheid (op basis van de geografische en sociaal-economische kenmerken van de regio). Beoordelingen op nationaal of continentaal niveau, zoals EUCRA, kunnen waardevolle inzichten aan deze inventaris toevoegen.

In stap 1.1 bent u begonnen met het verzamelen van gegevens uit geloofwaardige bronnen, waaronder uw eigen organisatie, lokale belanghebbenden en nationale en EU-platforms zoals het aanpassingsdashboard van het missieportaal en de landenprofielen klimaat-ADAPT. Deze middelen kunnen u informeren over klimaatrisico’s – met inbegrip van acute (bv. extreme weersomstandigheden) en chronische (bv. langzaam optredende veranderingen) risico’s – en over gegevens over klimaatgerelateerde gevaren, effecten, kwetsbaarheid, blootstelling en aanpassingsbeleid op nationaal en regionaal niveau.

Kwetsbaarheid begrijpen en overwegen

De gevolgen van klimaatverandering verschillen per sector/systeem (bv. fysieke risico’s voor de infrastructuur, sociaal-economische en gezondheidseffecten op gemeenschappen) en sociale groepen (bv. ouderen, kinderen, vrouwen, mensen die met armoede worden bedreigd). Bepaalde sectoren, gebieden en gemeenschappen onder uw lokale of regionale overheid zijn kwetsbaarder voor klimaatverandering, hetzij vanwege inherente gevoeligheid (bv. ouderen) hetzij vanwege een beperkt aanpassingsvermogen, vaak in verband met reeds bestaande ongelijkheden. Het is van cruciaal belang om deze kwetsbare gebieden in kaart te brengen en de meest sociaal kwetsbare groepen in kaart te brengen. Zij maken deel uit van het totale risico waarmee uw gebied wordt geconfronteerd en moeten expliciet in aanmerking worden genomen bij uw risicobeoordeling (stap2.3). Veel organisaties richten zich op technische aanpassingsmaatregelen (bijvoorbeeld het bouwen van dijken), maar het verminderen van de kwetsbaarheid van mensen en sectoren is even belangrijk.

Ook het betrekken van kwetsbare groepen, vertegenwoordigers van kwetsbare sectoren en relevante belanghebbenden bij risicobeoordelingsprocessen kan nuttig zijn. Het betrekken van maatschappelijk werkers en gezondheidswerkers op regionaal of lokaal niveau zorgt bijvoorbeeld voor rechtvaardigheid en inclusie van kwetsbare groepen.

Aanpassing aan de gevolgen van hittegolven in een veranderend klimaat in Botkyrka, Zweden

In de 20e eeuw kwamen hittegolven eens in de 20 jaar voor in Zweden (de laatste was in 1975). Maar sinds het begin van dit millennium hebben zich al vier hittegolven voorgedaan (in 2003, 2007, 2010 en 2018). In de gemeente Botkyrka zijn grote inspanningen geleverd om de gezondheidsrisico's van hittegolven te verminderen. Dankzij deze inspanningen zijn ouderenzorg, pensionering en verpleging beter geïnformeerd over hittegolfrisico's en de checklists die ze moeten volgen in geval van hittegolfwaarschuwingen. Indien nodig kan extra personeel worden geactiveerd om verdere ondersteuning voor veilige zorg te garanderen. Hierdoor was de gemeente tijdens de hittegolf van 2018 veel beter voorbereid en uitgerust dan voorheen. Botkyrka ondersteunt ook acties om het thermisch comfort binnenshuis te verbeteren en “cool spots” te creëren in verschillende delen van de gemeente.

Volledige casestudy over Climate-ADAPT

Environmental Justice Atlas, Berlijn, Duitsland

De Environmental Justice Atlas voor Berlijn onthult de huidige milieutoestand van het grootstedelijk gebied, met details over milieudruk, oorzaken, effecten, gevoeligheden, gevaren, landgebruik en bouwdichtheid. De indicatoren zijn gericht op milieurechtvaardigheid – geluidshinder en luchtverontreiniging, de bioklimatologische belasting, groene en open ruimten en sociale deprivatie. Zij tonen aan dat thermische stress in stedelijke regio’s onevenredig grote gevolgen heeft voor lagere-inkomensgroepen. Deze gegevens zullen worden gebruikt om financiering toe te wijzen voor milieuverbeteringen in wijken die deze het hardst nodig hebben.

Bron: Berlijn Environmental Justice Atlas

Transregionale en trapsgewijze effecten in overweging nemen

Het gebied dat onder de jurisdictie van uw autoriteit valt, is verbonden met de omgeving en de gevolgen van de klimaatverandering overstijgen administratieve grenzen en hebben gevolgen voor gebieden buiten uw controle. Deze onderlinge afhankelijkheid (met name op het gebied van waterbeheer) betekent dat lokale of regionale overheden en naburige rechtsgebieden moeten samenwerken (zie stap 1.3). Deze coördinatie – die in sommige landen op nationaal of regionaal niveau kan worden beheerd – is van essentieel belang voor het aanpakken van gedeelde risico’s en het navigeren door verschillende politieke, juridische en institutionele contexten (zie onderstaande voorbeelden). Impactcascades treden op wanneer een mix van klimaat- en niet-klimaatgerelateerde gevaren zich door verschillende sectoren verspreidt, wat daaropvolgende effecten teweegbrengt. Minder neerslag in een gedeeld stroomgebied kan bijvoorbeeld leiden tot waterschaarste stroomafwaarts, met gevolgen voor de landbouw en de toegang tot drinkwater, en tot grensoverschrijdende risico’s zoals verstoringen van vervoerssystemen. Bij het beoordelen van klimaatrisico’s is het van cruciaal belang om rekening te houden met deze effecten en samenwerking tussen sectoren en grenzen te bevorderen om de impact ervan te verminderen.

Kustcontract: Een governanceaanpak voor geïntegreerd wetlandbeheer, Sardinië, Italië

De kustregio Oristano in Sardinië, Italië, wordt geconfronteerd met een breed scala aan klimaatrisico's, waaronder droogte, overstromingen aan de kust en in het binnenland en hittegolven. De wetlands helpen de regio te beschermen, fungeren als koolstofput en bieden veerkracht tegen extreme klimaatgebeurtenissen. Maar het beheren en beschermen van deze wetlands is een uitdaging vanwege de versnipperde verantwoordelijkheden van de overheid. Om dit aan te pakken, heeft de regio het kustcontract ontwikkeld – een governance-instrument dat sectoroverschrijdende samenwerking op lokaal niveau faciliteert en een geïntegreerd beheer van wetlands aan de kust ondersteunt. Het kustcontract heeft 14 ondertekenaars van verschillende bestuursniveaus, waaronder gemeenten en lokale en regionale overheden. Het toont aan dat een breed scala van belanghebbenden zich inzet voor multilevel en participatieve governance en illustreert een succesvolle multistakeholderbenadering van het beheer van stroomgebieden.

Bron: Missieverhalen (2024)

Multidisciplinair strategisch plan voor het stroomgebied van de Vesdre, Wallonië, België

Na ernstige overstromingen in juli 2021 werd een multidisciplinair strategisch plan gelanceerd voor het district Vesdre in Wallonië, België. Het biedt een gedeelde visie voor het grondgebied, als leidraad voor de veerkrachtige en coherente wederopbouw van de regio, ondersteund door 1,1 miljard EUR aan financiering voor Wallonië van de Europese Investeringsbank. Het plan integreert principes van grensoverschrijdende klimaatveranderingsplanning, waarbij 25 gemeenten in een wisselend landschap betrokken zijn. Dit initiatief laat zien hoe gemeenten regionaal kunnen samenwerken om weerbaarheid tegen klimaatverandering op te bouwen.

Meer informatie over Wallonie Territorie SPW