Tilpasning av flaumhandteringsplanar

Ifølgje Det europeiske miljøbyrået vil konsekvensane av flaum i Europa generelt forverrast som følgje av auke i intensitet og hyppigheit av flaumhendingar på grunn av klimaendringar (EØS, 2016, 2020) Inna 2050 i eit forretningsmessig scenario kan det vere ein nesten femdobla auke i dei årlege økonomiske tapa som følgje av flaum i Europa (SWD (2019) 439).

Oversymjingar kan skyldast: (i) kraftig nedbør eller smeltevatn, når jordas infiltrasjonskapasitet overskridast; (II) elvar, når utsleppa overgår kapasiteten til vassbanar og vassutgangar frå vanlege elveleie, spreier seg over landet, (iii) eller stormutbrot som er ansvarlege for kystflod. Klimaendringane forventast å auke hyppigheita og omfanget av ekstreme nedbørshendingar, auke gjennomsnittlege og ekstreme temperaturar (som er viktige for is og snøsmelting), auke havnivået og intensivere storminess med negative effektar på ekstreme havnivåar, og dermed ytterlegare forverre flaumrisikoen. På den andre sida påverkar arealbruksendring og antropologisk press på elvar konsekvent den naturlege oppbevarings- og dreneringskapasiteten til nedbørsfelta. Dette kan omsetjast i ein betydeleg auke av overflateavrenning og følgjeleg i elvstopputslepp, som forventast å auke i ulike delar av Nordvest-Europa (Blöschl eit al., 2019). I lågtliggande kystområde kan samstundes førekomst av høgt havnivå og nedbør som resulterer i stor avrenning forårsaka samansette flaum (Bevaqua eit al., 2019).

I dei siste åra har flaumstyring skifta frå rein beskyttar mot flaum til integrert styring av flaumrisiko. I Europa gjenspeglast dette skiftet i EUs flaumdirektiv, som skal gjennomførast i samordning med EUs vassrammedirektiv (WFD). Oversvømmelsesdirektivet krev at medlemslanda utviklar Flood Risk Management Plans (FRMPs) i samsvar med WFDs forvaltningsplanar for nedbørfelt. I denne prosessen er landa kalla til å evaluere flaumrisiko på ei elv nedslagsfelt skala, kompilere kart over flaumutsette område, og informere lokalsamfunn om desse risikoane. Flaumrisikokarta må dekkje dei geografiske områda, som kan bli overfløymde ved hendingar med låg (ekstrem hendingsscenario), middels (t.d. dei med ein returperiode ≥ 100 år) og stort sannsyn. For kvar av desse hendingane skal vurderinga gje innsikt i flaumens romlege utstrekning, vasstanden og vasstraumens snøggleik. Flaumrisikokart er òg svært nyttige for å kommunisera eksponeringa og sårbarheita til flaumutsette område til interessentar.

FRMPs forventast å ta opp alle relevante aspektar av risikostyring, med fokus på førebygging, beskyttelse, beredskap og mellomlang og langsiktig planlegging, med tanke på eigenskapane til det aktuelle nedbørfeltet eller delbassenget dei omhandlar. Ein kombinasjon av grøne og grå tiltak kan vurderast av flaumrisikostyringsplanar for å redusere flaumrelaterte problemar på nedbørsfeltskalaen. Tradisjonelle flaum (grå) beskyttar løysingar inkluderer dammar, dikar, kanalar, storm surge forsvar og barrierar generelt. FRMPs kan også omfatta framme av grøne tiltak, inkludert: berekraftig arealbruk praksis, forvalta retrett frå flaumutsette område, forbetring av vassretensjon gjennom bevaring og rekvalifisering av floodplains og våtmarker, samt kontrollert flaum av visse område i tilfelle av ei flaumhending. Viktige løysingar som kan redusera eksponeringa av menneske og eigedelar for flaum inkluderer òg medvitegjering, tidleg varsling og bruk av forsikringsordningar.

Gjennomføringa av EUs flaumdirektiv krev etablering av mekanismar for offentleg deltaking for å sikre borgarnes involvering i flaumhandteringssyklusen. Alle vurderingar, kart og planar utarbeidde i samsvar med Floods- og WFD-direktiva må gjerast tilgjengelege for offentlegheita og lastast opp til det felles digitale depotet WISE, som forvaltes av Det europeiske miljøbyrået.

FRMPs krev innspel frå ulike nivåar av institusjonar (nasjonale og regionale) og frå eit stort sett med kompetanse. Ei rekkje konsultasjonskanalar med publikum og interessentar vart brukt, og samla sett var eit breitt spekter av interessentar involvert i utarbeidinga av dei første FRMPs (på grunn av 2015). Blant relevante interessentar er involvering av private fag òg svært viktig, då private eigedomar ofte påverkast, direkte eller indirekte, av gjennomføringa av tiltaka som er føresett av FRMPs.

I nokre tilfelle har gjennomføringa av næringsmiddeldirektivet vore nyttig for å forbetra og styrke mangelen på samordning og samarbeid mellom ulike sektorar (t.d. flaumvern, beredskapsplanlegging, sivil beredskap, arealplanlegging, forsikring, restaurering av elvar), beslutningstakarar og råka partar som opererer på ulike geografiske skalaer. Til trass for ein så viktig innsats, er mangel på koordinering mellom ulike fag og spesielt mellom FRMPs og nasjonale tilpasningsstrategiar eller planar framleis eit viktig gin i den felles styringa av flaumrisikoen.

Som eit resultat av flaumkartlegginga vart sårbarheita til nokre få europeiske vassdrag og kystområde kartlagt og vurdert, noko som gjev svært nyttig kunnskap for å handtere flaumutsette område. I den første syklusen av FRMPs pluvial flaumrisiko (på grunn av kraftig nedbør som overstig jordinfiltrasjonskapasiteten) vart imidlertid ikkje ansett som like relevant, og vurderinga var mindre detaljert samanlikna med elve- og kystrisikovurdering.

Datatilgjengelegheit og menneskelege og økonomiske ressursar som krevst for å gjennomføre flaumkartleggings- og vurderingsprosessen, også med tanke på klimaendringar, er blant dei viktigaste begrensningane når det gjeld FRMPs.

Flaumdirektivet vedtek elvebassengskalaen som styringseining og tek ei fleirnivåtilnærming til mål og standardinnstilling, som er ein positiv eigenskap for adaptiv styring, spesielt i lys av klimaendringar. Mangelen på hensiktsmessige verkemiddel som formelt er innebygd i rettssystemet som støttar samarbeidsmekanismen, kan imidlertid avgrense grenseoverskridande samarbeid. I tillegg kan skilnader i dei juridiske rammene, politiske synspunkter på flaumrisikostyring og økonomiske, sosiale og fysiske innstillingar hindre riktig koordinering og samarbeid mellom skalaer.

Utarbeidinga av ein Flood Risk Management Plan følgjer normalt ein 6-års syklus av planlegging, som krev involvering av eit breitt spekter av ekspertar, inkludert land- og kystplanleggjarar, hydrologar, modellørar, miljøforskarar, ingeniørar, etc. Ressurs- og tidsinnsats som skal viast til planen utarbeiding avheng av omfanget av analyse, strategiske mål og mål for planen og tilgjengelegheita av data og verktøy for deira analyse. I lys av dens betydning må spesifikke ressursar dedikerast til interessentengasjement og konsultasjon.

EUs flaumdirektiv krev at medlemsstatane vurderer om område nær vassdrag og kystlinjer er utsett for flaum, å kartleggje flaumutbreiinga, eigedelar og menneske i fare i desse områda, og å treffe tilstrekkelege og koordinerte tiltak for å redusera denne flaumrisikoen. Direktivet krev òg at medlemsstatane tek omsyn til verknadene av klimaendringar på omfanget, hyppigheita og plasseringa av flaum, og difor integrerer slike verknader i risikovurdering, beskyttar, førebygging og beredskap for flaum.

I tillegg til FRMP-ane sjølv, er verknaden av klimaendringar og langsiktig utvikling på førekomsten av flaum del 2 føregåande trinn i planleggingsprosessen og rapporteringskrava: både den foreløpige flaumrisikovurderinga og Flood Hazard and Risk Maps bør gjere det klart korleis klimaendringar er inkludert (eller ikkje) i dei kartlagde scenaria.

Flaumdirektivet skal gjennomførast i samordning med rammedirektivet for vatn, særleg gjennom samordning av flaumrisikohandteringsplanar og forvaltingsplanar for nedbørfelt, og gjennom samordning av framgangsmåtane for offentleg deltaking i utarbeidinga av desse planane. Begge direktiva forsterkar offentlegheitas rett til å få tilgang til denne informasjonen og å ha eit ord i planleggingsprosessen. Det er utarbeidd eit eige rettleiingsdokument”River Basin Management in a changing climate” til støtte for denne samordninga.

Utarbeidinga av ein flaumrisikostyringsplan er basert på tre hovudtrinn som kvar varer 2 år: (i) førebels flaumrisikovurdering (PFRA); (II) flaumfare og flaumrisikokartlegging, (iii) utarbeiding av Flood Risk Management Plans (FRMP). Planens gjennomføringstid er i stor grad avhengig av fastsette mål og tilhøyrande identifiserte tiltak.

Planane for handtering av oversvømmingsrisiko skal gåast gjennom kvart sjette år i samsvar med flaumdirektivet. Når det gjeld gjennomføring, er levetida til konkrete tiltak som inngår i planane avhengig av tiltakets typologi, som varierer frå månader til tiår.