Folkehelsevegleiing for å vurdere og redusere risikoen for lokalt erverva Aedes-borne virussjukdommar i EU/EØS

Mellom 2021 og 2024 auka talet på stadeigne dengueutbrot og tilfelle betydeleg. Intensive internasjonale reiser har lagt til rette for import av myggborne virus frå endemiske, tropiske og subtropiske område, medan sekundær, lokal overføring av virus frå importerte tilfelle hovudsakleg drivast av invasive Aedes myggartar. Etablerte populasjonar av asiatisk tigermygg (Ae.albopictus)er rapportert i 13 land i EU. Gulfebermyggen (Ae.aegypti)er òg påvist i delar av EU (til dømes Kypros, Kanariøyane (Spania) og Madeira (Portugal)). Sommarens vêrforhold dei siste åra har vore gunstige for invasiv Aedes myggutbreiing i europeiske land, og for multiplikasjon av Aedes-bornevirus i vektorane. På grunn av klimatiske endringar forventast periodar med gunstige miljøforhold for geografisk spreiing og formeiring av invasiv Aedes mygg å bli lengre. Varmare vêr lettar òg lokal overføring av virus av desse myggane. Derfor er risikoen for stadeigne utbrot av Aedes-bornevirussjukdommar forventa å auke i Europa. I mellomtida varierer nivået på beredskap og erfaring med førebygging og kontroll av Aedes-borenvirussjukdom i dei europeiske landa. Denne rettleiinga om folkehelse gjev informasjon til støtte for vurdering og reduksjon av risikoen for lokalt erverva Aedes-bornevirussjukdommar for ekspertar innan folkehelse i Den europeiske unionen/Det europeiske økonomiske samarbeidsområde (EU/EØS).

Retningslinjene er utarbeidd etter samråd med ekspertar på området. Folkehelseekspertar vart konsultert frå land som var ramma av stadeigne overføringar av Aedes-bornevirussjukdommar (dvs. Frankrike, Italia, Portugal og Spania) og frå risikoland med varierande epidemiologiske situasjonar (dvs. Belgia, Tyskland og Hellas). I tillegg var laboratorieekspertar, medisinske entomologar og ECDC-ekspertar på nye og vektorborne sjukdommar, stoff av menneskeleg opphav og beredskaps- og responsstøtte involvert i produksjonen av rettleiinga. I april 2024 vart det arrangert ein workshop der hovudprinsippa i rettleiinga vart utvikla. Workshopen vart etterfølgd av ein skriftleg konsultasjon med dei involverte ekspertane. Eit avansert utkast til rettleiinga vart deretter delt med dei nasjonale knutepunkta frå nettverket for framveksande og vektorborne sjukdommar og stoffa av menneskeleg opphav — Blood Network for kommentarar.

Rettleiinga gjev viktig informasjon om Aedes-bornevirus (spesielt denguevirus, chikungunyavirus og Zikavirus), prinsippa for laboratoriediagnosen av desse virusa og epidemiologien til Aedes-bornevirussjukdommar i Europa. Område med risiko for stadeigne, myggborne overføringar i EU/EØS er delt inn i fire risikonivå (dvs. nivå 1 til nivå 4, og to undernivå for nivå 2 og 3). Område utan etablerte vektorar av Aedes-bornevirus kategoriserast som nivå 1. Predisponerte område, der vektorar av Aedes-bornevirus er etablert (dvs. det er bevis for overvintring og reproduserande populasjonar av Aedes-vektorar), men der vektorboren overføring av det respektive patogenet ikkje er påvist i den noverande overføringssesongen, kategoriserast som nivå 2. Innanfor dette nivået vart det identifisert to undernivå, avhengig av mottakelegheit og sårbarheit i eit område. Reseptivitet bestemmast av tilstedeværinga og tettleiken av Aedes vektorar og andre økologiske og klimatiske faktorar som favoriserer Aedes-bornevirusoverføring. Sårbarheit definerast av tilstrauminga av smitta reisande og helsesystemets kapasitet til å oppdage infeksjonar i tide og setje i verk tiltak for å forhindre vidare overføring. Predisponerte område med låg mottakelegheit og/eller sårbarheit (t.d. berre lokalt etablerte vektorar, låg vektortettleik, ugunstig klima, lågt få reisande frå område på nivå 3 og nivå 4) ans å vere nivå 2a, medan område med middels til høg mottakelegheit og sårbarheit ans å vere nivå 2b. Område som har opplevd sporadisk, stadeign overføring i tidlegare år, ans òg å vere på dette risikonivået. Risikoområde som påverkast av stadeign overføring av Aedes-bornevirus i inneverande overføringssesong, kategoriserast som nivå 3, med to undernivå, avhengig av få utbrot/klyngjer og sporbarheita av overføringskjeder. Viss det har vore minst éit bekrefta stadeigne tilfelle av ein Aedes-borenvirussjukdom som følgje av lokal og sannsynleg myggboren overføring i området i løpet av inneverande år, men få tilfelle/klyngjer ans å vere lågt og overføringskjeder er sporbare, anses området å vere nivå 3a. Dersom få tilfelle/klynger ans å vere høgt, med overveldande sporingskapasitet, reknast området som nivå 3b. Endemoepidemiske område, der autochton overføring av Aedes-bornevirussjukdommar ikkje er avhengig av import av virusa, kategoriserast som nivå 4.

For kvart risikonivå skisserer folkehelsevegleiinga utløyserar for revurdering, samt relevante overvåkings-, førebyggings-, beredskaps-, respons- og kontrolltiltak (herunder laboratoriebereiskap, bevisstgjering og kapasitetsbygging, tverrsektoriell koordinering og vektorstyring). På nivå 1 og 2 fokuserer folkehelsetiltak på overvåking og førebygging, medan på nivå 3 og 4 leggjast det meir vekt på respons- og kontrolltiltak. Ettersom risikonivåa er definerte av epidemiologiske, entomologiske og miljømessige forhold, er utløyserar for revurdering av kategoriseringar òg spesifisert i dokumentet. Konsise oppsummeringar av sjukdom og entomologisk overvåking for Aedes-bornevirussjukdommar og deira vektorar er òg gjevne i rettleiinga, samt forklaringar på dei foreslåtte førebyggings-, beredskaps-, respons- og kontrolltiltaka.