Krok 1.3 Ustanowienie struktur zarządzania w celu wspierania przystosowania się do zmiany klimatu

Główne przesłanie

Utworzenie specjalnego zespołu ds. przystosowania się do zmiany klimatu i ustanowienie struktur w celu usprawnienia koordynacji i współpracy – w ramach organizacji, na różnych szczeblach zarządzania i poza nimi – w celu wspierania opracowywania i wdrażania polityki i planów w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu. Aktywne angażowanie odpowiednich lokalnych zainteresowanych stron.

Powołanie zespołu odpowiedzialnego za adaptację

Ważne jest, aby w ramach władz lokalnych lub regionalnych ustanowić główny zespół odpowiedzialny za opracowywanie i wdrażanie strategii i planów przystosowania się do zmiany klimatu. Zespół ten powinien być uprawniony do nadzorowania działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu i zarządzania nimi w całej organizacji, zapewniając koordynację między wszystkimi odpowiednimi działami zajmującymi się sektorami lub tematami, które są szczególnie podatne na skutki zmiany klimatu lub mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia niezbędnych rozwiązań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu. Takie sektory lub tematy mogą obejmować zdrowie, ochronę ludności, transport, energię, wodę, rolnictwo, planowanie przestrzenne, finanse, leśnictwo oraz rozwój lokalny lub regionalny. Wskazane jest wyznaczenie „urzędnika ds. przystosowania” do kierowania procesami i pomagania w wyjaśnianiu ról w ramach głównego zespołu i między nim (zob. przykład „głównych urzędników ds. odporności”). Kluczowe znaczenie ma dostosowanie tych informacji do systemu zarządzania w danym kraju, ponieważ władze lokalne i regionalne mają różne kompetencje w różnych krajach.

Tworząc ten podstawowy zespół, należy określić członków, określić cele, wyjaśnić zadania i programy prac, uzgodnić struktury współpracy, ustalić harmonogramy i kamienie milowe oraz zachować przejrzystą dokumentację.

Niektóre władze lokalne i regionalne mogą nie mieć możliwości utworzenia zespołu podstawowego ze względu na ograniczenia budżetowe i różnice strukturalne. Niemniej jednak konieczne jest zapewnienie w tym celu zasobów ludzkich, aby zapewnić skuteczne planowanie przystosowania się do zmiany klimatu i długoterminowy sukces (zob. krok 1.4).

Dyrektorzy ds. odporności

W 2013 r. Fundacja Rockefellera uruchomiła program 100 odpornych miast, aby pomóc miastom w opracowaniu strategii odporności. Stworzył globalną sieć głównych urzędników ds. odporności, urzędników miejskich, których zadaniem jest kierowanie planowaniem i wdrażaniem odporności. Funkcjonariusze ci odgrywają kluczową rolę w koordynacji między departamentami miast, angażując różne zainteresowane strony w celu uzyskania wsparcia dla inicjatyw i sprostania wyzwaniom stojącym przed ich miastem. W ramach programu sfinansowano stanowiska w prawie 100 administracjach lokalnych na całym świecie, wspierając wymianę wiedzy. Zainspirowana tymi oficerami, pojawiła się rola dyrektora ds. ciepła, skupionego na opracowywaniu planów i działań mających na celu przewidywanie i reagowanie na fale upałów. Dyrektorzy cieplni są obecnie mianowani w miastach na całym świecie, w tym w Atenach, Rottterdam, Vejle i Barcelonie. Ponadto w czerwcu 2022 r. we współpracy z UN-Habitat ustanowiono stanowisko globalnego dyrektora ds. ciepła.

Źródło: Adaptacja miast w Europie: Co działa (EEA, 2024)

Zarządzanie

obszarami miejskimi na rzecz sprawiedliwości społecznej w Barcelonie, Hiszpania

Aby zwiększyć odporność na zmianę klimatu, w Barcelonie utworzono interdyscyplinarny dział, który łączy wiedzę fachową specjalistów ds. ekologii, biura ds. kultury i strategii zrównoważonego rozwoju, miejskiej Agencji Energetycznej oraz działu ds. praw socjalnych i odporności. Struktura ta zapewnia połączenie różnych perspektyw i bezpośredniej współpracy z komisarzami rządowymi i przywództwem miasta. Miasto Barcelona zademonstrowało również zaangażowanie na rzecz uczestnictwa społeczności. Około 85 % działań w ramach planu klimatycznego miasta (CLIMA 2018–2030) współtworzono w ramach procesów partycypacyjnych.

Źródło: Adaptacja miast w Europie: Co działa (EEA, 2024)

Ustanowienie struktur koordynacji i współpracy

Sieci wielopoziomowe i mechanizmy współpracy mają zasadnicze znaczenie dla opracowywania i wdrażania strategii i planów przystosowania się do zmiany klimatu (zob. przykłady poniżej). Sieci te wspierają Państwa, jako władze lokalne lub regionalne, w budowaniu zdolności oraz zapewniają informacje, wiedzę i wsparcie finansowe. Ustanowienie tych struktur wymaga zaangażowania i koordynacji z zainteresowanymi stronami na różnych szczeblach administracyjnych (koordynacja pionowa) w celu zapewnienia spójności polityki. Obejmuje to również współpracę między działami w Państwa organizacji oraz z sąsiednimi organami na tym samym szczeblu administracyjnym (koordynacja horyzontalna), a także z innymi lokalnymi zainteresowanymi stronami i obywatelami (zaangażowanie wielu zainteresowanych stron).

Utrzymanie spójności na wszystkich szczeblach zarządzania ma kluczowe znaczenie dla planowania i realizacji lokalnych działań przystosowawczych. W przypadku władz regionalnych wspierających działania w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu istotna koordynacja z władzami lokalnymi ma zasadnicze znaczenie dla włączenia ich wiedzy fachowej i działań w kształtowanie regionalnej polityki w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu. W ramach koordynacji pionowej władze regionalne powinny aktywnie współpracować z krajowymi grupami zadaniowymi ds. przystosowania się do zmiany klimatu. Ponadto w regionach przygranicznych współpraca między państwami sąsiadującymi ma kluczowe znaczenie dla wspólnego ustanowienia skutecznych i jednolitych podejść do przystosowania się do zmiany klimatu ze względu na wspólne ryzyko transgraniczne.

Jeśli jesteś częścią głównego zespołu władz lokalnych, ważne jest, aby zaangażować sąsiednie obszary w rozwój polityki, koordynować działania z zespołami ds. przystosowania się do zmiany klimatu w sąsiednich organach oraz zwracać się o wskazówki, koordynację i wsparcie techniczne do organu regionalnego lub krajowego. Zapewni to spójność polityki i skuteczne działania dostosowawcze.

Wzmocnienie pozycji małych gmin wiejskich poprzez wielopoziomowe sprawowanie rządów w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu w Nadrenii Północnej-Westfalii (Niemcy)

Projekt „Ewoluujące regiony” w Nadrenii Północnej-Westfalii w Niemczech pokazał, w jaki sposób wielopoziomowe sprawowanie rządów może skutecznie sprostać wyzwaniom związanym z przystosowaniem się do zmiany klimatu w małych społecznościach wiejskich poprzez połączenie podejścia oddolnego i odgórnego. W ciągu 4 lat wsparła siedem powiatów w celu poprawy odporności, włączenia przystosowania się do zmiany klimatu do planowania lokalnego i wzmocnienia pozycji podmiotów regionalnych. W projekcie wykorzystano mapowanie dróg, w które zaangażowanych było wiele zainteresowanych stron, w celu wdrożenia praktycznych strategii adaptacyjnych. Rozwijające się regiony pomogły wdrożyć środki przystosowawcze zgodnie z prawem państwa, promując praktyczne strategie na rzecz odporności na zmianę klimatu. Dokonała tego poprzez wspieranie współpracy między szczeblem federalnym, powiatowym i gminnym, a także poprzez zaangażowanie różnych zainteresowanych stron, przedsiębiorstw i instytucji badawczych.

Źródło: Klimat-ADAPT (2023 r.)

Sieci wspierające wysiłki władz lokalnych i regionalnych w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu

Jako sygnatariusze inicjatywy Porozumienia Burmistrzów coraz więcej miast i gmin w całej Europie opracowuje lokalne strategie i plany przystosowawcze. Koordynatorzy terytorialni paktu (np. władze regionalne) i jego zwolennicy (np. agencje rozwoju regionalnego) oferują władzom lokalnym kluczowe wsparcie – poprzez budowanie zdolności, pomoc techniczną, tworzenie sieci kontaktów i zaangażowanie w europejskie projekty wdrażające środki przystosowawcze na szczeblu lokalnym. Na przykład w Grecji region Attyka (koordynator terytorialny przymierza) ustanowił sieć CLIMATΤICCA w celu wspierania władz lokalnych i regionalnych w rozwiązywaniu problemów związanych z przystosowaniem się do zmiany klimatu. Sieć ta promuje zwiększanie świadomości i budowanie zdolności wśród ekspertów i organów.

Źródło: Czy Europa jest na dobrej drodze do odporności na zmianę klimatu? (EEA, 2023 r.)

Włączenie przystosowania się do zmiany klimatu i odporności na zmianę klimatu do różnych sektorów i polityk lokalnych

Departament Odporności Miejskiej miasta Mediolan współpracuje między departamentami (np. w zakresie ochrony ludności i rewitalizacji miast) w celu gromadzenia danych, identyfikowania zagrożeń i planowania działań w dziedzinie klimatu. Przystosowanie się do zmiany klimatu i łagodzenie jej skutków są wpisane w szersze planowanie i politykę miejską, takie jak plan w dziedzinie powietrza i klimatu oraz umowa w sprawie miasta klimatycznego. Ponadto umowa dotycząca miasta klimatycznego w Mediolanie koncentruje się na zielonej przebudowie, która obejmuje 157 działań mających na celu wspieranie odpornej, neutralnej pod względem emisji dwutlenku węgla przyszłości miast do 2050 r.

Źródło: Portal misji UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu (2024)

Identyfikacja zainteresowanych stron, których to dotyczy, i ustanowienie zaangażowania zainteresowanych stron

Przystosowanie obejmuje różne sektory, dlatego kluczowe znaczenie ma zaangażowanie różnych zainteresowanych stron w kształtowanie polityki w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu. Obejmuje to lokalnych przedstawicieli rolnictwa, agencji budowlanych lub rozwojowych, przedsiębiorstw użyteczności publicznej, uniwersytetów, ośrodków badawczych, organizacji pozarządowych, sektora prywatnego i obywateli. Powinieneś współpracować z lokalnymi zainteresowanymi stronami na każdym etapie procesu politycznego, od gromadzenia niezbędnej lokalnej wiedzy na temat zagrożeń klimatycznych po wybór opcji przystosowania się do zmiany klimatu oraz opracowywanie strategii i planów.

Ważne jest, aby zaangażować zróżnicowany przekrój społeczności, w tym osoby o różnych poglądach oraz różnej płci i grupach wiekowych. Ponieważ zmiana klimatu nie wpływa w równym stopniu na różne segmenty społeczeństwa, należy zająć się kwestią podatności na zagrożenia społeczne, identyfikując grupy szczególnie wrażliwe, rozumiejąc ich potrzeby i angażując je w proces planowania. Aby zapewnić znaczące zaangażowanie i udział tych grup, kluczowe znaczenie ma określenie ich potrzeb i zaoferowanie wsparcia w budowaniu zdolności od samego początku.

Wczesne kontakty z grupami zainteresowanych stron sprzyjają skutecznej koordynacji i współpracy, zachęcając do akceptacji, zrozumienia i zaangażowania. Konsekwentne i konstruktywne angażowanie zainteresowanych stron w cały proces może jednak stanowić wyzwanie, zwłaszcza gdy decyzje są oparte na danych. Zbadanie różnych metod skutecznego zaangażowania zainteresowanych stron w zapewniane zasoby.

Po zidentyfikowaniu kluczowych zainteresowanych stron ważne jest zrozumienie ich interesów i potrzeb, a także ustalenie jasnych ról i obowiązków. Opracowanie strategii zarządzania zainteresowanymi stronami – określającej, w jaki sposób organizacja będzie wchodzić w interakcje z tymi grupami i określać ich poziom zaangażowania – zapewni przejrzystość. Takie podejście powinno skutkować elastyczną i wymierną strategią zaangażowania, którą można w razie potrzeby stale poddawać przeglądowi.

Valencian Collaboration Space, Hiszpania

Zarówno władze miasta, jak i władze regionalne Walencji są częścią misji UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, a rada miasta Walencji jest również zaangażowana w misję UE w zakresie neutralnych dla klimatu i inteligentnych miast. Walencka przestrzeń współpracy została obecnie ustanowiona jako ramy wielopoziomowego sprawowania rządów, koncentrujące się na celach misji. Działa na dwóch poziomach: (1) koordynacja wertykalna prowadzona przez grupę podstawową, z zespołem wspierającym konkretne inicjatywy, oraz (2) koordynacja horyzontalna, wraz z szerokim zaangażowaniem zainteresowanych stron, z udziałem sektora prywatnego, sektora publicznego, środowisk akademickich, społeczeństwa obywatelskiego, obywateli i mediów. W ten sposób ma on stymulować inicjatywy transformacyjne mające na celu przeciwdziałanie kryzysowi klimatycznemu, wspieranie przywództwa, ułatwianie transformacji, efektywne zarządzanie zasobami, zachęcanie do komunikacji i innowacji oraz budowanie zdolności. Takie podejście zapewnia włączenie i współpracę między wieloma zainteresowanymi stronami.

Źródło: Portal misji UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu (2023)

Program odbudowy krajobrazu i działów wodnych, region koszycki, Słowacja

Kraj koszycki na Słowacji realizuje program odbudowy w celu ograniczenia odpływów, zapobiegania powodziom, przeciwdziałania suszy i zmniejszenia wpływu fal upałów. Przy wsparciu finansowym ze strony szczebla krajowego utworzono sześć rad doradczych ds. rekultywacji wód i gruntów w celu koordynacji działań w powiatach regionu. Program wykazuje silne zaangażowanie zainteresowanych stron poprzez zaangażowanie różnych podmiotów – od gmin, rolników i właścicieli gruntów po uniwersytety, wolontariuszy i aktywistów.

Źródło: Klimat-ADAPT (2023 r.)

Angażowanie osób znajdujących się w trudnej sytuacji i trudno dostępnych w Barcelonie (Hiszpania)

W Barcelonie porozumienie obywatelskie na rzecz Barcelony sprzyjającej włączeniu społecznemu jest inicjatywą mającą na celu promowanie włączenia społecznego i budowanie relacji między społeczeństwem obywatelskim a rządem. Podpisanie umowy wiąże się z zobowiązaniem się do dzielenia się wiedzą i doświadczeniami, proponowania kluczowych projektów oraz uczestniczenia w odpowiednich pracach i relacjach. Porozumienie, ustanowione w 2006 r. w ramach Miejskiego Planu Włączenia Społecznego, koncentruje się obecnie na dziesięcioletniej strategii zwalczania nierówności społecznych.

Źródło: Wytyczne dotyczące współpracy z osobami znajdującymi się w trudnej sytuacji (KE, 2023)

Umieszczenie obywateli w Centrum Adaptacji Miejskiej, Węgry

W 2015 r. węgierski okręg Kispest włączył wkład obywateli do swojego planu na rzecz zrównoważonej energii i przystosowania się do zmiany klimatu (SECAP) za pośrednictwem ankiety internetowej. Badanie miało na celu zaangażowanie mieszkańców w planowanie przystosowania się do zmiany klimatu i zebranie danych na poziomie dystryktu na temat zagrożeń związanych z klimatem. Respondenci podkreślili priorytetowe obszary działania i preferowali środki w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu. Kluczowe inicjatywy kształtowane przez opinie obywateli obejmowały rozbudowę terenów zielonych, poprawę izolacji termicznej budynków w celu zwalczania ekstremalnych upałów oraz rewitalizację lokalnych inicjatyw ogrodniczych w celu zwiększenia bezpieczeństwa żywnościowego.

Źródło: Adaptacja miast w Europie: Co działa (EEA, 2024)

Współpraca z obywatelami za pośrednictwem sieci ośrodków edukacji ekologicznej, Włochy

Region Abruzja we Włoszech utworzył ponad 40 ośrodków edukacji ekologicznej w celu podnoszenia świadomości na temat kwestii środowiskowych i klimatycznych. Poprzez praktyczne projekty, takie jak udana kampania "Save the Marsican Bear", ośrodki te angażują i wzmacniają społeczności, promując kulturę odpowiedzialności za środowisko. Ich wielopoziomowe finansowanie – od źródeł lokalnych po unijne – pokazuje silne, oparte na współpracy wysiłki na rzecz sprostania wyzwaniom klimatycznym.

Źródło: Portal misji UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu (2024)