Oparty na analizie ryzyka podział na strefy i miejsca dla akwakultury morskiej

Coraz większą uwagę poświęca się planowaniu przestrzennemu dla akwakultury morskiej, w tym podziałowi na strefy i rozmieszczeniu w oparciu o ryzyko, biorąc pod uwagę rosnący rozwój sektora akwakultury. Jego celem jest zapewnienie najbardziej sprawiedliwego wykorzystania przestrzeni morskiej na potrzeby tej działalności, wspieranie produkcji, minimalizowanie konfliktów z innymi zastosowaniami i utrzymanie integralności środowiskowej.

FAO (FAO, 2018 , FAO, 2017) zachęca do podziału na strefy i lokalizacji akwakultury morskiej poprzez podejście ekosystemowe oraz uwzględnienie zmienności i zmiany klimatu jako ważnego środka przystosowawczego. W studiach przypadków projektu ClimeFish finansowanego w ramach programu „Horyzont 2020” sugeruje się również odpowiedni dobór obszarów wspierany elastycznymi ramami regulacyjnymi, aby zapewnić wzrost produkcji owoców morza na obszarach i w odniesieniu do gatunków, na których istnieje potencjał zrównoważonego wzrostu, biorąc pod uwagę oczekiwane zmiany klimatu. Podział na strefy i usytuowanie w oparciu o ryzyko może pomóc w uniknięciu obszarów szczególnie narażonych na ryzyko klimatyczne i wyborze obszarów najbardziej odpowiednich dla hodowanych gatunków, biorąc pod uwagę zarówno obecny stan, jak i wyzwania związane ze zmianą klimatu w perspektywie średnio- i długoterminowej. Ogólny proces pozwala zminimalizować ewentualne straty ekonomiczne, które mogą wynikać z wyborów, które nie uwzględniają wszystkich zagrożeń i obaw.

Oparty na analizie ryzyka podział na strefy i wybór lokalizacji jest potrzebny zarówno na obszarach, na których akwakultura zaczyna się rozwijać, jak i na obszarach, na których akwakultura już się rozwinęła, a jej przenoszenie jest ograniczone kwestiami środowiskowymi i konfliktami z innymi zastosowaniami. Istnieje wiele różnych narzędzi i modeli przestrzennych, jak opisano w specjalnej publikacji FAO (FAO, 2017 r.). Nowa wiedza została opracowana w ramach projektu Aquaspace (finansowanego z unijnego programu „Horyzont 2020”), którego celem było zrozumienie przestrzennych i społeczno-gospodarczych ograniczeń rozwoju akwakultury oraz narzędzi testowych pomagających przezwyciężyć te ograniczenia. W szczególności Aquaspace dostarczył zestaw narzędzi zawierający informacje na temat narzędzi przetestowanych podczas projektu, aby pomóc i wesprzeć cel, jakim jest udostępnienie większej ilości wysokiej jakości przestrzeni dla akwakultury. W ramach finansowanego w ramach programu „Horyzont 2020” projektu TAPAS (Narzędzia oceny i planowania zrównoważonego rozwoju akwakultury) opracowywane są nowe badania mające na celu promowanie i konsolidację zrównoważenia środowiskowego europejskiej akwakultury, zapewniając również modele bliskiego pola do wyboru obszarów akwakultury, z wykorzystaniem szeregu istniejących, dostosowanych i nowo opracowanych modeli.

W ramach procesu planowania przestrzennego etap podziału na strefy ma na celu określenie szerokich obszarów potencjalnie odpowiednich dla akwakultury, zwanych również strefami przydzielonymi dla akwakultury (AZA), w celu zapewnienia włączenia akwakultury do obszarów już eksploatowanych przez inne zastosowania. Podział na strefy powinien obejmować pełną analizę ryzyka określającą główne zagrożenia dla udanej produkcji. Należy również wziąć pod uwagę zagrożenia związane z klimatem, aby zapewnić sukces w sektorze akwakultury, biorąc pod uwagę, że sektor ten jest podatny na szereg potencjalnie katastrofalnych zakłóceń klimatu. Zagrożenia klimatyczne obejmują bezpośrednie szkody spowodowane przez silne fale, fale pływowe i sztormowe, a także powolne skutki odpowiedzialne za zmianę warunków fizykochemicznych wody morskiej (np. wzrost temperatur, zakwaszenie) i powiązane skutki pośrednie, takie jak rozprzestrzenianie się chorób, szkodliwe zakwity glonów i niedotlenienie. Wśród innych rodzajów ryzyka niezwiązanego z klimatem wymienia się ryzyko klimatyczne, związane na przykład ze środowiskiem (zanieczyszczenie), zdrowiem (bezpieczeństwo biologiczne) i konfliktami społecznymi.

W przypadku określenia szerokich stref odpowiednich dla akwakultury morskiej etap lokalizacji zapewnia, że gospodarstwa są zlokalizowane w określonym miejscu o odpowiednich cechach, które umożliwiają udaną produkcję. Poprzez wybór miejsca porównuje się cechy biofizyczne miejsca z potrzebami wybranych organizmów w zakresie hodowli oraz z wymogami funkcjonowania gospodarstw. Ocena ta powinna obejmować przegląd lokalnych warunków klimatycznych (dane historyczne), zagrożeń stwarzanych przez zmienność klimatu (np. burze) oraz długoterminowych tendencji (np. wzrost temperatury i zmiany zasolenia). Cały proces podziału na strefy i rozmieszczenia ma na celu zminimalizowanie konfliktów z innymi sektorami oraz negatywnego wpływu na społeczeństwo, dobrostan człowieka oraz funkcje i usługi ekosystemowe, zgodnie z podejściem ekosystemowym do rozwoju akwakultury.

Identyfikacja odpowiednich zainteresowanych stron do konsultacji na wszystkich etapach planowania przestrzennego akwakultury jest głównym zadaniem służącym identyfikacji problemów i potencjalnych konfliktów z innymi zastosowaniami i środowiskiem. Komisja Europejska zachęca wszystkie zainteresowane strony do udziału w działaniach na rzecz zrównoważonego rozwoju akwakultury. Zainteresowane strony obejmują producentów, społeczności lokalne lub przedsiębiorstwa zależne od łańcuchów wartości w akwakulturze i rybołówstwie, stowarzyszenia konsumentów, organizacje pozarządowe zajmujące się ochroną środowiska, instytucje badawcze, innych użytkowników danej części wód (np. mariny, porty, farmy wiatrowe i obiekty rekreacyjne).

Jak podkreślono w wytycznych KE z 2021 r. dotyczących bardziej zrównoważonej i konkurencyjnej akwakultury na lata 2021–2030, wyznaczanie obszarów nadających się do akwakultury powinno opierać się na jasnych i przejrzystych kryteriach i narzędziach służących identyfikacji nowych obszarów. Aby zapewnić zrównoważony, oparty na analizie ryzyka podział na strefy i miejsca dla akwakultury, należy promować działalność w zakresie akwakultury o wysokiej efektywności środowiskowej, faworyzując na przykład akwakulturę ekologiczną, zrównoważone systemy paszowe, ograniczone stosowanie produktów weterynaryjnych, dywersyfikację gatunków i zintegrowane systemy akwakultury wielotroficznej (IMTA). Sprzyja to odbudowie ekosystemów i świadczeniu usług ekosystemowych zgodnie z zasadami „akwakultury regeneracyjnej”.

Brak długiego historycznego zbioru danych dotyczących zmiennych klimatycznych i niepewności w regionalnych i subregionalnych prognozach zmiany klimatu może ograniczyć możliwość właściwego uwzględnienia zmiany klimatu i oceny zmienności w opartym na ryzyku podziale na strefy i lokalizacji dla akwakultury.

Podział na strefy i usytuowanie sektora akwakultury w oparciu o ryzyko ma na celu uniknięcie strat gospodarczych wynikających z wyboru terenów nieodpowiednich do niekorzystnych warunków klimatycznych i podatnych na zmianę klimatu.

Koszty obejmują wykorzystanie narzędzi i wdrożenie modeli potrzebnych w całym procesie planowania przestrzennego akwakultury. Koszty odnoszą się zarówno do licencji na oprogramowanie (jeśli nie open source), jak i do zasobów ludzkich i czasu potrzebnego na zdobycie wystarczających umiejętności technicznych i szkoleń, aby korzystać z narzędzi. W ramach projektu Aquaspace koszty związane z narzędziami zostały wyróżnione jako najczęstszy element słabości w analizie SWOT przeprowadzanej w celu ogólnej oceny narzędzi i metod wdrożonych i przetestowanych w studiach przypadków projektu.

W 2021 r. Komisja Europejska przyjęła nowe strategiczne wytyczne, aby uczynić akwakulturę bardziej zrównoważoną i konkurencyjną. Wytyczne pomogą unijnemu sektorowi akwakultury stać się silniejszym i przyjaznym dla środowiska. Określono w nich wizję sektora na lata 2021–2030, w której uwzględniono również skutki zmiany klimatu oraz potrzebę zwiększenia odporności i konkurencyjności akwakultury. W wytycznych stwierdzono, że skoordynowane planowanie przestrzenne powinno zapewnić alokację przestrzeni i wody na potrzeby akwakultury w ramach różnych rodzajów działalności, przy jednoczesnym zachowaniu ekosystemów. Akwakulturę należy promować w szczególności wtedy, gdy przyczynia się ona do ochrony wybrzeża opartej na zasobach przyrody, zachowania ekosystemów i łagodzenia zmiany klimatu.

Dyrektywa 2014/89/UE ustanawia ramy planowania przestrzennego obszarów morskich mające na celu promowanie zrównoważonego wzrostu gospodarek morskich, zrównoważonego rozwoju obszarów morskich oraz zrównoważonego wykorzystania zasobów morskich. Zgodnie z tymi ramami państwa członkowskie dążą do przyczyniania się do zrównoważonego rozwoju różnych sektorów gospodarki morskiej, w tym akwakultury. W procesie planowania należy uwzględnić długoterminowe zmiany spowodowane zmianami klimatu.

Analiza przestrzenna wymaga ograniczonych nakładów czasu (zazwyczaj 1-2 lata), jeżeli narzędzia i dane są już dostępne. Cały proces, obejmujący konsultacje z zainteresowanymi stronami i podejmowanie ostatecznych decyzji, może być bardziej czasochłonny, zwłaszcza w obszarach, w których konflikty społeczne i gospodarcze stanowią poważny problem.

Podział na strefy i wybór lokalizacji powinny być procesem adaptacyjnym, zdolnym do reagowania na nowy postęp naukowy w dziedzinie zmienności i zmian klimatu.