Αδριατική-Ιόνιο

Χώρες της περιοχής

Ο χώρος συνεργασίας Αδριατικής-Ιονίου καλύπτει τις ευρωπαϊκές χώρες που συνορεύουν με την Αδριατική και το Ιόνιο Πέλαγος. Ο τομέας συνεργασίας 2021-2027 περιλαμβάνει ολόκληρη την επικράτεια του προηγούμενου προγράμματος Interreg (πλήρης επέκταση της Ελλάδας, της Κροατίας και της Σλοβενίας, δώδεκα ιταλικές περιφέρειες και δύο επαρχίες, καθώς και χώρες εκτός ΕΕ της Αλβανίας, του Μαυροβουνίου, της Σερβίας, της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης), συμπεριλαμβανομένης επίσης της Βόρειας Δημοκρατίας της Μακεδονίας. Ένας χάρτης που συγκρίνει τα παλιά και τα νέα σύνορα μπορεί να δει εδώ.

Πλαίσιο πολιτικής

1.     Πρόγραμμα διακρατικής συνεργασίας

Το πρόγραμμα Interreg VI B «IPA ADRION (2021-2027)», που εγκρίθηκε τελικά στις 30 Νοεμβρίου 2022, αποσκοπεί στην προώθηση της βιώσιμης οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας της περιοχής της Αδριατικής και του Ιονίου. Στηρίζει την ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας, βελτιώνοντας την ελκυστικότητα, την ανταγωνιστικότητα και τη συνδεσιμότητα των περιφερειών, διατηρώντας παράλληλα το περιβάλλον και διασφαλίζοντας υγιή και ισορροπημένα θαλάσσια και παράκτια οικοσυστήματα. Για την περίοδο 2021-2027, ο ΜΠΒ-ΑΔΡΙΟΝ επικεντρώθηκε σε τέσσερις προτεραιότητες:

• Προτεραιότητα: 1 — Υποστήριξη μιας εξυπνότερης περιφέρειας Αδριατικού Ιονίου
• Προτεραιότητα: 2 — Στήριξη μιας πιο πράσινης και ανθεκτικής στην κλιματική αλλαγή περιφέρειας Αδριατικής-Ιονίου
• Προτεραιότητα: 3 — Υποστήριξη μιας περιφέρειας Αδριατικής-Ιονίου με ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα και καλύτερα συνδεδεμένη
• Προτεραιότητα: 4 — Στήριξη της διακυβέρνησης της περιφέρειας Αδριατικής-Ιονίου

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αντιμετωπίζεται κυρίως από την προτεραιότητα 2 και τον ειδικό στόχο της RSO2.4 (Προώθηση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και της πρόληψης των κινδύνων καταστροφών, ανθεκτικότητα λαμβάνοντας υπόψη προσεγγίσεις που βασίζονται στο οικοσύστημα). Το πρόγραμμα αναμένεται επίσης να ενισχύσει την προσαρμογή μέσω δράσεων που αποκαθιστούν τη φύση και προωθούν τις πράσινες υποδομές, για την εκπλήρωση του ειδικού στόχου RSO2.7 (Ενίσχυση της προστασίας και της διατήρησης της φύσης, της βιοποικιλότητας και των πράσινων υποδομών, συμπεριλαμβανομένων των αστικών περιοχών, και μείωση όλων των μορφών ρύπανσης).

Στο πλαίσιο αυτό, η ADRION του ΜΠΒ θα συμβάλει στη θέσπιση κοινών διακρατικών και μακροπεριφερειακών δράσεων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και την πρόληψη φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών, θεωρώντας τη διατήρηση της φύσης βασικό στοιχείο.

Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή εξετάστηκε στο πλαίσιο του άξονα προτεραιότητας 2, στο πλαίσιο του ειδικού στόχου 2.2 «Ενίσχυση της ικανότητας για τη διακρατική αντιμετώπιση της περιβαλλοντικής ευπάθειας, του κατακερματισμού και της διαφύλαξης των οικοσυστημικών υπηρεσιών στην περιοχή ADRION. Μέσω αυτού του στόχου, η ADRION συνέβαλε στην ενίσχυση της κοινής αντίληψης στην περιοχή της προστασίας του περιβάλλοντος, της διαχείρισης της βιοποικιλότητας, των οικοσυστημικών υπηρεσιών και της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.

Επιπλέον, το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Ιταλίας-Κροατίας έχει μεγάλη σημασία για την περιοχή Αδριατικής-Ιονίου. Η περιοχή συνεργασίας της (25 επαρχίες στην Ιταλία και 8 κομητείες στην Κροατία) καλύπτει σημαντικό τμήμα της υποπεριοχής της Αδριατικής. Το πρόγραμμα Interreg Ιταλία-Κροατία ΔΣ 2021-2027 παρατηρεί την πρόθεση βελτίωσης του διαπρογράμματος συντονισμού με την ADRION και άλλα διασυνοριακά προγράμματα στην περιοχή Αδριατικής-Ιονίου. Θα επιδιωχθεί συντονισμός μεταξύ των προγραμμάτων και σε ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου. Το πρόγραμμα θα επικεντρωθεί στη γαλάζια οικονομία, αξιοποιώντας προηγούμενες εμπειρίες συνεργασίας και δημιουργώντας ισχυρότερες συνέργειες με την EUSAIR. Το πράσινο και ανθεκτικό κοινό περιβάλλον (προτεραιότητα 2) θα καλύπτει την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την πρόληψη των κινδύνων καταστροφών.

2.     Μακροπεριφερειακές στρατηγικές

Η περιοχή συνεργασίας ADRION συμπίπτει με τη στρατηγική της ΕΕ για την περιοχή της Αδριατικής και του Ιονίου Πελάγους (EUSAIR). Γενικός στόχος της EUSAIR είναι η προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας και ανάπτυξης στην περιοχή μέσω της βελτίωσης της ελκυστικότητας, της ανταγωνιστικότητας και της συνδεσιμότητας. Με τέσσερα κράτη μέλη της ΕΕ (Κροατία, Ελλάδα, Ιταλία, Σλοβενία) και έξι τρίτες χώρες (Αλβανία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία, Άγιος Μαρίνος, Σερβία), η στρατηγική συμβάλλει στην περαιτέρω ολοκλήρωση των Δυτικών Βαλκανίων. Η EUSAIR επικεντρώνεται τόσο στους χερσαίους όσο και στους θαλάσσιους πόρους του regio. Βασίζεται σε τέσσερις θεματικούς πυλώνες που αντιπροσωπεύουν βασικές προκλήσεις καθώς και ευκαιρίες στην περιοχή: (1) Γαλάζια ανάπτυξη, (2) Σύνδεση της Περιφέρειας, (3) Περιβαλλοντική ποιότητα, (4) Αειφόρος Τουρισμός. Η συνεργασία για την από κοινού διαχείριση των κοινών περιβαλλοντικών πόρων, καθώς και ζητήματα που αφορούν την κλιματική αλλαγή και τη διαχείριση των κινδύνων καταστροφών αντιμετωπίζει κρίσιμες προκλήσεις για τη βιώσιμη ανάπτυξη της περιοχής Αδριατικής-Ιονίου. Ο μετριασμός της κλιματικής αλλαγής και η προσαρμογή σε αυτήν, καθώς και η διαχείριση του κινδύνου καταστροφών, χαρακτηρίζονται ως οριζόντια θέματα που αφορούν και τους τέσσερις πυλώνες της στρατηγικής EUSAIR. Η στρατηγική συμπληρώνεται από το σχέδιο δράσης του 2020 [SWD(2020)]. Αντικαθιστά το σχέδιο του 2014 διαρθρωμένο σύμφωνα με τους ίδιους τέσσερις πυλώνες της στρατηγικής. Το σχέδιο προσδιορίζει θέματα, δράσεις και έργα για καθέναν από τους τέσσερις πυλώνες της στρατηγικής. Οι δράσεις στο πλαίσιο του πυλώνα «Περιβαλλοντική ποιότητα» αναμένεται να συμβάλουν στην ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στα θαλάσσια και χερσαία οικοσυστήματα.

3.     Διεθνείς συμβάσεις και άλλες πρωτοβουλίες συνεργασίας

Στην ευρύτερη κλίμακα ολόκληρης της περιοχής της Μεσογείου, η συνεργασία για την προστασία του περιβάλλοντος (συμπεριλαμβανομένης της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή) σε διακρατικό επίπεδο επισημοποιείται στο πλαίσιο της σύμβασης της Βαρκελώνης και των σχετικών πρωτοκόλλων.

Η ΕΕ έχει χρηματοδοτήσει εδώ και πολλά χρόνια ειδικές πρωτοβουλίες περιφερειακής συνεργασίας στον τομέα του περιβάλλοντος και του κλίματος, βοηθώντας τις βαλκανικές χώρες. Ορισμένα από αυτά αποτελούν επί του παρόντος μέρος της περιφέρειας Αδριατικής-Ιονίου. Το έργο του Περιφερειακού Περιβαλλοντικού Δικτύου Προσχώρησης (RENA 2010-2013) συνέβαλε στη βελτίωση του περιβάλλοντος και του κλίματος στα Δυτικά Βαλκάνια και στη σύγκλιση της περιοχής με τα πρότυπα της ΕΕ. Το περιφερειακό δίκτυο προσχώρησης για το περιβάλλον και το κλίμα (ECRAN 2013-2016) συνέχισε να ενισχύει την περιφερειακή συνεργασία μεταξύ των υποψήφιων και δυνάμει υποψήφιων χωρών. Παρακολουθείται επί του παρόντος από το πρόγραμμα προσχώρησης της ΕΕ για την περιβαλλοντική εταιρική σχέση (EPPA2019 -2022) και από τη στήριξη της ΕΕ για τη δράση για το κλίμα στους δικαιούχους του ΜΠΒ ΙΙ — «Μετάβαση προς τις χαμηλές εκπομπές και την ανθεκτική στην κλιματική αλλαγή οικονομία (TRATOLOW 2020 -2023). Υποστηρίζει την ενσωμάτωση των εταίρων των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ στον τομέα του περιβάλλοντος και του κλίματος. Η ομάδα εργασίας TRATOLOW 4 εργάζεται ειδικά για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Βοηθά τον εθνικό και περιφερειακό σχεδιασμό και δράσεις προσαρμογής στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων.

Η Κεντροευρωπαϊκή Πρωτοβουλία (CEI) είναι ένα περιφερειακό διακυβερνητικό φόρουμ 17 κρατών μελών στην Κεντρική, Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη. Περιλαμβάνει όλες τις χώρες (αλλά την Ελλάδα) της περιφέρειας Αδριατικής-Ιονίου. Προωθεί την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και τη βιώσιμη ανάπτυξη μέσω της περιφερειακής συνεργασίας. Οι εργασίες του CEI επικεντρώνονται στην επίτευξη δύο βασικών στόχων: Πράσινη ανάπτυξη & δίκαιες κοινωνίες. Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή περιλαμβάνεται στους στόχους του σχεδίου δράσης του CEI, στο πλαίσιο του στόχου 1 «Προώθηση της πράσινης ανάπτυξης».

Οκτώ χώρες της Αδριατικής-Ιονίου (όλες εκτός από την Ιταλία) μαζί με τη Βουλγαρία, την Ουγγαρία, τη Μολδαβία, τη Ρουμανία και την Τουρκία, καθώς και η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την καταπολέμηση της απερήμωσης (UNCCD) και ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) συνεργάζονται στο πλαίσιο του Κέντρου Διαχείρισης Ξηρασίας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη (DMCSEE). Το κέντρο συντονίζει και διευκολύνει την ανάπτυξη, την αξιολόγηση και την εφαρμογή εργαλείων και πολιτικών διαχείρισης των κινδύνων ξηρασίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη με στόχο τη βελτίωση της ετοιμότητας και τη μείωση των επιπτώσεων της ξηρασίας στην περιοχή αυτή.

4.     Στρατηγικές και σχέδια προσαρμογής

Μέχρι στιγμής, δεν έχουν αναπτυχθεί στρατηγικές και σχέδια προσαρμογής στο συγκεκριμένο πλαίσιο της περιφέρειας Αδριατικής-Ιονίου. Το περιφερειακό πλαίσιο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή για τις θαλάσσιες και παράκτιες περιοχές της Μεσογείου, το οποίο εγκρίθηκε από^{τη 19η σύνοδο} των συμβαλλόμενων μερών (COP19) της σύμβασης της Βαρκελώνης, αφορά επίσης τη συγκεκριμένη περιοχή.

Παραδείγματα έργων που χρηματοδοτήθηκαν κατά την περίοδο 2014-2020

Χρηματοδοτούμενο από το πρόγραμμα ADRION 2014-2020, το έργο I-STORM (ολοκληρωμένες στρατηγικές διαχείρισης θαλάσσιων καταιγίδων) (2018-2019) ενίσχυσε την ανταλλαγή δεδομένων, προβλέψεων και γνώσεων σχετικά με τις θαλάσσιες καταιγίδες και τις σχετικές επιπτώσεις (παράκτιες πλημμύρες, διάβρωση και επακόλουθες επιπτώσεις στα παράκτια οικοσυστήματα και υποδομές) μέσω κοινών υποδομών και εργαλείων. Το έργο ανέπτυξε κατευθυντήριες γραμμές για τη μετάφραση δεδομένων και προβλέψεων σε διαδικασίες έγκαιρης προειδοποίησης και παρέμβασης, καθώς και μια στρατηγική που απευθύνεται σε εθνικούς/περιφερειακούς βασικούς παράγοντες της λεκάνης ADRION. Και τα δύο έγγραφα πρότειναν τον αποτελεσματικότερο τρόπο αντιμετώπισης της διαχείρισης των δεδομένων και των προβλέψεων και των σχετικών διαδικασιών έγκαιρης προειδοποίησης. Επιπλέον, το έργο ανέπτυξε το I-STORMS Application for Smartphones and Tablets και το I-STORMS Web Integrated System (IWS). Το IWS είναι ένα διαδικτυακό εργαλείο για την ανταλλαγή και την ενσωμάτωση δεδομένων και πληροφοριών, προωθώντας τη συνεργασία μεταξύ των εταίρων για την καλύτερη αντιμετώπιση των κινδύνων θαλάσσιων καταιγίδων στην περιοχή της Αδριατικής-Ιονίου. Το έργο δρομολόγησε έναν μόνιμο πίνακα συνεργασίας. Διασφαλίζει ότι ο διάλογος συνεχίζεται μετά το κλείσιμο του έργου. Αποσκοπεί στην προώθηση της κοινής κατανόησης των σημερινών προκλήσεων των παράκτιων περιοχών και στην προώθηση του συντονισμού και της ανταλλαγής τεχνογνωσίας.

Άλλα σχετικά έργα που καλύπτουν μεγάλο μέρος της περιφέρειας Αδριατικής-Ιονίου χρηματοδοτήθηκαν από το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας Ιταλίας-Κροατίας (2014-2020) και περιγράφονται κατωτέρω. Τρεις εξ αυτών (Adriadapt, response και ADRIACLIM) παρείχαν στήριξη στις τοπικές αρχές για την ανάπτυξη σχεδίων και στρατηγικών προσαρμογής στις παράκτιες και αστικές περιοχές της περιφέρειας Αδριατικής-Ιονίου.

Η Adriadapt (Πλατφόρμα πληροφόρησης για την ανθεκτικότητα των πόλεων και κωμοπόλεων της Αδριατικής, 2019-2021) προώθησε την τοπική και περιφερειακή ανθεκτικότητα. Συνέβαλε στην ανάπτυξη της βάσης γνώσεων για τον εντοπισμό κατάλληλων επιλογών προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και σχεδιασμού στην περιοχή Αδριατικής-Ιονίου. Το έργο παρέδωσε την πλατφόρμα ανθεκτικότητας Adriadapt, με εργαλεία και γνώσεις για τον σχεδιασμό του κλίματος που δοκιμάστηκαν με τις τοπικές αρχές. Υποστήριξε επίσης τοπικά σχέδια πληροφόρησης για το κλίμα και ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή.

Η απάντηση (Στρατηγικές για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή στις περιφέρειες της Αδριατικής, 2019-2021) ενδυνάμωσε τους τοπικούς φορείς χάραξης πολιτικής να καταστήσουν δυνατές τις κλιματικά έξυπνες προσεγγίσεις διακυβέρνησης και να προωθήσουν τη βιώσιμη διαβίωση στις θαλάσσιες και παράκτιες περιοχές της Αδριατικής. Στα αποτελέσματα του έργου περιλαμβάνεται η εργαλειοθήκη δράσεων προσαρμογής για τις δημόσιες αρχές (Μενού για το κλίμα για τις περιφέρειες της Αδριατικής). Πρόκειται για ένα δωρεάν διαδικτυακό αποθετήριο δράσεων προσαρμογής και μετριασμού που μπορεί να στηρίξει τη χάραξη τοπικής πολιτικής για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της κλιματικής αλλαγής. Το ADRIACLIM (Πληροφορίες για την κλιματική αλλαγή, εργαλεία παρακολούθησης και διαχείρισης για στρατηγικές προσαρμογής στις παράκτιες περιοχές της Αδριατικής 2020-2022) αποσκοπεί στην ανάπτυξη ακριβών πληροφοριών για τη στήριξη της ανάπτυξης περιφερειακών και τοπικών σχεδίων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Αναφέρεται στην ενίσχυση της ικανότητας προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή στις παράκτιες περιοχές. Συνέβαλε στην ανάπτυξη ομοιογενών και συγκρίσιμων δεδομένων, στη βελτίωση των γνώσεων, της ικανότητας και της συνεργασίας σχετικά με τα συστήματα παρακολούθησης και μοντελοποίησης της κλιματικής αλλαγής και στην ανάπτυξη προηγμένων πληροφοριακών συστημάτων, εργαλείων και δεικτών για τον βέλτιστο σχεδιασμό προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.

ΤοAsteris (προσαρμογή στην διείσδυση αλατιού σε σενάρια ανόδου της στάθμης της θάλασσας, 2019-2021) βελτιώνει την κατανόηση των χωρικών και χρονικών διακυμάνσεων της διείσδυσης θαλασσινού νερού. Εφαρμόζει διαφορετικά σενάρια κλιματικής αλλαγής, για τον εντοπισμό και τη χαρτογράφηση των αναγκών και των εμποδίων στη διαχείριση κινδύνων και για την παροχή πρακτικών εργαλείων για τη βιώσιμη διαχείριση των παράκτιων υδροφόρων οριζόντων σε τοπική κλίμακα.

AdriaMORE (Αδριατική εκμετάλλευση DSS για την παρακολούθηση και τη διαχείριση κινδύνων των παράκτιων ακραίων καιρικών συνθηκών και των πλημμυρών) (2018 — 2019), αξιοποιώντας τα μεγάλα επιτεύγματα του έργου ADRIARadNet που χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα IPA Adriatic CBC, έχει εξοπλίσει τις περιοχές και τους ανθρώπους με αποτελεσματικά εργαλεία για την αντιμετώπιση σοβαρών καιρικών φαινομένων και άλλων συναφών θαλάσσιων κινδύνων.