Περιοχή του Ατλαντικού

Χώρες της περιοχής

Η περιοχή συνεργασίας στον Ατλαντικό καλύπτει χώρες του δυτικού τμήματος της Ευρώπης που συνορεύουν με τον Ατλαντικό Ωκεανό. Ο τομέας συνεργασίας 2021-2027 περιλαμβάνει το έδαφος του προηγούμενου προγράμματος Interreg (παράκτιες περιφέρειες της Πορτογαλίας, της Ισπανίας, της Γαλλίας, της Ιρλανδίας, της αυτόνομης κοινότητας των Καναρίων Νήσων), με εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο*. Επιπλέον, περιλαμβάνει δύο επιπλέον περιφέρειες της Ισπανίας (Ανδαλουσία και Λα Ριόχα). Ένας χάρτης που συγκρίνει τα παλιά και τα νέα σύνορα μπορεί να δει εδώ.

* Από την έναρξη ισχύος της συμφωνίας αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου την 1η Φεβρουαρίου 2020, το περιεχόμενο από το Ηνωμένο Βασίλειο δεν θα ενημερώνεται πλέον σε αυτόν τον ιστότοπο.

Πλαίσιο πολιτικής

1.    Πρόγραμμα διακρατικής συνεργασίας

Το πρόγραμμα Interreg VI B για την περιοχή του Ατλαντικού (2021-2027), το οποίο εγκρίθηκε επίσημα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 8 Σεπτεμβρίου 2022, ανανεώνει τη δέσμευση με τις περιοχές του Ατλαντικού για τη στήριξη καινοτόμων πρωτοβουλιών που συμβάλλουν στην ανάπτυξη του εν λόγω τομέα, επιλύοντας κοινές προκλήσεις σε διασυνοριακό επίπεδο μέσω της υλοποίησης κοινών δράσεων, της ανταλλαγής ορθών πρακτικών και της συμβολής σε νέες ή τρέχουσες πολιτικές. Καθορίζει τέσσερις προτεραιότητες:

1. Γαλάζια καινοτομία και ανταγωνιστικότητα («Εξυπνότερη Ευρώπη»)
2. Μπλε και πράσινο περιβάλλον («Πράσινη Ευρώπη»)
3. Μπλε βιώσιμος τουρισμός και πολιτισμός («Κοινωνική Ευρώπη»)
4. Καλύτερη διακυβέρνηση για τη συνεργασία («στόχος Interreg»)

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή εξετάζεται ειδικά στο πλαίσιο της προτεραιότητας 2 και με τον ειδικό στόχο: «Προώθηση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και της πρόληψης των κινδύνων καταστροφών, ανθεκτικότητα λαμβάνοντας υπόψη τις προσεγγίσεις που βασίζονται στο οικοσύστημα». Ο ειδικός στόχος συμβάλλει επίσης στη στρατηγική για τη θαλάσσια λεκάνη του Ατλαντικού, στηρίζοντας τις δράσεις που περιλαμβάνονται στον πυλώνα IV του σχεδίου δράσης 2.0 για τον Ατλαντικό (βλ. τμήμα 2 της παρούσας σελίδας, Μακροπεριφερειακές στρατηγικές). Το πρόγραμμα αναμένεται να οδηγήσει σε αυξημένη ικανότητα εντοπισμού, πρόληψης και διαχείρισης των κινδύνων με καλύτερη συμμετοχή των πολιτών και των δημόσιων αρχών και ενισχυμένο πλαίσιο διακυβέρνησης. Δεδομένου ότι η περιοχή συνεργασίας έχει μεγάλο ποσοστό παράκτιων και παραθαλάσσιων εδαφών, το πρόγραμμα εστιάζει ιδιαίτερα στους παράκτιους και θαλάσσιους κινδύνους, με δράσεις για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των παράκτιων περιοχών και της καινοτομίας της γαλάζιας οικονομίας. Πράγματι, η προσαρμογή επιτυγχάνεται επίσης μέσω της προτεραιότητας 1 (γαλάζια καινοτομία και ανταγωνιστικότητα) μέσω της ενίσχυσης της ικανότητας καινοτομίας και της ψηφιοποίησης. Επιπλέον, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αναφέρεται επίσης στην προτεραιότητα 3 (για την ανάπτυξη του μπλε βιώσιμου τουρισμού) και στην προτεραιότητα 4, ως οριζόντιο ζήτημα, δεδομένου ότι η προσαρμογή είναι πιθανό να επωφεληθεί από την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση και τις διακρατικές προσεγγίσεις.

Το προηγούμενο πρόγραμμα Interreg V B για την περιοχή του Ατλαντικού (2014-2020) αποσκοπούσε στην εφαρμογή λύσεων στις περιφερειακές προκλήσεις στους τομείς της καινοτομίας, της αποδοτικής χρήσης των πόρων, του περιβάλλοντος και των πολιτιστικών αγαθών, ώστε να καταστεί δυνατή η βελτίωση της ποιότητας ζωής στο έδαφος της περιοχής του Ατλαντικού.

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή καλύφθηκε στην προτεραιότητα 3 (προώθηση της καινοτομίας και της ανταγωνιστικότητας) και στον σχετικό στόχο 3.1 «Ενίσχυση των συστημάτων διαχείρισης κινδύνων». Στα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν από το πρόγραμμα περιλαμβάνεται η βελτίωση της συνεργασίας που συμβάλλει στη μείωση των κινδύνων και των επιπτώσεών τους και στην ενίσχυση της ασφάλειας του πληθυσμού και του περιβάλλοντος, με την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της ικανότητας σχεδιασμού των περιοχών του Ατλαντικού σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

2.     Μακροπεριφερειακές στρατηγικές

Μολονότι δεν έχει αναπτυχθεί πραγματική μακροπεριφερειακή στρατηγική, η θαλάσσια στρατηγική για την περιοχή του Ατλαντικού Ωκεανού λειτουργεί ως πλαίσιο διακρατικής οικονομικής και κοινωνικής συνεργασίας. Η στρατηγική καλύπτει τις ακτές, τα χωρικά και δικαιοδοτικά ύδατα των κρατών μελών της ΕΕ με ακτογραμμή του Ατλαντικού, τα εξόχως απόκεντρα εδάφη τους, καθώς και τα διεθνή ύδατα. Το σχέδιο δράσης 2013-2020 για τον Ατλαντικό, το οποίο συνοδεύει τη στρατηγική, υποβλήθηκε σε ενδιάμεση επανεξέταση το 2017, η οποία οδήγησε στην έγκριση αναθεωρημένου σχεδίου δράσης 2.0 για τον Ατλαντικό. Κύριος στόχος της είναι να απελευθερώσει το δυναμικό της γαλάζιας οικονομίας στην περιοχή του Ατλαντικού, διατηρώντας παράλληλα τα θαλάσσια οικοσυστήματα και συμβάλλοντας στην προσαρμογή και τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Το σχέδιο δράσης αναγνωρίζει ότι η γαλάζια οικονομία μπορεί να συμβάλει στην άμβλυνση της κλιματικής αλλαγής με την προώθηση λύσεων που βασίζονται στη φύση και τη βελτίωση της βιώσιμης χρήσης των υδάτινων και θαλάσσιων πόρων. Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή εξετάζεται ειδικά από τον πυλώνα 2 του σχεδίου δράσης: «Υγιείς ωκεανοί και ανθεκτικές ακτές» και σύμφωνα με τον Στόχο 6: «Ισχυρότερη ανθεκτικότητα των παράκτιων ζωνών».

Η Επιτροπή Ατλαντικού Τόξου στο πλαίσιο της Διάσκεψης των Περιφερειακών Θαλάσσιων Περιφερειών (CPMR) καλύπτει τις περισσότερες από τις περιφέρειες που συμμετέχουν στην περιοχή του Ατλαντικού. Οι εργασίες της Επιτροπής Ατλαντικού Τόξου ενισχύουν τον συντονισμό μεταξύ ευρωπαϊκού, εθνικού και περιφερειακού επιπέδου, ευνοώντας την εφαρμογή των ευρωπαϊκών πολιτικών στην περιοχή του Ατλαντικού Τόξου. Η ειδική ομάδα της Επιτροπής για τη στρατηγική για τον Ατλαντικό επηρεάζει τον στρατηγικό προσανατολισμό της θαλάσσιας στρατηγικής της περιοχής του Ατλαντικού, παρακολουθεί την εφαρμογή της στα εδάφη και συμβάλλει στην αναθεώρηση του σχεδίου δράσης της.

Η ειδική ομάδα για την εξερεύνηση μιας μακροπεριφέρειας του Ατλαντικού παρέχει στις περιοχές του Ατλαντικού τη δυνατότητα να διερευνήσουν τις ευκαιρίες υιοθέτησης μιας μακροπεριφερειακής στρατηγικής στον Ατλαντικό. Η ανάγκη παροχής κινήτρων για τη διάσταση της βιωσιμότητας όσον αφορά τα μέτρα προσαρμογής στην περιοχή του Ατλαντικού, ιδίως στα παράκτια εδάφη, όπου επικρατούν κίνδυνοι, επισημαίνεται στην πολιτική δήλωση του 2021 που εγκρίθηκε από τις περιφέρειες μέλη της Επιτροπής Atlantic Arc.

3.     Διεθνείς συμβάσεις και άλλες πρωτοβουλίες συνεργασίας

Η σύμβαση OSPAR «Σύμβαση για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος του Βορειοανατολικού Ατλαντικού» καλύπτει ευρύτερη περιοχή από τη διακρατική περιοχή της ΕΕ στον Ατλαντικό, συμπεριλαμβανομένων, πέραν τριών περιοχών του Ατλαντικού (Κελτική Θάλασσα, Βισκαϊκός Κόλπος και Ιβηρικής Ακτής, και ευρύτερου Ατλαντικού), και άλλες δύο περιφέρειες: Τα ύδατα της Αρκτικής και η ευρύτερη Βόρεια Θάλασσα. Δεκαπέντε κυβερνήσεις του Βορειοανατολικού Ατλαντικού και της ΕΕ αποτελούν μέρος της σύμβασης OSPAR. Στο πλαίσιο της σύμβασης OSPAR, η κλιματική αλλαγή (και η οξίνιση των ωκεανών) αντιμετωπίζεται ως οριζόντιο ζήτημα όσον αφορά την παραγωγή γνώσεων, την παρακολούθηση των επιπτώσεων και τον σχεδιασμό των επιλογών διαχείρισης, με στόχο την αύξηση της ανθεκτικότητας των οικοσυστημάτων. Το 2019, η OSPAR συγκρότησε μια Διασυνεδριακή Ομάδα Αλληλογραφίας για την οξίνιση των ωκεανών (ICG-OA).

4.      Στρατηγικές και σχέδια προσαρμογής

Η περιβαλλοντική στρατηγική για το Βορειοανατολικό Ατλαντικό (NEAES) 2030 για τη δεκαετία 2010-2030 εγκρίθηκε την 1η Οκτωβρίου 2021 με επανεξέταση υψηλού επιπέδου της προηγούμενης στρατηγικής του OSPAR. Αν και δεν είναι μια στρατηγική προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, το όραμα της στρατηγικής είναι να επιτευχθεί ένας καθαρός, υγιής και βιολογικά ποικίλος Βορειοανατολικός Ατλαντικός Ωκεανός, ο οποίος θα είναι παραγωγικός, βιώσιμος και ανθεκτικός στην κλιματική αλλαγή και την οξίνιση των ωκεανών. Τέσσερις στρατηγικοί στόχοι αφορούν την κλιματική αλλαγή, εξετάζοντας το θέμα της ανθεκτικότητας (στρατηγικός στόχος 5), την ευαισθητοποίηση (στρατηγικός στόχος 10), την προσαρμογή (στρατηγικός στόχος 11) και τον μετριασμό (στρατηγικός στόχος 12). Τα συμβαλλόμενα μέρη συμφώνησαν να θέσουν σε εφαρμογή τη στρατηγική NEAES 2030 μέσω σχεδίου εφαρμογής. Το σχέδιο εφαρμογής συμπληρώνεται από το πρόγραμμα μέτρων και δράσεων OSPAR (ΠΣΔ), ένα γενικό και ολοκληρωμένο μέσο για τη στήριξη του σχεδιασμού και της ανάπτυξης και την παρακολούθηση της προόδου όσον αφορά την εφαρμογή μέτρων και δράσεων. Για να καταστούν οι θάλασσες ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή και στην οξίνιση των ωκεανών, το OSPAR θα εφαρμόσει διάφορες πρωτοβουλίες για την παρακολούθηση, την αξιολόγηση και την αντιμετώπιση των σημερινών και των προβλεπόμενων επιπτώσεων, αναπτύσσοντας επίσης μια περιφερειακή προσέγγιση για την εφαρμογή λύσεων που βασίζονται στη φύση για την αποθήκευση άνθρακα και την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή.

5.     Παραδείγματα έργων που χρηματοδοτήθηκαν κατά την περίοδο 2014-2020

Παραδείγματα έργων που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα για την περιοχή του Ατλαντικού 2014-2020 αναφέρονται κατωτέρω.

Το έργο MyCoast (Συντονισμένο Ατλαντικό Επιχειρησιακό Ωκεανογραφικό Παρατηρητήριο) (2017-2021) ενίσχυσε μια διακρατική προοπτική για τα παράκτια εργαλεία monitotoring και πρόβλεψης. Οι δράσεις για τη διαχείριση δεδομένων προωθούν την ανοικτή και ελεύθερη ανταλλαγή πληροφοριών και τη διαλειτουργικότητα μεταξύ των παράκτιων παρατηρητηρίων και των κοινών ευρωπαϊκών συστημάτων δεδομένων (EMODnet, Copernicus INSTAC, SeaDataNet). Τα εργαλεία διαχείρισης κινδύνων αναπτύχθηκαν και επικυρώθηκαν από κοινού. Οι βασικοί παράγοντες που εμπλέκονται στη διαχείριση και την πρόληψη των παράκτιων κινδύνων υποστήριξαν την εξέλιξη αυτή από κοινού με τους βασικούς φορείς που είναι αρμόδιοι για τη διαχείριση ζητημάτων ποιότητας των υδάτων και με τους υπεύθυνους για τη διαχείριση της ασφάλειας στη θάλασσα και την αντιμετώπιση συμβάντων ρύπανσης.

Επιπλέον, το έργο υποστηρίζει την αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με αυτούς τους κινδύνους στην περιοχή του Ατλαντικού και συμβάλλει στον εντοπισμό και την προώθηση ευκαιριών για τον ιδιωτικό τομέα, για παράδειγμα που σχετίζονται με την υδατοκαλλιέργεια, τη ναυτιλία και τους παρόχους αιολικής ενέργειας.

Το έργο PRIMROSE (Προβλέποντας τον κίνδυνο και τις επιπτώσεις επιβλαβών συμβάντων στον τομέα της υδατοκαλλιέργειας) (2017-2020), παρείχε γνώσεις για τη διαχείριση των κινδύνων. Οι κίνδυνοι αυτοί σχετίζονται (μεταξύ άλλων) με τους κλιματικούς κινδύνους για τον τομέα της υδατοκαλλιέργειας, δημιουργώντας ένα σύστημα διακρατικών βραχυπρόθεσμων έως μεσοπρόθεσμων προβλέψεων κινδύνου και μακροπρόθεσμης εκτίμησης των κλιματικών επιπτώσεων στα επιβλαβή άνθη φυκών και στους παθογόνους παράγοντες.  Το έργο δημιούργησε μια δικτυακή πύλη η οποία βοηθά στην πρόβλεψη του κινδύνου και των επιπτώσεων των επιβλαβών συμβάντων άνθισης φυκών, παρέχοντας ένα σημαντικό εργαλείο για τον κλάδο της υδατοκαλλιέργειας στην Ευρώπη. Οι 10 εταίροι του έργου περιλαμβάνουν ακαδημαϊκούς ερευνητικούς οργανισμούς και στις πέντε χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα για την περιοχή του Ατλαντικού και εκπροσώπους των τομέων της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ισπανία. Αν και η προσαρμογή δεν αντιμετωπίζεται ρητά, η κλιματική αλλαγή είναι μία από τις πιέσεις που ασκούνται στα θαλάσσια οικοσυστήματα, η οποία εξετάζεται επίσης από την άποψη της πρόκλησης που θέτουν τα χωροκατακτητικά είδη.

Το έργο Risk-Aquail (Atlantic risk management plan in water and soil) (2017-2019) αποσκοπούσε στον καθορισμό ενός ολοκληρωμένου σχεδίου διαχείρισης και κοινής πρωτοβουλίας για τους κλιματικούς κινδύνους που σχετίζονται με το έδαφος και τα ύδατα με σκοπό τη βελτίωση της ανθεκτικότητας των αγροτικών περιοχών του Ατλαντικού. Το σχέδιο διαχείρισης περιλαμβάνει τον σχεδιασμό υπηρεσιών έγκαιρης προειδοποίησης και διάγνωσης. Καλύπτει επίσης την ανάπτυξη και δοκιμή καινοτόμων στρατηγικών (πιλοτικές δράσεις) για καλύτερη διαχείριση του εδάφους και των υδάτων, λαμβάνοντας υπόψη τους κινδύνους που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή. Τα ενδιαφερόμενα μέρη και οι τοπικές κοινότητες συμμετείχαν σε δραστηριότητες κατάρτισης και ανάπτυξης ικανοτήτων, σε συστήματα διαχείρισης κινδύνων και αποζημίωσης ζημιών.