Επιπτώσεις & ευπάθεια

Η περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας (BSR) με την τεράστια γεωγραφική της έκταση καλύπτει δύο κλιματικές ζώνες: ενώ ένα υγρό, υποπολικό κλίμα κυριαρχεί στα βόρεια και βορειοανατολικά, τα νότια και νοτιοδυτικά παρουσιάζουν ωκεάνιο, εύκρατο κλίμα. Τα παγκόσμια κλιματικά μοντέλα προβλέπουν ότι η υπερθέρμανση του BSR θα είναι υψηλότερη από την παγκόσμια μέση αύξηση της θερμοκρασίας. Η ποικιλία του κλίματος πιθανότατα θα αυξηθεί. Η υψηλή ευπάθεια της περιοχής στην κλιματική αλλαγή παρουσιάζεται παρακάτω για τέσσερις τομείς: τουρισμός, βιοποικιλότητα, παραγωγή τροφίμων και υποδομές.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ και ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ

Στην παρούσα ενότητα παρουσιάζονται συνοπτικά οι παρατηρήσεις και τα σενάρια για την κλιματική αλλαγή στην περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας (βλ. επίσης σχετικές πληροφορίες σχετικά με τις παρατηρήσεις και τα σενάρια σε ολόκληρη την Ευρώπη).

Μεταβολές θερμοκρασίας και αλατότητας:

Μελέτες προβλέπουν αύξηση της θερμοκρασίας για όλες τις εποχές για όλα τα μέρη του BSR, αλλά με διαφορές μεταξύ των εποχών και των περιοχών. Η αύξηση αναμένεται να είναι υψηλότερη το χειμώνα (μέχρι 4-6 °C τον 21ο^αιώνα στα βόρεια τμήματα) από ό, τι το καλοκαίρι. Για ορισμένα τμήματα της βόρειας Βαλτικής Θάλασσας, μπορεί να είναι ακόμη υψηλότερη από 6 °C. Η μέση ετήσια θερμοκρασία για ολόκληρη τη λεκάνη της Βαλτικής Θάλασσας αναμένεται να αυξηθεί κατά 3-5 °C κατά τη διάρκεια αυτού του αιώνα. Μια σοβαρή συνέπεια της αύξησης της θερμοκρασίας είναι η επίδρασή της στην αλατότητα της Βαλτικής Θάλασσας. Ως εκ τούτου, οι απορροές ποταμών αναμένεται να αυξηθούν, γεγονός που θα μπορούσε να προκαλέσει μελλοντική μείωση της αλατότητας τόσο της επιφάνειας όσο και του βυθού.

Μεταβολές στις βροχοπτώσεις:

Οι συνολικές βροχοπτώσεις στη λεκάνη της Βαλτικής Θάλασσας αναμένεται επίσης να αυξηθούν. Το κέρδος των βροχοπτώσεων θα είναι μεγαλύτερο στα βόρεια τμήματα της περιοχής και θα συμβεί κυρίως το χειμώνα. Κατά τη^{διάρκεια} του 20ου αιώνα παρατηρήθηκε συνολική αύξηση 10-50 mm ετησίως σε ορισμένες περιοχές, ενώ άλλες περιοχές έγιναν ελαφρώς ξηρότερες. Η τάση αυτή προβλέπεται να συνεχιστεί ακόμη με άνιση εποχική και χωρική κατανομή. Ενώ στα βόρεια τμήματα της λεκάνης της Βαλτικής Θάλασσας οι χειμερινές βροχοπτώσεις ενδέχεται να αυξηθούν κατά περίπου 25-75 % έως το τέλος του 21ου^αιώνα, οι βροχοπτώσεις του καλοκαιριού θα εναλλάσσονται μεταξύ -5 και 35 %. Στις νότιες περιοχές αναμένεται ότι οι βροχοπτώσεις αυξάνονται από 20 σε 70 % το χειμώνα και μειώνονται έως και 45 % το καλοκαίρι. Τα φαινόμενα πλημμύρας γίνονται πιο πιθανά, ιδίως στις νότιες περιοχές της Βαλτικής Θάλασσας κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Αλλαγές στις συνθήκες θαλάσσιου πάγου:

Όλα τα μοντέλα και τα σενάρια που χρησιμοποιούνται δείχνουν δραστικές μειώσεις στην κάλυψη πάγου στη Βαλτική Θάλασσα για τον επόμενο αιώνα, που αντιπροσωπεύουν μικρότερες περιόδους πάγου με μειωμένη έκταση πάγου. Κατά τη διάρκεια του περασμένου αιώνα, η διάρκεια της περιόδου πάγου έχει ήδη μειωθεί κατά 14-44 ημέρες. Αναμένεται ότι θα μειωθεί περαιτέρω κατά τη διάρκεια του^21ου αιώνα έως και 2-3 μήνες στα κεντρικά τμήματα της Βαλτικής Θάλασσας.

Άνοδος της στάθμης της θάλασσας:

Λαμβάνοντας υπόψη την άνοδο της παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας και την επέκταση του θαλασσινού νερού λόγω των υψηλότερων θερμοκρασιών, αυξάνεται η πιθανότητα και η πιθανή διάρκεια των παλίρροιων καταιγίδων.

Τομεακές επιπτώσεις και τρωτά σημεία

Αυτές οι μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες θα επηρεάσουν ένα ευρύ φάσμα τομέων. Για τους τέσσερις βασικούς τομείς της βιοποικιλότητας, του τουρισμού, της παραγωγής τροφίμων και των υποδομών, τονίζονται κατωτέρω οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής (για περισσότερες πληροφορίες και πολιτικές για τους ενιαίους τομείς βλ. τομεακές πολιτικές της ΕΕ).

Βιοποικιλότητα:

Η αύξηση των θερμοκρασιών, η αύξηση της εισροής γλυκών υδάτων στη Βαλτική Θάλασσα λόγω των αυξανόμενων βροχοπτώσεων και η μείωση της αλατότητας θα έχουν άμεσο αντίκτυπο στους διατροφικούς κύκλους στη Βαλτική Θάλασσα. Τα είδη που αγαπούν το αλάτι μπορεί να εκδιωχθούν από τον βιότοπο τους, επειδή πολλά από αυτά, όπως η ρέγγα και η παπαλίνα, δεν είναι αρχικά προσαρμοσμένα στα υφάλμυρα ύδατα στο περιβάλλον της Βαλτικής Θάλασσας και ζουν στην άκρη του εύρους φυσιολογικής ανοχής τους όσον αφορά την αλατότητα. Ταυτόχρονα, εξωτικά είδη προσαρμοσμένα σε ζεστό νερό από νότιες θαλάσσιες περιοχές θα μπορούσαν να φτάσουν στη Βαλτική Θάλασσα και να εγκατασταθούν μακροπρόθεσμα. Συνολικά, η μεταβαλλόμενη σύνθεση και κατανομή των ειδών στη Βαλτική Θάλασσα μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τον αλιευτικό κλάδο και τη βιολογική ποικιλότητα.

Στην περίπτωση των υψηλών υδάτων, τα θρεπτικά συστατικά μπορούν να μεταφερθούν από το νερό από αρόσιμες γεωργικές εκτάσεις ή περιοχές πρόσδεσης στη Βαλτική Θάλασσα, ενισχύοντας την υπερλίπανσή του. Επιπλέον, καθώς οι θερμοκρασίες αυξάνονται, η ικανότητα του ωκεανού να συγκρατεί το οξυγόνο θα μειωθεί επίσης. Το προκύπτον πλεόνασμα των διατροφικών εισροών θα επιδεινώσει την ποιότητα των υδάτων και θα διαταράξει το θαλάσσιο οικοσύστημα. Υπό αυτές τις συνθήκες, τα φύκια είναι πιο πιθανό να επιβιώσουν, ενώ εκδιώκουν άλλα είδη, αντιληπτά σε μαζικές αυξήσεις στην άνθιση φυκών στη Βαλτική Θάλασσα. Ειδικά σε περιοχές με μειωμένη ανανέωση του νερού, αυτό μπορεί, για παράδειγμα, να οδηγήσει σε βενθικές ερήμους.

Πέρα από αυτό, οι κλιματικές αλλαγές μπορεί να οδηγήσουν σε μειωμένη βυθισμένη βλάστηση, περισσότερη παραγωγή πελαγικού πλαγκτόν και αλλαγές στις παραμέτρους ανάπτυξης και αναπαραγωγής για την πανίδα και τη χλωρίδα. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και στους οικοτόπους διαβάστε την έκθεση αριθ. 3 του Baltadapt και τις τομεακές πολιτικές της ΕΕ: Βιοποικιλότητα.

Τουρισμός:

Οι μεταβολές της θερμοκρασίας, της ποιότητας του νερού, των βροχοπτώσεων και των ακραίων καιρικών φαινομένων, καθώς και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας έχουν ως αποτέλεσμα διάφορους κινδύνους για τις τουριστικές προσφορές και υποδομές. Η εκτεταμένη ανάγκη ψύξης, λειψυδρίας, ζημιών από πλημμύρες στις υποδομές και διακοπτόμενων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων οδηγεί σε πρόσθετο κόστος για την τουριστική βιομηχανία. Η διάβρωση των ακτών και των παραλιών και η απώλεια αυτόχθονων παράκτιων ειδών και οικοτόπων μπορούν να μειώσουν την ελκυστικότητα ορισμένων τουριστικών περιοχών και αξιοθέατων. Η άνθιση των κυανοβακτηρίων (μπλε-πράσινα άλγη) που προκαλείται από τις υψηλότερες θερμοκρασίες και την υπερβολική γονιμοποίηση στη Βαλτική Θάλασσα μπορεί να επηρεάσει τον τουρισμό στην παραλία.

Ταυτόχρονα, ο τουριστικός τομέας του BSR ενδέχεται να επωφεληθεί από μεγαλύτερες περιόδους και λιγότερες βροχοπτώσεις το καλοκαίρι. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στον τουρισμό, βλ., για παράδειγμα, τα αποτελέσματα του έργου BaltCICA και του Baltadapt Report αριθ. 6.

Παραγωγή τροφίμων:

Η γεωργία επηρεάζεται από την κλιματική αλλαγή από την άποψη των πιο ακραίων καιρικών φαινομένων, της θερμότερης μέσης θερμοκρασίας, της αυξημένης έκπλυσης θρεπτικών συστατικών και της αύξησης των βροχοπτώσεων. Όσον αφορά τον γεωργικό τομέα στον BSR, η κλιματική αλλαγή καθορίζει τους κινδύνους στέρησης καλλιεργειών και ζώων, εμφάνισης ασθενειών και παρασίτων και μείωσης της απόδοσης των καλλιεργειών (π.χ. στη Λιθουανία και την Πολωνία). Τα φαινόμενα πλημμύρας θα μπορούσαν να βλάψουν κτίρια και υποδομές, καθώς και την ποιότητα των υδάτων των υπόγειων υδάτων εάν φθάσουν στην ενδοχώρα, γεγονός που θα έχει επίσης σοβαρές επιπτώσεις στη γεωργία.

Ωστόσο, η κλιματική αλλαγή αναμένεται επίσης να αποκαλύψει νέες δυνατότητες για τη γεωργία στο πλαίσιο του BSR. Οι αποδόσεις των καλλιεργειών και των λαχανικών (π.χ. στην Εσθονία και τη Λετονία) ενδέχεται να αυξηθούν, η καλλιεργητική περίοδος μπορεί να επεκταθεί και να επεκταθούν οι κατάλληλες ποικιλίες καλλιεργειών και οι εκτάσεις καλλιέργειας. Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. τομεακές πολιτικές της ΕΕ: Γεωργία.

Η αλιεία απειλείται ιδιαίτερα από τη σημαντική αύξηση της θερμοκρασίας του θαλασσινού νερού, τις αλλαγές στην αλατότητα και τις αλλαγές στη συγκέντρωση οξυγόνου και την οξίνιση των ωκεανών. Ο τομέας θα πρέπει κατά πάσα πιθανότητα να αντιμετωπίσει τις αλλαγές στην κατανομή των ειδών και την παραγωγικότητα των ιχθυαποθεμάτων. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις επιπτώσεις στα ιχθυαποθέματα και στην αλιεία, διαβάστε την έκθεση αριθ. 4 του Baltadapt.

Υποδομές:

Η κλιματική αλλαγή θα επηρεάσει την υποδομή BSR όσον αφορά την αύξηση των θερμοκρασιών, τη μείωση της κάλυψης του πάγου της θάλασσας, την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, τις μεταβαλλόμενες βροχοπτώσεις, τις αλλαγές στα μοτίβα καταιγίδων, τη μεταβλητότητα των καιρικών συνθηκών, τα ακραία καιρικά φαινόμενα και τα κύματα ανέμου. Οι αλλαγές ενδέχεται να προκαλέσουν ζημία στις κατασκευές υποδομών, την προστασία των ακτών και να προκαλέσουν δυσκολίες στους ελιγμούς των πλοίων. Ωστόσο, αυτές οι προβλεπόμενες αλλαγές έχουν επίσης νέες ευκαιρίες για την περιοχή. Κυρίως λόγω της μείωσης στην κάλυψη πάγου θάλασσας, η ναυτιλία θα μπορούσε να γίνει ευκολότερη και οι ναυτιλιακές εποχές θα μπορούσαν να επιμηκυνθούν. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις επιπτώσεις στις υποδομές, διαβάστε την έκθεση αριθ. 5 του Baltadapt ή επισκεφθείτε τις τομεακές πολιτικές της ΕΕ: Υποδομές.

Αβεβαιότητα

Η σχετική αβεβαιότητα των αποτελεσμάτων προσομοίωσης του μοντέλου όσον αφορά την αύξηση της θερμοκρασίας για τον BSR είναι υψηλότερη από ό,τι στην υπερθέρμανση του πλανήτη λόγω του εύρους των προβλέψεων. Για παράδειγμα, οι προβλέψεις για αύξηση της θερμοκρασίας από τα τέλη του 20ου αιώνα^έως τα^τέλη του 21ου αιώνα για το βόρειο τμήμα της Βαλτικής Θάλασσας κυμαίνονται από 1 °C το καλοκαίρι έως άνω των 6 °C το χειμώνα· η αβεβαιότητα για τις αλλαγές των βροχοπτώσεων είναι ακόμη μεγαλύτερη.

Τα μοντέλα δεν επιλύουν μικρές παραλλαγές αλλαγών και μικροκλιματικών συνθηκών που προκαλούνται από την περιφερειακή τοπογραφία και την κάλυψη της γης. Απαιτείται μια πιο λεπτομερής από γεωγραφική άποψη αξιολόγηση και η χρήση στατιστικών ή δυναμικών μεθόδων υποβάθμισης. Επιπλέον, η απόκτηση γνώσεων, μια συνεχής επιστημονική διαδικασία και βελτιώσεις στα μοντέλα θα προσφέρουν επικαιροποιημένες και νέες προβλέψεις.

Ωστόσο, οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων στον σχεδιασμό της προσαρμογής πρέπει να αντιμετωπίσουν την αβεβαιότητα. Η καθοδήγηση για την αβεβαιότητα τους βοηθά να συνυπολογίζουν την αβεβαιότητα στη λήψη αποφάσεων προσαρμογής και να την κοινοποιούν.