Προσαρμογή στα Καρπάθια Όρη

Επιπτώσεις & ευπάθεια

Η κλιματική μεταβλητότητα πιθανότατα θα αυξηθεί. Η υψηλή ευπάθεια της περιοχής στην κλιματική αλλαγή παρουσιάζεται παρακάτω για έξι τομείς: υδάτινοι πόροι, δασοκομία, υγρότοποι, χορτολιβαδικές εκτάσεις, γεωργία και τουρισμός. Η παρούσα ενότητα παρουσιάζει συνοπτικά τις παρατηρήσεις και τα σενάρια για την κλιματική αλλαγή στην περιοχή των Καρπαθίων και βασίζεται στα αποτελέσματα των προαναφερόμενων ερευνητικών έργων.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ και ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ

Μεταβολές θερμοκρασίας

Αλλαγές στις βροχοπτώσεις και τους υδάτινους πόρους

έργο CARPATCLIM

Τομεακές επιπτώσεις και τρωτά σημεία

Επιπτώσεις στα οικοσυστήματα

Ο αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής στα δασικά οικοσυστήματα εξαρτάται από τον τύπο του δάσους, το υψόμετρο και τη σύνθεση των ειδών. Πρόσφατα, οι δασικές ζημίες στην περιοχή των Καρπαθίων αυξήθηκαν. Οι ζημίες από τον άνεμο, ακολουθούμενες από εξάρσεις παρασίτων εντόμων, εστίες φυλλόπτωσης εντόμων, καθώς και οι επιπτώσεις της ξηρασίας, έχουν παρατηρηθεί ότι θέτουν σε κίνδυνο τη σταθερότητα των δασικών οικοσυστημάτων των Καρπαθίων και τη βιωσιμότητα των δασικών οικοσυστημικών υπηρεσιών. Οι αλλαγές στις βροχοπτώσεις και τις θερμοκρασίες θα οδηγήσουν στην απώλεια της δασικής βιοποικιλότητας. Δεδομένου ότι τα περισσότερα από τα δάση των Καρπαθίων αποτελούν αντικείμενο διαχείρισης, ο ρυθμός των προβλεπόμενων αλλαγών θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη διαχείριση των δασών και την ανθρώπινη στήριξη σε εγγενείς μηχανισμούς προσαρμογής.

Η αύξηση των συνθηκών ξηρασίας θα οδηγήσει σε μείωση των δασών οξιάς. Σε χαμηλότερα υψόμετρα, όταν η ξηρασία γίνεται ο περιοριστικός παράγοντας, η δρυς είναι πιο ανταγωνιστική από την οξιά και σταδιακά θα αντικαταστήσει την οξιά. Η ευπάθεια των δασών οξιάς στην κλιματική αλλαγή θεωρείται μέτρια έως υψηλή. Η αύξηση της θερμοκρασίας μπορεί να είναι επωφελής για την ανάπτυξη οξιάς όταν η κατακρήμνιση είναι επαρκής και στο ανώτατο όριο οξιάς· στο ανώτατο όριο, ωστόσο, μια αύξηση των συμβάντων καταιγίδων μπορεί να προκαλέσει αυξανόμενη ζημιά. Τα ανθεκτικά στην ξηρασία δάση δρυός θα αυξηθούν κατά πάσα πιθανότητα σε περιοχές εγκατάλειψης της γης. Η ευπάθεια στην κλιματική αλλαγή είναι μέτρια. Τα είδη είναι γενικά προσαρμοσμένα σε ξηρότερες συνθήκες· η αυξημένη πίεση ξηρασίας αυξάνει την ευπάθεια στα έντομα (π.χ. σκώρος πομπής βελανιδιάς) και σε παθογόνους παράγοντες (π.χ. μείωση της ρίζας)· η παρατεταμένη ξηρασία μπορεί να είναι προβληματική για ορισμένα είδη.

Η ερυθρελάτη πρέπει να θεωρηθεί ως ιδιαίτερα ευπαθές είδος. Η κλιματική αλλαγή είναι πιθανό να προκαλέσει πρόσθετη πίεση στη μείωση του πληθυσμού ερυθρελάτης, εκτός από τα υψηλότερα υψόμετρα όπου η ερυθρελάτη εμφανίζεται φυσικά.

Επιπτώσεις στους υγροτόπους

Οι υγρότοποι των Καρπαθίων είναι πολύ ευαίσθητοι στις φυσικές και ανθρωπογενείς πιέσεις. Οι πιο πιθανές επιπτώσεις που σχετίζονται με τους επιφανειακούς υδάτινους πόρους θα περιλαμβάνουν συχνότερες πλημμύρες, μεγαλύτερες περιόδους ξηρασίας, αύξηση της θερμοκρασίας των υδάτων, η οποία με τη σειρά της θα συμβάλει έμμεσα στην επιδείνωση της ποιότητας των υδάτων, στον περιορισμό της επαναφόρτισης των υπόγειων υδάτων, στην εξάπλωση χωροκατακτητικών ειδών, στην αποσύνδεση των λειτουργικών οικοτόπων, καθώς και στην υποβάθμιση της συνολικής ακεραιότητας των ποταμών. Η μείωση των βροχοπτώσεων στο νότιο τμήμα θα οδηγήσει σε λιγότερα διαθέσιμα ύδατα για τους υγροτόπους στην περιοχή αυτή και μπορεί να οδηγήσει σε ξήρανση και απώλεια της βιοποικιλότητας που σχετίζεται με τους υγροτόπους. Οι προβλέψεις για τη μέση θερμοκρασία του νερού το καλοκαίρι φθάνουν σε αύξηση 4 °C ή υψηλότερη, η οποία αναμένεται να έχει καθορισμένες επιπτώσεις στα υδάτινα οικοσυστήματα με τη μορφή μείωσης των ανεπαρκών στη θερμοκρασία και ανεπαρκών στο οξυγόνο ειδών, της άνθισης φυκών κ.λπ. Οι συχνότερες αναμενόμενες ακραίες υψηλές τιμές για τη θερμοκρασία του νερού επηρεάζουν άμεσα τους υδρόβιους ζώντες οργανισμούς υπερβαίνοντας τη θερμική ανοχή των ειδών, καθώς και έμμεσα μέσω της υποβάθμισης των συνθηκών οξυγόνου.

Η μειωμένη κάλυψη χιονιού, οι έντονες βροχοπτώσεις που προκαλούνται από την αυξημένη μεταβλητότητα του κλίματος και οι αλλαγές στα πρότυπα βροχοπτώσεων προβλέπεται να αλλάξουν τη δυναμική των ποταμών και να αυξήσουν τον κίνδυνο αστραπιαίων πλημμυρών. Οι πλέον ευάλωτοι υγρότοποι είναι οι τυρφώνες· λιγότερο νερό σημαίνει ότι θα εξαφανιστούν.

Επιπτώσεις στους λειμώνες

Οι λειμώνες των Καρπαθίων συγκαταλέγονται στους πλουσιότερους βιότοπους λειμώνων στην Ευρώπη. Υπό πρόσφατες συνθήκες, τα καθεστώτα διαχείρισης έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο στους λειμώνες των Καρπαθίων από ό,τι η κλιματική αλλαγή, ωστόσο τα καθεστώτα αυτά επηρεάζουν την ικανότητα ανταπόκρισης των λειμώνων στην κλιματική αλλαγή. Οι αυξήσεις της θερμοκρασίας, οι πιο ακραίες ξηρασίες και πλημμύρες, η διάβρωση του εδάφους και η μετατόπιση των δένδρων προς τα πάνω σε συνδυασμό με την εγκατάλειψη αυτών των λειμώνων αναμένεται να μειώσουν την ποιότητα και την κάλυψη των λειμώνων, με αποτέλεσμα τον κατακερματισμό των οικοτόπων και την απώλεια ειδών.

Οι λειμώνες θα επηρεαστούν αρνητικά από την αναρρίχηση των δένδρων. Η κλιματική αλλαγή έχει οδηγήσει σε θερμότερες καλοκαιρινές θερμοκρασίες πάνω από τα Καρπάθια, οι οποίες είναι ιδιαίτερα ευνοϊκές για τα δέντρα στα ανώτερα υψόμετρα. Από τις πρώτες δεκαετίες έως τα τέλη του 20ού αιώνα παρατηρείται μείωση των ορεινών λειμώνων και άνοδος των δέντρων, κυρίως από κωνοφόρα είδη στα ανώτερα υψόμετρα. Οι αλλαγές στη σύνθεση των ειδών οφείλονται μάλλον στην εμφάνιση «νέων» ειδών παρά λόγω της δυσανεξίας των «αρχικών» ειδών λειμώνων στην κλιματική αλλαγή. Καθώς οι αλλαγές συνεχίζονται, η ποικιλότητα των ειδών μπορεί να αυξηθεί κατά τα πρώτα έτη (όταν υπάρχουν τα «παλαιά» και «νέα» είδη), αλλά στη συνέχεια μειώνεται καθώς τα νέα είδη αναλαμβάνουν τους οικοτόπους. Η παραγωγικότητα είναι πιθανό να ακολουθήσει το ίδιο μοτίβο.

Επιπτώσεις στη δασοκομία

Οι αρνητικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής μπορούν να οδηγήσουν σε πιθανές απώλειες στην ποιότητα και την ποσότητα των πρώτων υλών για τη βιομηχανία ξυλείας στην περιοχή, καθώς και σε υποβάθμιση άλλων δασικών λειτουργιών που αναφέρονται ανωτέρω. Οι περαιτέρω αρνητικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στα δάση περιλαμβάνουν ξηρασίες που οδηγούν σε αυξημένη υδατική πίεση, η οποία με τη σειρά της έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση των φυσικών και οικονομικών αποδόσεων των δασικών συστημάτων φυσικής ανάπτυξης (οξυάς, δρυός, δρυός). Εκτός από τις αρνητικές επιπτώσεις, η κλιματική αλλαγή μπορεί επίσης να συμβάλει στην αύξηση της δασικής παραγωγής υπό συγκεκριμένες συνθήκες. Η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας σε συνδυασμό με την αυξημένη συγκέντρωση CO2 επιταχύνει τη φωτοσύνθεση στα περισσότερα εύκρατα είδη δέντρων. Ωστόσο, αυτό συμβαίνει μόνο εάν η παροχή νερού, η παροχή φωτός και θρεπτικών συστατικών δεν προκύπτουν ως περιοριστικός παράγοντας. Η αύξηση των θερμοκρασιών και τα υψηλότερα ποσοστά ξηρασίας θα οδηγήσουν σε αλλαγές στη σύνθεση των ειδών, ιδίως σε χαμηλότερα υψόμετρα προς πιο ανθεκτικά στην ξηρασία είδη δέντρων. Η συχνότερη και αυξημένη πίεση ξηρασίας μπορεί να αυξήσει τα παράσιτα και τις παθογόνες βλάβες, καθώς και τις ζημιές από πυρκαγιά. Η γραμμή των δέντρων θα κινηθεί προς τα πάνω, και η εμφάνιση των ειδών θα μεταναστεύσει προς τα πάνω και προς τα βόρεια.

Ορισμένα είδη και κοινότητες ενδέχεται να καταρρεύσουν ως αποτέλεσμα αυτών των αλλαγών, ιδίως όταν η συνδεσιμότητα και οι οικολογικοί διάδρομοι είναι περιορισμένοι. Ιδιαίτερα ευάλωτα είδη περιλαμβάνουν ερυθρελάτη σε χαμηλότερα υψόμετρα, οξιά, σφενδάμνο, δρυς και ασβέστη. Η αυξημένη διάβρωση του εδάφους θα αυξήσει τον κίνδυνο κατολισθήσεων στις κατώτερες ορεινές περιοχές. Σε γενικές γραμμές, τα χαμηλότερα υψομετρικά δάση, κυρίως στη νότια Σλοβακία, την Ουγγαρία, τη Ρουμανία και τη Σερβία, είναι ιδιαίτερα επιρρεπή στην ξηρασία και την άνοδο της θερμοκρασίας. Τα Ουκρανικά Καρπάθια και το πολωνικό τμήμα των Εξωτερικών Ανατολικών Καρπαθίων αξιολογήθηκαν σε μέτρια έως χαμηλή ευπάθεια.

Επιπτώσεις στη γεωργία

Ένα θερμότερο κλίμα μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της βόρειας περιοχής κατά την οποία μπορούν να καλλιεργηθούν καλλιέργειες όπως η σόγια και ο ηλίανθος και μπορεί να αναμένεται πιθανή αύξηση της απόδοσης από την μεγαλύτερη καλλιεργητική περίοδο. Η γεωργία μπορεί να γίνει εφικτή σε μεγαλύτερα υψόμετρα. Σε ορισμένα μέρη του αραβοσίτου των Καρπαθίων και οι αποδόσεις του σιταριού των σημερινών ποικιλιών θα μειωθούν, ενώ αλλού οι αποδόσεις ηλίανθου και σόγιας ενδέχεται να αυξηθούν λόγω των υψηλότερων θερμοκρασιών και της μετανάστευσης του βόρειου ορίου αυτών των καλλιεργειών. Το χειμερινό σιτάρι αναμένεται να αυξηθεί. Σε γενικές γραμμές, θα είναι δυνατή η μετατόπιση κατά τη διάρκεια της άνοιξης προς τις χειμερινές καλλιέργειες. Δυστυχώς, η ευπάθεια στα παράσιτα προβλέπεται να αυξηθεί και η μείωση της παραγωγικότητας αναμένεται επίσης ως αποτέλεσμα της διάβρωσης του εδάφους, της εξάντλησης των υπόγειων υδάτων και των ακραίων καιρικών φαινομένων.

Επιπτώσεις στον τουρισμό

Ο τουρισμός θα έχει θετικές και αρνητικές επιπτώσεις από την κλιματική αλλαγή. Ο οικοτουρισμός, ο θερινός τουρισμός, ο τουρισμός υγείας και ο επαγγελματικός τουρισμός μπορούν να επηρεαστούν θετικά από την κλιματική αλλαγή. Η αύξηση των θερμοκρασιών το καλοκαίρι τόσο στα Καρπάθια όσο και αλλού, για παράδειγμα στη Μεσόγειο, μπορεί να φέρει περισσότερους τουρίστες στα βουνά για άνετες θερμοκρασίες. Από την άλλη πλευρά, οι δυνατότητες του χειμερινού αθλητισμού θα γίνουν πιο περιορισμένες. Οι προβλέψεις για τη διάρκεια και το βάθος του χιονιού δείχνουν σημαντικές αλλαγές για τα επόμενα 50 χρόνια. Ωστόσο, καθώς ο τουρισμός στα Καρπάθια είναι σήμερα πολύ διαφοροποιημένος, μόνο ένα μικρό μέρος των επισκεπτών εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα χιονιού.