Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή

Γιατί, δεδομένων των άλλων προκλήσεων, θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή; Σύμφωνα με τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), η αύξηση της θερμοκρασίας του κλιματικού συστήματος είναι αδιαμφισβήτητη, με τις ανθρώπινες δραστηριότητες να αποτελούν την κυρίαρχη αιτία από τα μέσα του 20ού αιώνα. Αυτό σχετίζεται με την υπερθέρμανση της ατμόσφαιρας και των ωκεανών, τις αλλαγές στον παγκόσμιο κύκλο του νερού, τη μείωση του χιονιού και του πάγου, την παγκόσμια μέση άνοδο της στάθμης της θάλασσας και τις αλλαγές σε ορισμένα ακραία κλιματικά φαινόμενα. Οι επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη είναι ήδη ορατές και θα συνεχίσουν να είναι ορατές για πολλά χρόνια ακόμη. Χρειάζονται στρατηγικές προσαρμογής σε όλα τα επίπεδα διοίκησης: σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό, ενωσιακό και διεθνές επίπεδο. Λόγω της διαφορετικής σοβαρότητας και φύσης των κλιματικών επιπτώσεων μεταξύ των περιφερειών της Ευρώπης, οι περισσότερες πρωτοβουλίες προσαρμογής θα αναληφθούν σε περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο. Η ικανότητα αντιμετώπισης και προσαρμογής διαφέρει μεταξύ των πληθυσμών, των οικονομικών τομέων και των περιφερειών εντός της Ευρώπης. Ως εκ τούτου, η προσαρμογή είναι ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπιση της τρέχουσας κλιματικής μεταβλητότητας και των αναπόφευκτων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Θα βοηθήσει επίσης να επωφεληθούν από τις ευκαιρίες που προκύπτουν.

Ο ευρωπαϊκός νόμος για το κλίμα κατοχυρώνει νομοθετικά τον στόχο που ορίζεται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία για την κλιματική ουδετερότητα της οικονομίας και της κοινωνίας της Ευρώπης έως το 2050. Ο ευρωπαϊκός νόμος για το κλίμα ζητεί στον τομέα της προσαρμογής τις ακόλουθες δράσεις (άρθρο 5):

1. Τα αρμόδια θεσμικά όργανα της Ένωσης και τα κράτη μέλη διασφαλίζουν συνεχή πρόοδο όσον αφορά την ενίσχυση της προσαρμοστικής ικανότητας, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και τη μείωση της ευπάθειας στην κλιματική αλλαγή σύμφωνα με το άρθρο 7 της συμφωνίας του Παρισιού.
2. Η Επιτροπή εγκρίνει στρατηγική της Ένωσης για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή σύμφωνα με τη συμφωνία του Παρισιού και την επανεξετάζει τακτικά στο πλαίσιο της επανεξέτασης που προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) του παρόντος κανονισμού.
3. Τα αρμόδια θεσμικά όργανα της Ένωσης και τα κράτη μέλη διασφαλίζουν επίσης ότι οι πολιτικές προσαρμογής στην Ένωση και στα κράτη μέλη είναι συνεκτικές, αλληλοϋποστηριζόμενες, παρέχουν παράλληλα οφέλη για τις τομεακές πολιτικές και εργάζονται για την καλύτερη ενσωμάτωση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή με συνεκτικό τρόπο σε όλους τους τομείς πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών κοινωνικοοικονομικών και περιβαλλοντικών πολιτικών και δράσεων, κατά περίπτωση, καθώς και στην εξωτερική δράση της Ένωσης. Επικεντρώνονται, ιδίως, στους πλέον ευάλωτους και επηρεαζόμενους πληθυσμούς και τομείς και εντοπίζουν ελλείψεις εν προκειμένω σε διαβούλευση με την κοινωνία των πολιτών.
4. Τα κράτη μέλη θεσπίζουν και εφαρμόζουν εθνικές στρατηγικές και σχέδια προσαρμογής, λαμβάνοντας υπόψη τη στρατηγική της Ένωσης για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή που αναφέρεται στην παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου και με βάση αξιόπιστες αναλύσεις της κλιματικής αλλαγής και της ευπάθειας, αξιολογήσεις προόδου και δείκτες, και με γνώμονα τα βέλτιστα διαθέσιμα και πλέον πρόσφατα επιστημονικά στοιχεία. Στις εθνικές στρατηγικές προσαρμογής τους, τα κράτη μέλη λαμβάνουν υπόψη την ιδιαίτερη τρωτότητα των σχετικών τομέων, μεταξύ άλλων της γεωργίας, και των συστημάτων ύδρευσης και τροφίμων, καθώς και της επισιτιστικής ασφάλειας, και προωθούν λύσεις που βασίζονται στη φύση και την προσαρμογή με βάση το οικοσύστημα. Τα κράτη μέλη επικαιροποιούν τακτικά τις στρατηγικές και περιλαμβάνουν τις σχετικές επικαιροποιημένες πληροφορίες στις εκθέσεις που πρέπει να υποβάλλονται σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999.
5. Έως τις 30 Ιουλίου 2022, η Επιτροπή εκδίδει κατευθυντήριες γραμμές που καθορίζουν κοινές αρχές και πρακτικές για τον εντοπισμό, την ταξινόμηση και την προληπτική διαχείριση σημαντικών φυσικών κλιματικών κινδύνων κατά τον σχεδιασμό, την ανάπτυξη, την εκτέλεση και την παρακολούθηση έργων και προγραμμάτων για έργα.

Στις πολιτικές κατευθύνσεις 2024-2029 για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η πρόεδρος κ. Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε το ευρωπαϊκό σχέδιο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή (ECAP) για τη στήριξη των κρατών μελών όσον αφορά τον σχεδιασμό ετοιμότητας και ανθεκτικότητας.

Λόγω της διαφορετικής σοβαρότητας και φύσης των κλιματικών επιπτώσεων μεταξύ των περιφερειών της Ευρώπης, οι περισσότερες πρωτοβουλίες προσαρμογής θα αναληφθούν σε περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο. Η ικανότητα αντιμετώπισης και προσαρμογής διαφέρει μεταξύ των πληθυσμών, των οικονομικών τομέων και των περιφερειών εντός της Ευρώπης. Ως εκ τούτου, η προσαρμογή είναι ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπιση της τρέχουσας κλιματικής μεταβλητότητας και των αναπόφευκτων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, καθώς και για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων τρωτών σημείων όσον αφορά την ηλικία, την υγεία, τον τόπο διαμονής, την κοινωνικοοικονομική κατάσταση και άλλες πτυχές. Ως εκ τούτου, η έννοια του «κανείς στο περιθώριο» όσον αφορά την κλιματική αλλαγή, που ονομάζεται επίσης «δικαιοσύνη στην προσαρμογή» ή «δίκαιη ανθεκτικότητα», πρέπει να ληφθεί δεόντως υπόψη κατά την εφαρμογή δίκαιων, μετασχηματιστικών και μακροπρόθεσμων πολιτικών και μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή για την αποφυγή δυσπροσαρμοστικών πρακτικών, την ανακατανομή των κινδύνων ή την ενίσχυση των υφιστάμενων ανισοτήτων και την αποφυγή της δημιουργίας «νικητών» και «χαμένων». Θα συμβάλει επίσης στη δίκαιη κατανομή των οφελών των πολιτικών και των μέτρων προσαρμογής.

Η έκθεση 4/2025 του ΕΟΠ με τίτλο «Κοινωνική δικαιοσύνη κατά την προετοιμασία για την κλιματική αλλαγή: ο τρόπος με τον οποίο η δίκαιη ανθεκτικότητα μπορεί να ωφελήσει τις κοινότητες σε ολόκληρη την Ευρώπη παρουσιάζει τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με τη δίκαιη ανθεκτικότητα και παρέχει ενημέρωση σχετικά με την τρέχουσα κατάστασή της όσον αφορά την πολιτική και τον σχεδιασμό σε ενωσιακό, εθνικό και υποεθνικό επίπεδο, καθώς και τις προτεραιότητες δράσης. Διερευνά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται και εφαρμόζεται η ανθεκτικότητα σε τέσσερα βασικά συστήματα: το δομημένο περιβάλλον, τη γεωργία και τα τρόφιμα, το νερό και τις μεταφορές. Προσφέρει εφαρμόσιμη καθοδήγηση για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τους επαγγελματίες, ρίχνοντας φως στο πού τα μέτρα προσαρμογής μπορούν ακούσια να επιδεινώσουν τις υφιστάμενες ανισότητες στο πλαίσιο αυτών των συστημάτων, με παραδείγματα που εμπνέουν πρακτικές προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται για να διασφαλιστεί ότι κανείς δεν μένει στο περιθώριο.