Από τα ερείπια σε έναν νέο αστικό χώρο πρασίνου: ενσωμάτωση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή στα έργα ανασυγκρότησης ενός πολιτιστικού και δημιουργικού κέντρου στη Μπρατισλάβα της Σλοβακίας

Η Μπρατισλάβα είναι η πρωτεύουσα και μεγαλύτερη πόλη της Σλοβακίας. Μεγάλο ποσοστό κατοικημένων περιοχών και πλακόστρωτων επιφανειών χαρακτηρίζει την πόλη και υπάρχει έλλειψη ελκυστικών χώρων αναψυχής για τον αστικό πληθυσμό (SECAP, 2024).

Η αύξηση του αστικού πληθυσμού έχει ήδη οδηγήσει σε σημαντική μείωση των χώρων πρασίνου (Holec et al., 2020). Έως το 2050, ο πληθυσμός της Μπρατισλάβας αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω κατά 6,43 % (Μπρατισλάβα 2030), γεγονός που συμβάλλει στην προώθηση της συνεχιζόμενης εξάπλωσης των κατοικημένων περιοχών. Εκτεταμένη οικιστική ανάπτυξη σχεδιάζεται επίσης στην περιοχή γύρω από τη Nová Cvernovka. Η μείωση των χώρων πρασίνου στις πόλεις αλλάζει τις μικροκλιματικές συνθήκες και συμβάλλει στο φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας, δηλαδή στις υψηλότερες θερμοκρασίες αέρα και επιφάνειας στις αστικές περιοχές σε αντίθεση με το γύρω αγροτικό τοπίο (Holec et al., 2020). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα αυξημένη ευπάθεια στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, όπως τα κύματα καύσωνα, οι ξηρασίες και οι καταρρακτώδεις βροχοπτώσεις, οι οποίες σημειώνονται με αυξημένη συχνότητα και σοβαρότητα τις τελευταίες τρεις δεκαετίες (Lückerath et al., 2019· περιπτωσιολογική μελέτη σχετικά με τις επιχορηγήσεις του ΕΟΠ για την Μπρατισλάβα ). Οι προβλέψεις για ολόκληρη τη χώρα υποδηλώνουν αύξηση των θερμοκρασιών και σημαντική μεταβολή του ετήσιου ρυθμού και του χρονοδιαγράμματος των βροχοπτώσεων. Αυτό περιλαμβάνει ελαφρά έως μέτρια αύξηση των συνολικών βροχοπτώσεων κατά την ψυχρή περίοδο. Οι προβολές δείχνουν επίσης αυξανόμενη μεταβλητότητα των βροχοπτώσεων κατά τη θερμότερη περίοδο του έτους, με μεγαλύτερες εποχιακές περιόδους ξηρασίας και σύντομες περιόδους βροχοπτώσεων με βαρύτερες βροχοπτώσεις (στρατηγική προσαρμογής της Σλοβακικής Δημοκρατίας στην κλιματική αλλαγή).

Η Μπρατισλάβα γνώρισε μεγάλη βιομηχανική άνθηση στις αρχές του 19ου και 20ου ^αιώνα. Κατά τη διάρκεια του μετασοσιαλιστικού μετασχηματισμού, πολλές πρώην βιομηχανικές εγκαταστάσεις κατεδαφίστηκαν και μόνο ορισμένα ιστορικά κτίρια έχουν διατηρηθεί (Kristiánová et al., 2016).

Η πρώην Δευτεροβάθμια Βιομηχανική Σχολή Χημείας, που βρίσκεται στην περιοχή Nové Mesto στη Μπρατισλάβα, χτίστηκε αρχικά ως διοικητικό κτίριο για τις γειτονικές χημικές εγκαταστάσεις. Όταν το κτίριο εγκαταλείφθηκε το 2010, άρχισε να καταρρέει. Όταν το Ίδρυμα Cvernovka το ανοικοδόμησε σε πολιτιστικό και δημιουργικό κέντρο, περίπου 1.000 m3 αποβλήτων κατασκευών παρέμειναν στην πρώην σχολική αυλή. Δεδομένου ότι η μόνιμη εναπόθεση αποβλήτων κατασκευών στο ακίνητο δεν επιτρέπεται νομικά, έπρεπε να μεταφερθεί σε χώρο υγειονομικής ταφής. Ωστόσο, αυτό θα προκαλούσε σημαντικό κόστος (περίπου 50 000 EUR), με αποτέλεσμα υψηλές εκπομπές CO2 που σχετίζονται με τις μεταφορές και, ως εκ τούτου, δεν θα ήταν ούτε οικονομικά ούτε περιβαλλοντικά βιώσιμο. Στη Σλοβακία, το ποσοστό των αποβλήτων που εναποτίθενται σε χώρους υγειονομικής ταφής είναι σημαντικά υψηλότερο από ό,τι στην υπόλοιπη ΕΕ (άνω του 50 %) (Πιο πράσινη Σλοβακία — Στρατηγική περιβαλλοντικής πολιτικής). Επιπλέον, μεγάλες ποσότητες μεικτών αστικών αποβλήτων και αποβλήτων κατασκευών εναποτίθενται σε παράνομους χώρους υγειονομικής ταφής, με αποτέλεσμα την πιθανή μόλυνση του εδάφους, των υδάτων και του αέρα (IEP, 2016).

Τα κύρια έγγραφα εθνικής στρατηγικής για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή είναι η στρατηγική προσαρμογής της Σλοβακικής Δημοκρατίας στην κλιματική αλλαγή, η οποία εγκρίθηκε το 2014 και επικαιροποιήθηκε το 2018, και το εθνικό σχέδιο δράσης (2021). Σε τοπικό επίπεδο, το σχέδιο δράσης της Μπρατισλάβας για τη βιώσιμη ενέργεια και το κλίμα με ορίζοντα το 2030 (SECAP, 2024) περιγράφει μέτρα για τη μείωση των εκπομπών και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, το σχέδιο προτείνει την ανάπτυξη πράσινων και γαλάζιων υποδομών, την προώθηση της συγκράτησης των όμβριων υδάτων, την ενίσχυση της βιοποικιλότητας, την αύξηση της προστασίας της δημόσιας υγείας κατά τη διάρκεια των κυμάτων καύσωνα και τη βελτίωση της διαχείρισης κρίσεων. Επιπλέον, η χρήση υλικών που αποτρέπουν την υπερβολική απορρόφηση ηλιακής ενέργειας εκτιμήθηκε ότι συμβάλλει στην ελαχιστοποίηση του φαινομένου της αστικής θερμικής νησίδας. Η αναζωογόνηση των πάρκων και των δημόσιων χώρων αποτελεί κεντρικό στοιχείο του SECAP, το οποίο προωθείται από το πρόγραμμα Living Places.

Η ανάκτηση αποβλήτων κατασκευών συνάδει με τη στρατηγική για τη διαχείριση των αστικών αποβλήτων στην Μπρατισλάβα 2021-2026: Μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία, η οποία εγκρίθηκε το 2021. Αποσκοπεί στην αύξηση του ποσοστού διαλογής και ανακύκλωσης αποβλήτων, μειώνοντας παράλληλα το ποσοστό υγειονομικής ταφής. Η μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία προωθείται επίσης στη στρατηγική για μια πιο πράσινη Σλοβακία — περιβαλλοντική πολιτική (2019), αλλά δεν περιλαμβάνει ρητά στρατηγική για την αποκατάσταση και την επαναχρησιμοποίηση υλικών από απόβλητα κατασκευών.

Ο κύριος στόχος του έργου του πάρκου Nová Cvernovka ήταν η διαχείριση των αποβλήτων κατασκευών με βιώσιμο τρόπο μέσω της ανακύκλωσης και της επαναχρησιμοποίησης τους για την κατασκευή ενός δημόσιου πάρκου που αποτρέπει την υπερθέρμανση κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και συγκρατεί νερό στο έδαφος. Η λύση αυτή συμβάλλει στην επίτευξη ορισμένων περιβαλλοντικών και κοινωνικών στόχων σύμφωνα με τις τοπικές και εθνικές πολιτικές που περιγράφονται ανωτέρω:

• Δημιουργία χώρου αναψυχής για τον αστικό πληθυσμό: Το έργο αποσκοπεί στην αντιμετώπιση της έλλειψης ελκυστικών χώρων αναψυχής για τον αστικό πληθυσμό στην περιοχή Nové Mesto, προσφέροντας ένα πάρκο με ποικίλες ανέσεις (εγκαταστάσεις τέχνης, βεράντα με γαστρονομική προσφορά, σάουνα, παιδική χαρά, πολιτιστικές εκδηλώσεις).
• Αύξηση της βιοποικιλότητας: Με την επέκταση της περιοχής πρασίνου, παρέχεται ένας νέος βιότοπος για τα πουλιά και τα έντομα επικονίασης.
• Μείωση του κόστους: Η ανακύκλωση και η επαναχρησιμοποίηση των δομικών αποβλήτων επιτόπου ως δομικού υλικού συμβάλλει στη μείωση του κόστους που θα προέκυπτε διαφορετικά για τη μεταφορά και τη διάθεση των δομικών αποβλήτων, καθώς και για την προμήθεια συμβατικών δομικών υλικών.
• Αποδοτική χρήση της πρώτης ύλης: Καμία πρόσθετη οικοδομική πρώτη ύλη δεν χρειάζεται να εξορυχθεί, να παραχθεί και να μεταφερθεί στο εργοτάξιο, γεγονός που εξοικονομεί εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και μειώνει άλλες περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
• Ευαισθητοποίηση: Οι επισκέπτες του κέντρου και του πάρκου Nová Cvernovka εμπνέονται να σκεφτούν φιλικές προς το περιβάλλον εναλλακτικές λύσεις αντί της συμβατικής διαχείρισης αποβλήτων. Αυτό υποστηρίζεται από διάφορες εκπαιδευτικές δραστηριότητες και δραστηριότητες ευαισθητοποίησης, που απευθύνονται ειδικά στις νεότερες γενιές.
• Ενίσχυση της κοινότητας: Το πάρκο Nová Cvernovka είναι ένα έργο με γνώμονα την κοινότητα. Η διαλογή και η ανακύκλωση των αποβλήτων κατασκευών πραγματοποιήθηκε σε μεγάλο βαθμό από εθελοντές και η οικονομική στήριξη παρασχέθηκε μέσω εκστρατείας συγκέντρωσης κεφαλαίων.

Διαμόρφωση του πάρκου Nová Cvernovka από ανακυκλωμένα ερείπια

Τα ερείπια που προέκυψαν από τα έργα ανακατασκευής του πολιτιστικού και δημιουργικού κέντρου Nová Cvernovka ανακυκλώθηκαν και αναδιαμορφώθηκαν για τη δημιουργία των δομημένων χαρακτηριστικών του γύρω δημόσιου πάρκου (πάρκο Suť na).

Η πρόταση προέκυψε ως απάντηση στο υψηλό κόστος και τις δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις που συνδέονται με τη διάθεση των αποβλήτων κατασκευών σε χώρους υγειονομικής ταφής. Η κοινότητα ξεκίνησε διοργανώνοντας ένα φεστιβάλ που συνδύαζε τη δημιουργικότητα, την τέχνη, το σχεδιασμό, την καινοτομία και την περιβαλλοντική σκέψη, με στόχο την ευαισθητοποίηση σχετικά με τα τρέχοντα περιβαλλοντικά προβλήματα και τις πιθανές λύσεις. Δεδομένου ότι η επαναχρησιμοποίηση των δομικών αποβλήτων ως δομικού υλικού δεν αποτελεί συμβατική λύση, αναπτύχθηκε ένας αυτοσχέδιος μηχανισμός ανακύκλωσης για τη διαλογή των δομικών αποβλήτων που τροφοδοτούνται με ανθρώπινη ενέργεια («Rubblebicycle»). Επιπλέον, η κοινότητα ερεύνησε το υλικό και διοργάνωσε ένα εργαστήριο για να δοκιμάσει πώς θα μπορούσε να επεξεργαστεί το υλικό. Επιστημονική εμπειρογνωμοσύνη σε συμπιεσμένες υδατοδιαπερατές επιφάνειες παρασχέθηκε από καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Επιστημών Ζωής της Τσεχίας στην Πράγα.

Στόχος ήταν να δημιουργηθεί μια συμπαγής επιφάνεια για τα δομημένα χαρακτηριστικά του πάρκου (π.χ. μονοπάτια, επιφάνειες που μπορούν να περπατηθούν), ικανή να συγκρατεί το νερό χωρίς να γίνεται λασπώδης. Χτίζοντας μια επιφάνεια που είναι υδατοδιαπερατή και συγκρατεί ταυτόχρονα το νερό, απαιτούνται διαφορετικά στρώματα υλικού. Η προσέγγιση αυτή βασίζεται στο γερμανικό πρότυπο DIN 18315 | 2023-09 για μη δεσμευμένα στρώματα επίστρωσης στην κατασκευή δρόμων. Στα πάρκα, αυτός ο τύπος επιφάνειας χτίζεται κανονικά χρησιμοποιώντας γρανίτη. Στην περίπτωση της Nová Cvernovka, έχουν χρησιμοποιηθεί θρυμματισμένο σκυρόδεμα, τούβλα και κεραμικά.

Για να ληφθεί το υλικό για τα μεμονωμένα στρώματα της επιφάνειας αλωνίσματος, πρώτον, οι εθελοντές ταξινομούσαν τα ερείπια χειροκίνητα σε μεμονωμένα υλικά και κλάσματα. Επιπλέον, χρησιμοποιήθηκαν πιστοποιημένα μηχανήματα για την απόκτηση του τελικού ανακυκλωμένου υλικού. Για να διασφαλιστεί η ασφαλής μετατροπή των αποβλήτων σε οικοδομικό υλικό, αυτό δοκιμάστηκε σύμφωνα με το STN EN 933-1 (ευρωπαϊκό πρότυπο για τον προσδιορισμό της κατανομής μεγέθους σωματιδίων χρησιμοποιώντας τη μέθοδο κοσκινίσματος). Ανατέθηκαν εργαστηριακές εκθέσεις που επιβεβαιώνουν ότι το ανακυκλωμένο υλικό δεν αντιπροσώπευε περιβαλλοντικούς κινδύνους. Τα επιμέρους συστατικά (από σκόνη έως μεγαλύτερα συστατικά διαστάσεων 32 mm) αναμείχθηκαν στη συνέχεια για να ληφθεί η απαιτούμενη σύνθεση. Τέλος, εφαρμόστηκαν σε στρώματα στην επιφάνεια της βυθοκόρησης. Το μείγμα συμπιέζεται συνεχώς και τώρα χτίζει μια συμπαγή επιφάνεια πάχους 30 έως 100 cm.

Επιπλέον, σκονισμένα σωματίδια των ερειπίων χρησιμοποιήθηκαν για τη δημιουργία άλλων στερεών δομικών στοιχείων ως πρόσθετα του πάρκου, ενώ το ξύλο από την οροφή του πρώην σχολικού κτιρίου χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή γλάστρες. Η καταπράσινη περιοχή επεκτάθηκε. Διάφορα φυτά δημιουργούν φυσική σκίαση και βιότοπο για την άγρια ζωή, αυξάνοντας έτσι τη βιοποικιλότητα.

Η περιπατητική επιφάνεια του νέου πάρκου επιτρέπει τη συγκράτηση και εξάτμιση των όμβριων υδάτων, αποφεύγοντας έτσι την υπερθέρμανση και συμβάλλοντας σε ένα ευχάριστο μικροκλίμα. Σε γενικές γραμμές, η πρωτοβουλία του Ιδρύματος Cvernovka απέδειξε ότι η κατασκευή των δομημένων τμημάτων ενός δημόσιου πάρκου από ανακυκλωμένα απόβλητα κατασκευών είναι δυνατή και ότι είναι ακόμη πιο περιβαλλοντικά και οικονομικά βιώσιμη από τη συμβατική προσέγγιση.

Επιπλέον, η δημιουργία ενός λειμώνα πλημμυρικής πεδιάδας ολοκληρώθηκε το 2025. Η αποτελεσματικότητά του δεν μπόρεσε ακόμη να δοκιμαστεί, δεδομένου ότι δεν σημειώθηκε επαρκώς βαρύ και παρατεταμένο συμβάν βροχοπτώσεων για την αξιολόγηση των πραγματικών επιδόσεών του.

Διατήρηση του πάρκου Nová Cvernovka

Οι περιπατήσιμες επιφάνειες πάρκων απαιτούν τις τακτικές προσπάθειες συντήρησης. Η συντήρηση περιλαμβάνει την απομάκρυνση των ζιζανίων και των αυτοφυών φυτών για να αποφευχθεί η διατάραξη του υλικού επίστρωσης.Η εκκαθάριση των φύλλων και των οργανικών αποβλήτων το φθινόπωρο με ελαφρά τσουγκράνα της επιφάνειας διασφαλίζει τη διατήρηση της διαπερατότητας της επιφάνειας. Επιπλέον, η έντονη χρήση της επιφάνειας ή οι καταρρακτώδεις βροχοπτώσεις μπορεί να προκαλέσουν ανομοιομορφία, κοιλότητες ή μικρά κανάλια νερού στην επιφάνεια. Η περιοχή πρέπει περιστασιακά να ρυμουλκείται και να ισοπεδώνεται τοπικά για να αποφευχθεί η συγκέντρωση νερού σε λακκούβες. Η επανασφράγιση και η εδραίωση της δομής είναι ιδιαίτερα σημαντική την άνοιξη, καθώς η κατάψυξη και η απόψυξη μπορεί να προκαλέσουν την ανύψωση της επιφάνειας. Με την πάροδο του χρόνου, η απώλεια υλικών συμβαίνει λόγω των καιρικών συνθηκών (άνεμος και βροχή). Μία φορά κάθε λίγα χρόνια, το λεπτό επιφανειακό στρώμα του ανακυκλώματος πρέπει να αναπληρώνεται και να συμπιέζεται ξανά. Επιπλέον, η συμπαγής συνολική επιφάνεια πρέπει να διατηρεί ένα μικρό επίπεδο υγρασίας, το οποίο συνδέει φυσικά το υλικό μεταξύ του και αποτρέπει τη σκόνη. Έτσι, η περιοχή πρέπει να πασπαλίζεται ελαφρά με νερό, ειδικά κατά τη διάρκεια μακρών, ξηρών καλοκαιρινών κυμάτων καύσωνα.

Το πάρκο Nová Cvernovka είναι ένα έργο με γνώμονα την κοινότητα που δεν θα ήταν επιτυχημένο χωρίς την υποστήριξη εθελοντών.

Η πρωτοβουλία για τη μετατροπή των αποβλήτων κατασκευών σε δημόσιο πάρκο ξεκίνησε από μέλη του ιδρύματος Nová Cvernovka, μιας κοινότητας ανθρώπων που εργάζονται στον πολιτισμό, την τέχνη, τις δημιουργικές βιομηχανίες και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις. Το 2018 διοργανώθηκε το φεστιβάλ «Nasuti», το οποίο συνδύασε τη σύγχρονη τέχνη με την καινοτομία και την οικολογική σκέψη για την ευαισθητοποίηση σχετικά με τα τρέχοντα περιβαλλοντικά προβλήματα και λύσεις. Ακολούθησε το 2019 η διεθνής έκθεση «Human by Design» υπό την αιγίδα του Σλοβακικού Κέντρου Σχεδιασμού. Παρουσίασε έναν μηχανισμό ανακύκλωσης για τη διαλογή των αποβλήτων κατασκευών που τροφοδοτούνται με ανθρώπινη ενέργεια (στο εξής: ποδήλατο φούσκας). Τα αρχιτεκτονικά στούντιο Labak και 2021 δημιούργησαν μια αρχιτεκτονική μελέτη και μελέτη τοπίου για την αναζωογόνηση του πάρκου. Οι κάτοικοι της γειτονικής περιοχής συμμετείχαν σε αυτή τη διαδικασία, για να διασφαλίσουν ότι το πάρκο έχει σχεδιαστεί σύμφωνα με τις ανάγκες τους.   

Το έργο υποστηρίχθηκε επίσης από εξειδικευμένες γνώσεις. Για παράδειγμα, η επιστημονική εμπειρογνωμοσύνη σε επιφάνειες αλωνίσματος παρασχέθηκε από τη συμμετοχή του Τσεχικού Πανεπιστημίου Επιστημών Ζωής στην Πράγα. Ένας εμπειρογνώμονας για τις βιώσιμες μεταφορές από την ένωση πολιτών Cyklokoalícia υποστήριξε τον σχεδιασμό ενός ποδηλατικού μονοπατιού.

Η ανάπτυξη του πάρκου Nová Cvernovka βασίστηκε κυρίως στην εθελοντική εργασία της δημιουργικής κοινότητας, η οποία εξισορροπούσε την επαγγελματική τους εργασία με βάρδιες διαλογής κατασκευαστικών υπολειμμάτων με το χέρι. Εκτός από τη χειρωνακτική εργασία, διοργανώθηκε εκστρατεία συγκέντρωσης κεφαλαίων, η οποία επέτρεψε στην κοινότητα γύρω από τη Nová Cvernovka να υποστηρίξει οικονομικά την υλοποίηση του έργου.Το Ίδρυμα VÚB υποστήριξε την εκστρατεία πληθοχρηματοδότησης ως τον κύριο χρηματοδότη. Οι πρεσβείες της Ισπανίας και των Κάτω Χωρών, με την υποστήριξη της πόλης της Μπρατισλάβας, δώρισαν δέντρα μέσω της πρωτοβουλίας «10.000 δέντρα».

Ο κύριος παράγοντας επιτυχίας της πρωτοβουλίας ήταν η αφοσίωση των ανθρώπων από το ίδρυμα Cvernovka να επιδιώξουν την ιδέα της κατασκευής ενός πάρκου από απόβλητα κατασκευών παρά ορισμένα εμπόδια:

• Η ισχύουσα νομοθεσία δεν διευκολύνει τέτοιες καινοτόμες προσεγγίσεις, καθώς η αποθήκευση αποβλήτων κατασκευών στις εγκαταστάσεις δεν επιτρέπεται νομικά. Ως εκ τούτου, μια τριετής δοκιμαστική περίοδος, η οποία χορηγήθηκε από το περιφερειακό γραφείο περιβάλλοντος, ήταν καθοριστική, καθώς επέτρεψε στο ίδρυμα να διερευνήσει τις δυνατότητες ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης των αποβλήτων κατασκευών.
• Η επιτόπια ανακύκλωση δεν αποτελεί την τυποποιημένη προσέγγιση για την αντιμετώπιση των αποβλήτων κατασκευών. Ως εκ τούτου, η έλλειψη ικανότητας και εμπειρίας αντιπροσώπευε εμπόδιο. Ως εκ τούτου, χρειάστηκε εκτεταμένη έρευνα, δοκιμές υλικών και διαβουλεύσεις με εμπειρογνώμονες για την ανάπτυξη λύσης για την επαναχρησιμοποίηση των αποβλήτων κατασκευών. Η διαδικασία περιλάμβανε εργαστήριο για τη δοκιμή του τρόπου επεξεργασίας του υλικού και την ανάπτυξη ενός αυτοσχέδιου μηχανισμού ανακύκλωσης για τη διαλογή των αποβλήτων κατασκευών που τροφοδοτούνται με ανθρώπινη ενέργεια («rubblebicycle»).

Η συμμετοχή της Κοινότητας και οι δραστηριότητες ευαισθητοποίησης ήταν καίριας σημασίας για την επιτυχία της πρωτοβουλίας Suť na park. Το προαναφερθέν φεστιβάλ, το οποίο διοργανώθηκε για την ευαισθητοποίηση σχετικά με τα τρέχοντα περιβαλλοντικά προβλήματα και λύσεις, ενέπνευσε στη συνέχεια μια ευρύτερη κοινότητα να συμμετάσχει ως εθελοντές ή να υποστηρίξει την εκστρατεία συγκέντρωσης κεφαλαίων (βλ. Συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών). Ωστόσο, αυτό προκάλεσε επίσης κάποια αβεβαιότητα και διακοπή λειτουργίας, καθώς οι πόροι δεν ήταν διαθέσιμοι από την αρχή.

Αναπαραγωγή

Το πάρκο Nová Cvernovka αποδεικνύει ότι τα απόβλητα κατασκευών μπορούν να ανακυκλωθούν με επιτυχία και να επαναχρησιμοποιηθούν για τη δημιουργία μιας διαπερατής από το νερό επιφάνειας συγκράτησης νερού των κατασκευών του πάρκου. Χρησιμεύει ως σχέδιο για τον τρόπο με τον οποίο οι αστικές εγκαταλελειμμένες περιοχές μπορούν να αναζωογονηθούν μέσω τοπικών πρωτοβουλιών και συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Σε συνεργασία με το 3E – Institute of Environmental Education, η προσέγγιση εφαρμόστηκε σε άλλο ναυπηγείο στην περιοχή Nové Mesto της Μπρατισλάβα, αποδεικνύοντας τη δυνατότητα αναπαραγωγής σε διάφορα αστικά περιβάλλοντα (βλ. https://www.sutnapark.sk/).

Δαπάνες

Η επιλεγείσα λύση ήταν οικονομικά αποδοτικότερη σε σύγκριση με τις συμβατικές εναλλακτικές λύσεις. Το έργο απέφυγε το κόστος που συνδέεται με τη μεταφορά και τη διάθεση των αποβλήτων κατασκευών σε χώρους υγειονομικής ταφής, το οποίο εκτιμήθηκε σε περίπου 50 000 EUR. Δεδομένου ότι το υλικό ανακυκλώθηκε απευθείας επιτόπου, εξοικονομήθηκαν πρόσθετοι οικονομικοί πόροι για τη χρήση νέων οικοδομικών υλικών.

Δεδομένου ότι η ανάπτυξη του πάρκου Nová Cvernovka είναι μια συνεχής διαδικασία με συνεχή ανάπτυξη, το συνολικό επενδυτικό κόστος είναι αβέβαιο και δεν είναι διαθέσιμο.Περίπου το ένα τρίτο της χρηματοδότησης χορηγήθηκε από το Ίδρυμα Cvernovka. Επιπλέον, συγκεντρώθηκαν περίπου 20.000 EUR (π.χ. για την ενοικίαση εξοπλισμού και μηχανημάτων) στο πλαίσιο διαδικτυακής εκστρατείας συγκέντρωσης κεφαλαίων. Οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν κυρίως από εθελοντές, γεγονός που συνέβαλε στη μείωση του κόστους.

Πρόσθετες δαπάνες σχετίζονται με τη συνήθη συντήρηση του πάρκου, όπως περιγράφεται στην ενότητα Λύσεις.

Οφέλη

Το κύριο όφελος του πάρκου είναι η συμβολή στην ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή. Η υδατοπερατή και υδατοδιαπερατή επιφάνεια του πάρκου επιτρέπει τη συγκράτηση και εξάτμιση των όμβριων υδάτων, δημιουργώντας έτσι ένα ευχάριστο μικροκλίμα και μειώνοντας το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας. Ο χώρος πρασίνου παρέχει πρόσθετη ψύξη και φυσική σκίαση.

Όσον αφορά τα περιβαλλοντικά οφέλη, η επαναχρησιμοποίηση των πόρων συνέβαλε στην εξοικονόμηση περίπου 20 τόνων εκπομπών CO ₂ αποφεύγοντας τη διάθεση αποβλήτων, καθώς και την εξόρυξη, την παραγωγή και τη μεταφορά συμβατικών πρώτων υλών. Η επέκταση και η ανακαίνιση του πάρκου αυξάνει την τοπική βιοποικιλότητα και δημιουργεί βιότοπο για έντομα και πτηνά επικονιαστών. Η χρήση επιφανειών συγκράτησης νερού μπορεί επίσης να μειώσει την ανάγκη άρδευσης της γύρω βλάστησης.

Πέρα από τα περιβαλλοντικά οφέλη και την εξοικονόμηση κόστους, το πάρκο αντιμετωπίζει επίσης κοινωνικά ζητήματα. Παρέχει χώρο αναψυχής σε μια περιοχή που χαρακτηρίζεται από έλλειψη ελκυστικών χώρων πρασίνου και χρησιμεύει ως χώρος για πολιτιστικές εκδηλώσεις, κοινοτικές συγκεντρώσεις και εκπαιδευτικές δραστηριότητες. Ο συμμετοχικός χαρακτήρας του έργου ενίσχυσε περαιτέρω την κοινωνική συνοχή εντός της κοινότητας Nová Cvernovka και πέραν αυτής.

Το πάρκο είναι πλέον ιδιαίτερα δημοφιλές μεταξύ των νέων, των ποδηλατών και των οικογενειών και οι τακτικές κοινωνικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις, όπως συναυλίες, συζητήσεις και μπάρμπεκιου γειτονιάς, συμβάλλουν στην ενίσχυση της κοινότητας.

Το πάρκο Nová Cvernovka είναι ένα μακροπρόθεσμο έργο, το οποίο εξελίσσεται σταδιακά. Η αρχική ιδέα προέκυψε το 2016, μετά την ανοικοδόμηση του πολιτιστικού και δημιουργικού κέντρου Nová Cvernovka, το οποίο ολοκληρώθηκε εντός εννέα μηνών. Μια τριετής δοκιμασία επέτρεψε στο ίδρυμα Cvernovka να διερευνήσει έγκυρες επιλογές για την ανακύκλωση και την επαναχρησιμοποίηση των αποβλήτων κατασκευών ως οικοδομικό υλικό για ένα δημόσιο πάρκο. Χρειάστηκε επίσης χρόνος για να εξασφαλιστούν επαρκείς ανθρώπινοι και οικονομικοί πόροι, δηλαδή να παρακινηθούν οι άνθρωποι να συμβάλουν σε μια εκστρατεία συγκέντρωσης κεφαλαίων ή να γίνουν εθελοντές για τη διαλογή και την αποκατάσταση των αποβλήτων κατασκευών. Μετά από αυτό, η επιτόπια διαλογή και ανακύκλωση των αποβλήτων κατασκευών σε οικοδομικά υλικά πραγματοποιήθηκε μέσα σε λίγους μόνο μήνες και το πάρκο άνοιξε τον Ιούλιο του 2020.     

Το πάρκο Nová Cvernovka σχεδιάζεται να χρησιμεύσει ως ελκυστικός χώρος αναψυχής και χώρος πρασίνου για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή πολύτιμος για τον αστικό πληθυσμό μακροπρόθεσμα, λαμβάνοντας επίσης υπόψη την προγραμματισμένη μελλοντική οικιστική ανάπτυξη στην περιοχή γύρω από το πολιτιστικό κέντρο. 

Ωστόσο, η μακροζωία του πάρκου απαιτεί τακτικές προσπάθειες συντήρησης (π.χ. πότισμα φυτών, αναδιαμόρφωση, αναπλήρωση και συμπίεση της επιφάνειας, αφαίρεση οργανικών αποβλήτων για τη διατήρηση της διαπερατότητας της επιφάνειας (βλ. Λύσεις). Αυτό απαιτεί συνεχή δέσμευση από την κοινότητα.

Cvernovka Foundation 

info@novacvernovka.eu

Μπρατισλάβα 2030: Starostlivé, dostupné a odolné mesto, v ktorom chceme žiť (2022): Μπρατισλάβα-2030_publikacia_032023_compress.pdf (μόνο στα σλοβακικά)

Σχέδιο δράσης της Μπρατισλάβα για τη βιώσιμη ενέργεια και το κλίμα 2030 (SECAP) (2024): https://bratislavask.s3.bratislava.sk/upload/SECAP_Sustainable_Energy_and_Climate_Action_Plan_EN_6f81e109ad.pdf

Holec, J., Feranec, J., Šťastný, P., Szatmári, D., Kopecká, M., &amp· Garaj, M. (2020). Εξέλιξη και αξιολόγηση της αστικής θερμικής νησίδας μεταξύ των ετών 1998 και 2016: περιπτωσιολογική μελέτη των πόλεων Μπρατισλάβα και Τρνάβα στη δυτική Σλοβακία. Θεωρητική και Εφαρμοσμένη Κλιματολογία, 141 (3–4), 979–997. https://doi.org/10.1007/s00704-020-03197-1

Kristiánová, K., Gécová, K., &amp· Putrová, E. (2016). Παλαιοί βιομηχανικοί χώροι – Μετατροπή σε πάρκα: Δυναμικό της Μπρατισλάβας. Procedia Engineering, 161, 1858–1862. https://doi.org/10.1016/j.proeng.2016.08.709