Σχεδιασμός αστικών πράσινων και γαλάζιων υποδομών

Απαιτούνται συμμετοχικές προσεγγίσεις στον σχεδιασμό των πράσινων αστικών υποδομών και στη διαδικασίασχεδιασμού, υλοποίησης και αξιολόγησης της NbS. Η συνεργασία με διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη ενισχύει τη μεταφορά γνώσεων μεταξύ των φορέων,ενώ ηαντιμετώπισηπιθανών κοινωνικών ή θεσμικών φραγμών είναι ζωτικής σημασίας για την ενίσχυση της κοινωνικής αποδοχής αυτών των λύσεων και την εξεύρεση της βέλτιστης επιλογής που λαμβάνει υπόψη το τοπικό κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο. Ιδιαίτερα οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο και, ως εκ τούτου, απαιτείται ισχυρή οριζόντια και κάθετη συνεργασία,αλλά και η σύνδεση με τον ιδιωτικό τομέα είναι σημαντική.

Η διαχείριση του αστικού τοπίου είναι μια πολύπλοκη διαδικασία που υπόκειται σε αντικρουόμενες ατζέντες, όπως η στέγαση, οι μεταφορές, οι εμπορικές υποδομές και η οικονομία. Οι πράσινες αστικές υποδομές χρειάζονται ολοκληρωμένο σχεδιασμό και συντήρηση. Η δημιουργία ενός δικτύου πρασίνου σε ολόκληρη την πόλη με συνδεδεμένους διαδρόμους πρέπει να σταθμιστεί και να εκτιμηθεί ως ένας βασικός τύπος χρήσης γης μαζί με άλλους βασικούς τομείς χρήσης γης. Τα ανταγωνιστικά και αντικρουόμενα συμφέροντα χρήσης γης, η ανεπαρκής συνεργασία με βασικά ενδιαφερόμενα μέρη (π.χ. ιδιοκτήτες γης, οικοδομικός τομέας, επενδυτές) ή η στεγανοποίηση στη διοίκηση της πόλης μπορούν να λειτουργήσουν ως ισχυροί περιοριστικοί παράγοντες. Η έλλειψη γνώσεων σχετικά με τα οφέλη ή την εμπειρία στον τρόπο εφαρμογής ή σχεδιασμού NbS μπορεί να προκαλέσει αρνητικές συμπεριφορές μεταξύ των επαγγελματιών, των υπευθύνων χάραξης πολιτικής ή των πολιτών. 

Το τοπικό περιβαλλοντικό, κοινωνικό, πολιτιστικό και θεσμικό πλαίσιο επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την επιτυχία του σχεδιασμού UGI και την εφαρμογή συγκεκριμένων NbS. Ως εκ τούτου, έχουν αναπτυχθεί τεκμηριωμένα πρότυπα και κατευθυντήριες γραμμές για τις πόλεις προκειμένου να διασφαλιστεί ο αποτελεσματικός και συμμετοχικός σχεδιασμός και διακυβέρνηση των διαφόρων NbS, για παράδειγμα σε διάφορα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ έργα ( π.χ. GREEN SURGE,ThinkNature, Naturvation). Επιπλέον, οι ολοκληρωμένες και χωρίς αποκλεισμούς προσεγγίσεις διακυβέρνησης, όπως η «μωσαϊκή» διακυβέρνηση (συνδυασμός του μικροεπίπεδου ενεργού πολίτη με το μακροεπίπεδο του στρατηγικού πολεοδομικού σχεδιασμού, Buijs et al., 2019) αποτελούν καλούς τρόπους για την προώθηση κοινωνικά συνεκτικών και συνεργατικού σχεδιασμού, υλοποίησης και συντήρησης UGI.

Η απώλεια χώρων πρασίνου, η υποβάθμιση του φυσικού οικοσυστήματος, η πύκνωση της δομής της πόλης και η αύξηση του ποσοστού του πλακόστρωτου εδάφους έχουν αρνητικές επιπτώσεις στον κύκλο του νερού, στην ποιότητα του αέρα, στην τοπική θερμοκρασία και μειώνουν την ανθεκτικότητα των πόλεων στην κλιματική αλλαγή. Αυτά έχουν μεγάλο οικονομικό κόστος για την κοινωνία και τον οικολογικό προσανατολισμό των πόλεων (π.χ. φύτευση δέντρων ή δημιουργία νέου χώρου πρασίνου), αποκατάσταση υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων, επιλογή πρακτικών διαχείρισης χαμηλής έντασης στα πάρκα ή κατασκευή τοπικών λύσεων που βασίζονται στη φύση, μπορούν να αποφέρουν σημαντική άμεση εξοικονόμηση για τον έλεγχο των υδάτων απορροής ή των πλημμυρών σε σύγκριση με τις παραδοσιακές λύσεις που βασίζονται στη μηχανική. Επιπλέον, αυτές οι πράσινες δράσεις έχουν επίσης πολλά έμμεσα οικονομικά οφέλη, π.χ. προσελκύοντας επενδυτές και δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας για διάφορους τομείς.  Άλλα οφέλη μπορεί να σχετίζονται με την αύξηση της τουριστικής οικονομίας. Η διαθεσιμότητα χώρων πρασίνου μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο χαρακτηρίζοντας τις πόλεις (Terkenli, et a. 2020), μετατοπίζοντας την επιλογή προς αυτούς, ιδίως σε προορισμούς επιρρεπείς στη θερμότητα (π.χ. το ζεστό καλοκαίρι της Μεσογείου).

Το κόστος του σχεδιασμού και της εφαρμογής του μπορεί να ποικίλει σε μεγάλο βαθμό ανάλογα με πολλούς εσωτερικούς παράγοντες, όπως η χωρική κλίμακα, η χρήση της τεχνολογίας σε λύσεις, η συχνότητα συντήρησης και η ανάγκη επισκευής. Συνήθως, το κόστος συντήρησης είναι χαμηλότερο στα φυσικά οικοσυστήματα, όπως τα εναπομείναντα ενδιαιτήματα (π.χ. αστικά δάση ή υγρότοποι) ή τα ημιφυσικά οικοσυστήματα (π.χ. αντικατάσταση των γκαζόν με λειμώνες). Οι δαπάνες εγκατάστασης και συντήρησης ορισμένων τύπων NbS καλύπτονται εν μέρει ή εξ ολοκλήρου από πολίτες (π.χ. αστική γεωργία), ΜΚΟ (π.χ. δράσεις αποκατάστασης υποβαθμισμένων οικοτόπων) ή ιδιωτικές επιχειρήσεις (δεξαμενές καταιγίδων για τη διαχείριση των υδάτων απορροής). Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει καταβάλει μεγάλες προσπάθειες για την κινητοποίηση των NbS στην Ευρώπη, προσφέροντας χρηματοδοτική στήριξη μέσω της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, ενισχύοντας τη μεταφορά γνώσεων σχετικά με επιτυχημένες περιπτώσεις (π.χ. Urban Nature Atlas) και προσφέροντας δημόσιες ψηφιακές πλατφόρμες για την ενθάρρυνση της συνεργασίας με τον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα (Η αγορά των έξυπνων πόλεων). 

Οι χώροι πρασίνου και η NbS στις πόλεις μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του κινδύνου καταστροφών, στη βελτίωση της διαχείρισης των υδάτων και στην παραγωγή τοπικών αποτελεσμάτων ψύξης για την καλύτερη αντιμετώπιση των υψηλών θερμοκρασιών και των κυμάτων καύσωνα. Εκτός από την επίλυση συγκεκριμένων περιβαλλοντικών προκλήσεων, οι πράσινες και γαλάζιες υποδομές προσφέρουν παράλληλα οφέλη που εκτείνονται πέρα από τον πρωταρχικό τους σκοπό. Για παράδειγμα, τα πάρκα και τα υδατικά συστήματα μπορούν να ενισχύσουν την ομορφιά της πόλης, ενώ παράλληλα χρησιμεύουν ως χώροι αναψυχής, προωθώντας την ψυχική και σωματική ευεξία (Nilsson και Johansson, 2021)

Άλλα παράλληλα οφέλη περιλαμβάνουν: στήριξη της αστικής βιοποικιλότητας, αποθήκευση άνθρακα (μετριασμός), μετριασμός της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, προσφορά χώρων αναψυχής, εμπειρία στη φύση και παροχή αυξημένης κοινωνικής, σωματικής και ψυχικής ευεξίας. Η NBS στις αστικές περιοχές μπορεί να συμβάλει σε διάφορους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ), και ιδίως στους στόχους για τις βιώσιμες πόλεις (11). 

Σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ οι πράσινες αστικές υποδομές και οι λύσεις που βασίζονται στη φύση έχουν ήδη υποστηριχθεί από την εθνική νομοθεσία σχετικά με τον χωροταξικό σχεδιασμό, τη διαχείριση των ομβρίων υδάτων, την προστασία των επιφανειακών υδάτων ή της βιοποικιλότητας. Έχουν αναπτυχθεί κίνητρα και πληρωμές που ενθαρρύνουν την εφαρμογή των NbS και UGI αντί της παραδοσιακής γκρίζας υποδομής. Επιπλέον, ειδικά εργαλεία σχεδιασμού, όπως ο συντελεστής περιοχής βιοτόπων (βλ. για παράδειγμα την περιπτωσιολογική μελέτη του Βερολίνου), μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε τοπικές ζώνες για να απαιτηθεί ένα ποσοστό της περιοχής να παραμείνει ως χώρος πρασίνου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζει σθεναρά την έννοια των πράσινων υποδομών και των λύσεων που βασίζονται στη φύση για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή, της βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων και της ευημερίας των ανθρώπων και της βιοποικιλότητας στις ευρωπαϊκές πόλεις. Για παράδειγμα, η UGI και η NbS θεωρούνται βασική έννοια στα εξής: Στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 (2020), στρατηγική της ΕΕ για τις πράσινες υποδομές (2013) και οδηγία πλαίσιο της ΕΕ για τα ύδατα. Τέλος, η στρατηγική της ΕΕ του 2021 για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή τονίζει τη σημασία της προώθησης λύσεων που βασίζονται στη φύση για την προσαρμογή, μεταξύ άλλων μέσω της αναβάθμισής τους σε αστικό επίπεδο. 

Ο χρόνος υλοποίησης ποικίλλει ανάλογα με τηχωρικήκλίμακα, από μερικούς μήνες έως αρκετά έτη. Για παράδειγμα, η εφαρμογή μικρής κλίμακας NbS,όπως τα πράσινα τοιχώματα ή τα τοπικά βιοφίλτρα, είναι μια μάλλον γρήγορη διαδικασία και ο πραγματικός χρόνος κατασκευής διαρκεί λιγότερο από ένα χρόνο. Ωστόσο, ο σχεδιασμός και ο σχεδιασμός, η λήψη επίσημων αδειών, η ενσωμάτωση σε άλλες διαδικασίες σχεδιασμού και ανάπτυξης μπορεί να επιμηκύνουν το χρόνο υλοποίησης. Ο σχεδιασμός και η υλοποίηση χώρων πρασίνου μεγάληςκλίμακας( π.χ. η ανάπτυξη πολυλειτουργικού πάρκου) μπορεί να διαρκέσει αρκετά χρόνια. Η τεχνική υλοποίηση νέων χώρων πρασίνου είναι επίσης μικρότερη από την πλήρη οικολογική εφαρμογή. Μπορεί να χρειαστούν αρκετά χρόνια για να φυτευτεί βλάστηση σε χώρους πρασίνου ή σε ένα μόνο NbS, όπως οι πράσινες στέγες,να εκπληρώσουντις λειτουργίες του οικοσυστήματος τους (π.χ.μετριασμός της κλιματικής αλλαγής ή ικανότητασυγκράτησηςνερού και θρεπτικών συστατικών).

Ο αναμενόμενος χρόνοςζωής των διασυνδεδεμένων αστικών πράσινων υποδομών θα πρέπει να είναι πολύ μακρύς,πολύ μεγαλύτερος από ό,τι τα μεμονωμένα κτίρια ήοι υποδομές. Η ηλικία ενός μόνο χώρου πρασίνου μπορεί να ποικίλει από αρκετές εκατοντάδες χρόνια (π.χ. ιστορικά πάρκα) έως μερικά έτη (π.χ. πράσινες στέγες). Ο χρόνοςζωής του μονού NbS μπορεί επίσης να ποικίλει, αλλά ο στόχοςείναιη μακροπρόθεσμη συντήρηση.