Διακοινοτικό κέντρο ψυχοκοινωνικής βοήθειας για την αντιμετώπιση των πλημμυρών στο Schleiden της Γερμανίας

Η κλιματική αλλαγή οδηγεί σε περιόδους όλο και πιο έντονων βροχοπτώσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Τα ακραία φαινόμενα βροχοπτώσεων συχνά οδηγούν σε πλημμύρες, ιδίως όταν προηγούνται περίοδοι ξηρασίας που μειώνουν την ικανότητα διείσδυσης των εδαφών. Τον Ιούλιο του 2021 οι έντονες βροχοπτώσεις οδήγησαν σε καταστροφικές πλημμύρες στα γερμανικά κρατίδια της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας και της Ρηνανίας-Παλατινάτου, προκαλώντας 184 θανάτους. Η κλιματική αλλαγή αύξησε σημαντικά την πιθανότητα της πρωτοφανούς ποσότητας βροχοπτώσεων σε ολόκληρη τη Δυτική Ευρώπη που οδήγησε στις πλημμύρες (Tradowsky et al., 2023).

Εκτός από τους σωματικούς τραυματισμούς, τις ζημίες στις υποδομές και τις οικονομικές απώλειες, οι πλημμύρες μπορούν να προκαλέσουν ψυχοκοινωνικά προβλήματα, τόσο αμέσως μετά από ένα συμβάν όσο και μακροπρόθεσμα, όπως ψυχική δυσφορία, τραύμα, άγχος, αϋπνία, κατάθλιψη και κοινωνική δυσλειτουργία (Foudi et al., 2017). Η σοβαρότητα των ψυχικών προβλημάτων είναι ανάλογη με το μέγεθος και την ταχύτητα του πλημμυρικού συμβάντος και επηρεάζεται επίσης από παράγοντες όπως το επίπεδο και η εγγύτητα των απωλειών και των ζημιών, η έκταση της διατάραξης της καθημερινής ρουτίνας, καθώς και το επίπεδο της κοινωνικής στήριξης που λαμβάνουν τα θύματα και η κοινωνικοοικονομική τους κατάσταση (Fernandez et al., 2015).

Από το 1998 έως το 2017, εκτιμάται ότι 20 εκατομμύρια άνθρωποι επλήγησαν από πλημμύρες στην Ευρώπη. Από τα άτομα που επλήγησαν, μεταξύ 9 και 53 % των ατόμων ανέφεραν ότι αντιμετωπίζουν μακροχρόνιες προκλήσεις ψυχικής υγείας. Το κόστος των προβλημάτων ψυχικής υγείας από τις πλημμύρες μεταξύ 1998 και 2017 στην Ευρώπη εκτιμήθηκε ότι κυμαίνεται μεταξύ 0,2 και 1,23 δισ. EUR (Jackson και Devadason, 2019). Έως το 2100, βάσει ενός σεναρίου ανόδου της στάθμης της θάλασσας και χωρίς μέτρα προσαρμογής, αναμένεται ότι θα υπάρξουν επιπλέον 5 εκατομμύρια περιπτώσεις ήπιας κατάθλιψης μόνο λόγω παράκτιων πλημμυρών (Bosello et al., 2012).

Στόχος του διακοινοτικού κέντρου ψυχοκοινωνικής βοήθειας είναι η μείωση των ψυχοκοινωνικών επιπτώσεων των πλημμυρών στις κοινότητες της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας και πέραν αυτής.

Αμέσως μετά τις πλημμύρες του Ιουλίου 2021, οι δημοτικές αρχές του Schleiden, μαζί με διάφορους εταίρους (δηλαδή την περιφέρεια Euskirchen και διάφορες φιλανθρωπικές οργανώσεις και οργανώσεις παροχής βοήθειας), ίδρυσαν κέντρο διαχείρισης ψυχοκοινωνικών κρίσεων. Μέσα σε λίγες ημέρες, εφαρμόστηκαν διάφορα μέτρα για τη στήριξη των πληγέντων πολιτών και των παρόχων υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης στις κοινότητες Kall, Hellenthal και Schleiden στην περιοχή Schleiden. Τα μέτρα αυτά περιλάμβαναν:

• ένα κέντρο συντονισμού για τη βραχυπρόθεσμη, μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη ψυχοκοινωνική περίθαλψη που θα συνοδεύει και θα στηρίζει τους πληγέντες πολίτες και τους παρόχους υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης στην αντιμετώπιση καταστροφών·
• Ολοκληρωμένη ενημερωτική εκστρατεία σχετικά με τη διαθέσιμη ψυχοκοινωνική βοήθεια (μέσω άρθρων στον Τύπο, ενημερωτικών βραδιών, ενημέρωσης από στόμα σε στόμα κ.λπ.). Πραγματοποιήθηκε κοινωνική εργασία προβολής για τον εντοπισμό των ατόμων που χρειάζονται υποστήριξη και τη σύνδεσή τους με τις σχετικές υπηρεσίες·
• ευρύ φάσμα συμβουλευτικών και θεραπευτικών υπηρεσιών (π.χ. συμβουλευτική σε θέματα πένθους και απώλειας, γενικές ψυχολογικές συμβουλές, τραυματοθεραπεία, μακροχρόνια ψυχοθεραπεία), συμπεριλαμβανομένης της εξειδικευμένης υποστήριξης συγκεκριμένων δημογραφικών ομάδων (π.χ. παιδιά και έφηβοι)·
• Μια σειρά διαλέξεων σε σχετικά θέματα όπως η διαχείριση τραύματος, η διαχείριση του άγχους και η ανθεκτικότητα, οι στρατηγικές αντιμετώπισης του πένθους και της απώλειας.

Συγκεκριμένα, προσφέρθηκε η ακόλουθη στήριξη βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα:

Βραχυπρόθεσμη στήριξη

Ψυχοκοινωνική φροντίδα έκτακτης ανάγκης προσφέρθηκε αμέσως μετά τις πλημμύρες. Οι πολίτες που επλήγησαν από τις πλημμύρες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που βίωσαν ή υπήρξαν μάρτυρες εμπειριών (σχεδόν) θανάτου, υπέφεραν από ενοχή, άγχος και κατάθλιψη ή απώλεια επιζώντων, ήταν επιλέξιμοι να λάβουν ψυχοκοινωνική στήριξη. Για να γίνει κατανοητή η ανάγκη στήριξης και βελτίωσης του στρατηγικού σχεδιασμού, πραγματοποιήθηκε μια αρχική αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο το συμβάν πλημμύρας επηρέασε την κοινότητα.

Επιπλέον, προσφέρθηκε ψυχολογική υποστήριξη στους εργαζομένους έκτακτης ανάγκης που συμμετείχαν στην αντιμετώπιση των πλημμυρών. Καταβλήθηκαν προσπάθειες για τον εντοπισμό των εργαζομένων στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης που διέτρεχαν τον μεγαλύτερο κίνδυνο και για την αξιολόγηση της ανάγκης τους για ψυχολογική υποστήριξη κατά τη διάρκεια καταστροφών.

Για 14 ημέρες μετά τις πλημμύρες, πραγματοποιήθηκαν περίπου 1500 συνομιλίες και εφαρμόστηκαν τα ακόλουθα μέτρα:

• Ανοικτή τηλεφωνική γραμμή για άτομα που χρειάζονται υποστήριξη και δεν επιθυμούν ή δεν μπορούν να παραστούν αυτοπροσώπως·
• παρουσία εργαζομένων στον τομέα της φροντίδας στα σημεία διανομής τροφίμων και ενεργός εντοπισμός των ατόμων που χρειάζονται κοινωνικές υπηρεσίες (η λεγόμενη κοινωνική εργασία με χαμηλό κατώτατο όριο, κοινωνική εργασία προβολής)·
• Διαβουλεύσεις σε ασφαλές μέρος, για τους πολίτες και τους εργαζομένους σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης·
• Συνεχής επαναξιολόγηση της ψυχοκοινωνικής κατάστασης (μέσω συνεντεύξεων προβολής) και προσαρμογή της στήριξης.

Μεσοπρόθεσμη στήριξη

Για να συνεχίσει να στηρίζει άτομα με μακροχρόνιες επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, δύο εβδομάδες μετά την πλημμύρα, το δημοτικό συμβούλιο του Schleiden δημιούργησε ένα συμβουλευτικό και συντονιστικό κέντρο. Το κέντρο είχε αρχικά προγραμματιστεί να λειτουργήσει για 2 μήνες, αλλά είχε σχεδιαστεί για να παραταθεί για 6 μήνες, εάν ήταν απαραίτητο. Το κέντρο αποσκοπούσε στη συνέχιση της οξείας ψυχοκοινωνικής επείγουσας περίθαλψης, ενώ παράλληλα εισήγαγε μια υπηρεσία ψυχολογικής συμβουλευτικής χαμηλού ορίου για τα άτομα στην περιοχή που εξακολουθούσαν να πλήττονται από το αγχωτικό γεγονός των πλημμυρών.

Μακροπρόθεσμη στήριξη

Μετά την επιτυχία των υπηρεσιών μεσοπρόθεσμης ψυχοκοινωνικής στήριξης, το κέντρο βοήθειας της κοιλάδας του Schleiden εξακολουθεί να παρέχει μακροπρόθεσμη στήριξη έως το τέλος του 2024. Αρκετό διεπιστημονικό εξειδικευμένο προσωπικό προσφέρει ευρύ φάσμα συμβουλευτικών υπηρεσιών για τους πολίτες που επλήγησαν από τις πλημμύρες και τους εργαζομένους έκτακτης ανάγκης που επλήγησαν. 

Η πόλη Schleiden ανέπτυξε και εφάρμοσε το πλαίσιο στήριξης μαζί με διάφορες φιλανθρωπικές οργανώσεις, οι οποίες συμμετείχαν στην ανάπτυξη κάθε σταδίου της υπηρεσίας ψυχολογικής υποστήριξης. Οι οργανώσεις έχουν εμπειρία στην υποστήριξη των τοπικών πληθυσμών μετά από τραυματικά γεγονότα. Περιλαμβάνουν:

• Malteser, καθολική οργάνωση παροχής βοήθειας που δραστηριοποιείται σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης παγκοσμίως·
• Caritas, καθολική οργάνωση αρωγής, ανάπτυξης και κοινωνικών υπηρεσιών·
• Diakonie, προτεσταντική οργάνωση κοινωνικής πρόνοιας·
• Arbeiterwohlfahrt, ένωση κοινωνικής πρόνοιας.

Μετά τη νίκη του σε διαγωνισμό τον Δεκέμβριο του 2021, ο Malteser εξακολουθεί να παρέχει θεσμική ψυχοκοινωνική στήριξη στο κέντρο βοήθειας της κοιλάδας του Schleiden (HIZ).

Το εξειδικευμένο προσωπικό αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της παρέμβασης. Το προσωπικό περιλαμβάνει ένα μείγμα ατόμων από τους εμπλεκόμενους οργανισμούς-εταίρους και εμπειρογνώμονες, συμπεριλαμβανομένων γιατρών, ψυχολόγων, κοινωνιολόγων, θεραπευτών, ψυχοθεραπευτών, εμπειρογνωμόνων διαχείρισης καταστροφών και διαχείρισης κινδύνου, παραϊατρικών, συμβούλων έκτακτης ανάγκης και κοινωνικών επιστημόνων. Αυτοί οι ειδικοί δικτυώθηκαν εκτενώς μεταξύ τους για να αναπτύξουν μια ολιστική προσέγγιση υποστήριξης.

Οι ακόλουθοι παράγοντες επέτρεψαν την επιτυχή ανάπτυξη ενός διακοινοτικού κέντρου τραύματος και την παροχή υποστήριξης ψυχικής υγείας:

• Υποστηρικτική πολιτική ηγεσία που επέτρεψε την άμεση παρέμβαση μέσω ταχείας πρόσβασης σε χρηματοδότηση·
• Έγκαιρη διαβούλευση και συνεργασία με τις οργανώσεις-εταίρους (εντός 2 ημερών από την καταστροφή)·
• έμπειρους ειδικούς σε διεπιστημονική ομάδα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που έχουν βιώσει καταστάσεις κρίσης·
• Συχνή δικτύωση και συνεργασία μεταξύ ειδικών και προσωπικού υποστήριξης·
• Καλή υποστήριξη από εθελοντές που καθόρισαν τις ανάγκες της κοινότητας μέσω προσωπικών επισκέψεων.

Η συνεχής αξιολόγηση της παρέμβασης αποσκοπεί στον εντοπισμό όλων των ευνοϊκών και παρεμποδιστικών παραγόντων.

Η κύρια πηγή χρηματοδότησης της παρέμβασης είναι το Aktion Deutschland Hilft, ο συνασπισμός αρωγής της Γερμανίας που παρέχει χρηματοδότηση σε ΜΚΟ για την ανακούφιση από την κρίση. Από το ταμείο αυτό, 920 000 EUR διατέθηκαν στο διακοινοτικό κέντρο τραυμάτων για την παροχή ψυχοκοινωνικής στήριξης. Ο προϋπολογισμός χρηματοδότησε κυρίως δαπάνες προσωπικού και ορισμένες μεγάλες εκδηλώσεις, όπως οι «οικογενειακές ημέρες», που απευθύνονται σε παιδιά και οικογένειες για την παροχή δωρεάν ψυχαγωγίας και στήριξης στα πληγέντα παιδιά και τις οικογένειές τους.

Η παρέμβαση αυτή αύξησε την ατομική και κοινοτική ανθεκτικότητα για την αντιμετώπιση του άγχους που προκαλείται από ακραία φαινόμενα, όπως οι πλημμύρες, μειώνοντας έτσι την πιθανότητα εμφάνισης κακών αποτελεσμάτων ψυχικής υγείας και το σχετικό κοινωνικό κόστος.

Μια συνεχής αξιολόγηση από το Κέντρο Ιατρικών Ικανοτήτων του Αμβούργου αποσκοπεί στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της παρέμβασης και στην εξαγωγή συμπερασμάτων για μελλοντικές έννοιες στην ίδια ή σε άλλες περιοχές.

Το τραυματολογικό κέντρο είναι ένα διαδημοτικό έργο, το οποίο βασίζεται σε διαδημοτική συμφωνία μεταξύ των δήμων Schleiden, Kall και Hellenthal. Χρησιμοποιήθηκε διαγωνισμός για να αποφασιστεί ποια οργάνωση παροχής βοήθειας θα συνεχίσει να παρέχει θεσμική ψυχοκοινωνική στήριξη μακροπρόθεσμα.

Η στήριξη ξεκίνησε δύο ημέρες μετά τη διήμερη εκδήλωση πλημμυρών τον Ιούλιο του 2021. Η μακροχρόνια ψυχοκοινωνική υποστήριξη συνεχίζεται μέχρι σήμερα μέσω του διακοινοτικού κέντρου τραύματος που έχει εντολή να παραμείνει ανοικτό έως τον Δεκέμβριο του 2024.

Ιούλιος 2021 έως Δεκέμβριος 2024, με δυνατότητα παράτασης στο Schleiden, εάν υπάρχει διαθέσιμη χρηματοδότηση

Το αναπτυγμένο βιώσιμο μοντέλο και πλαίσιο μπορεί να αναπαραχθεί αλλού σε περίπτωση ακραίων πλημμυρών ανά πάσα στιγμή στο μέλλον.  

Frank C. Waldschmidt

Malteser Hilfsdienst e.V.

Specialist advisor for psychosocial support for Flood Aid NRW

frank.waldschmidt@malteser.org