Αποκατάσταση των θαλάσσιων και παράκτιων οικοσυστημάτων για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή στην Καραϊβική (Γουαδαλούπη, γαλλική υπερπόντια περιοχή)

Η Γουαδελούπη είναι νησί της Καραϊβικής που βρίσκεται στις γαλλικές Αντίλλες και είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις τρέχουσες και μελλοντικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής (π.χ. Robinson, 2018· Stephenson et al., 2017). Τέτοιες επιπτώσεις είναι η διάβρωση των ακτών, η αύξηση της θερμοκρασίας της θάλασσας και οι επακόλουθες αλλαγές των βιογεωχημικών παραμέτρων, η οξίνιση των ωκεανών, η εμφάνιση ασθενειών στα θαλάσσια είδη και η εισβολή ξένων ειδών. Επιπλέον, εκτίθεται τακτικά σε ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως τυφώνες και πλημμύρες, τα οποία αναμένεται να γίνουν ισχυρότερα και συχνότερα λόγω της κλιματικής αλλαγής. Σύμφωνα με τον Barbier (2011), το 50% των αλμυρών ελών, το 35% των μαγκρόβιας βλάστησης, το 30% των κοραλλιογενών υφάλων και το 29% της θαλάσσιας βλάστησης (Waycott et al., 2009) έχουν χαθεί ή υποβαθμιστεί σε παγκόσμιο επίπεδο κατά τη διάρκεια αρκετών δεκαετιών. Στη Γουαδελούπη, ο γαλλικός ερευνητικός οργανισμός IFREMER ανέφερε μείωση της κάλυψης των κοραλλιών στους προσήνεμους υφάλους των ακτών, από 30% το 2007 σε 15% το 2019. Το πρότυπο αυτό σημειώνεται επίσης στον κόλπο του Grand Cul-de-sac Marin, τόπου έρευνας/αποκατάστασης του έργου LIFE Adapt Island. Εδώ, η κάλυψη των κοραλλιών μειώθηκε από 28% το 2002 σε 15% το 2019, αν και φαίνεται να παρατηρείται εκ νέου ανάπτυξη νεαρών κοραλλιών.

Η Γουαδελούπη φιλοξενεί κοραλλιογενείς υφάλους, μαγκρόβια δάση και λιβάδια με θαλάσσια βλάστηση. Πρόκειται για παράκτια και θαλάσσια οικοσυστήματα που παρέχουν ουσιαστική άμυνα για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, αλλά είναι επίσης ευάλωτα στην κλιματική αλλαγή και σε άλλες πιέσεις. Λόγω των αυξανόμενων εκπομπών CO2, της αύξησης της θερμοκρασίας του θαλάσσιου νερού, της ρύπανσης από απόβλητα και της οξίνισης των ωκεανών, είναι πιθανό να μεταβληθεί η ισορροπία μεταξύ των διαφόρων ειδών. Σοβαρές ανησυχίες εγείρονται σχετικά με τη μελλοντική τους ικανότητα να παρέχουν οικοσυστημικές υπηρεσίες, καθώς τα εν λόγω μοναδικά οικοσυστήματα παρουσιάζουν ήδη ενδείξεις σημαντικής αδυναμίας και υποβάθμισης.

Τα κύρια ζητήματα είναι τα ακόλουθα:

• Ο οικότοπος κοραλλιών αποτελείται κυρίως από το είδος Acropora palmate (Elkhorn), ενδημικό στην περιοχή της Καραϊβικής και ταξινομημένο ως κρισίμως απειλούμενο είδος από την IUCN και το Acropora cervicornis (Staghorn), είδη διακλάδωσης του γένους Porites και Madracis auretenra. Αυτοί οι βασικοί οικότοποι υφίστανται τοπικές πιέσεις, όπως απορρίψεις μολυσμένων υδάτων, μαζικός τουρισμός και ανεύθυνη συμπεριφορά. Εκτός από αυτές τις υφιστάμενες πιέσεις, επηρεάζονται πλέον και από τις παγκόσμιες αυξανόμενες θερμοκρασίες και την οξίνιση των ωκεανών.
• Ο οικότοπος των μαγγρόβιων αποτελείται από κόκκινα μαγγρόβια (Rhizophora mangle), λευκά μαγγρόβια (Laguncularia racemose) και μαύρα μαγγρόβια (Avicennia germinans). Η παρουσία χωροκατακτητικών ειδών και η αυξανόμενη αστικοποίηση στην περιοχή προκάλεσε αποψίλωση και έντονη αλλοίωση αυτού του οικοσυστήματος.
• Οι θαλάσσιοι λειμώνες σχηματίζονται κυρίως από χελώνα (Thalassia testudinum) και απειλούνται ιδιαίτερα από τη διέλευση σκαφών και των αγκύρων τους. Επιπλέον, απειλούνται από μια μαζική τεχνητοποίηση της ακτογραμμής και την ανθρωπογενή ρύπανση.

Η προστασία αυτών των ειδών από πολλαπλές πιέσεις σημαίνει αύξηση της ανθεκτικότητας των ακτών στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας και στις θαλάσσιες καταιγίδες. Σημαίνει επίσης να συμβάλει στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, δεδομένου ότι η μαγκρόβια βλάστηση και η θαλάσσια βλάστηση δεσμεύουν σημαντική ποσότητα άνθρακα («οικοσυστήματα γαλάζιου άνθρακα»).

Οι στόχοι του έργου LIFE Adapt'Islands είναι:

• Ανάπτυξη μιας φιλόδοξης, καινοτόμου και μεταβιβάσιμης στρατηγικής για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή·
• αποκατάσταση των φυσικών οικολογικών συνδέσεων μεταξύ παράκτιων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων·
• Επίδειξη της αποτελεσματικότητας και της αναπαραγωγιμότητας καινοτόμων τεχνικών για την αποκατάσταση των παράκτιων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων στην Καραϊβική·
• Διεξαγωγή φιλόδοξης εκστρατείας για τη συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών μέσω εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών και πρωτοβουλιών ευαισθητοποίησης που απευθύνονται σε ηγέτες επιχειρήσεων, χρήστες, παιδιά σχολικής ηλικίας και στο κοινό. Βασικός στόχος ήταν η εισαγωγή των νεότερων γενεών στη σημασία της βιωσιμότητας χρησιμοποιώντας το περιβάλλον τους, προσελκύοντας την προσοχή των υπευθύνων λήψης αποφάσεων, προσεγγίζοντας ένα ευρύ κοινό και προωθώντας διαρκείς χειρονομίες.
• Ενίσχυση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή με την ενσωμάτωση της παράκτιας βιοποικιλότητας στην κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη μέσω της συμμετοχής των οικονομικών φορέων και της ανάπτυξης της κατάρτισης των νέων·
• Αναπαραγωγή τεχνικών που αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια του έργου σε ολόκληρη την Καραϊβική και διεξαγωγή φιλόδοξης επικοινωνιακής εκστρατείας για την Καραϊβική και την Ευρώπη με σκοπό τη διάδοση των αποτελεσμάτων.

Οι στόχοι αυτοί επιτυγχάνονται μέσω της αποκατάστασης και της προστασίας των παράκτιων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων και των οικολογικών τους συνδέσεων, με σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας των αγαθών και των υπηρεσιών που παρέχουν τα εν λόγω οικοσυστήματα.

Ειδικότερα, τα κοράλλια αντιπροσωπεύουν βασικούς οικοτόπους για διάφορα θαλάσσια είδη, παρέχοντας ένα φυσικό φράγμα ικανό να διαχέει την κυματική ενέργεια. Ομοίως, τα παράκτια δάση (που σχηματίζονται από παράκτια ξηροφυτικά δάση, μαγκρόβια δάση και δάση βάλτων) μπορούν να μειώσουν την κυματική ενέργεια και να περιορίσουν τη διάβρωση των ακτών. Βρίσκονται στη διεπαφή μεταξύ ξηράς και θάλασσας και φιλοξενούν σημαντικά είδη, συμπεριλαμβανομένων των ενδημικών ειδών της Γουαδελούπης που βρίσκονται μόνο σε αυτή την περιοχή (π.χ. ο δρυοκολάπτης της Γουαδελούπης). Τέλος, τα λιβάδια με θαλάσσια βλάστηση μπορούν να σταθεροποιήσουν το έδαφος, να μειώσουν τις επιπτώσεις των κυμάτων στις παράκτιες περιοχές και να παράσχουν τροφή για πολλά είδη.

Οι δράσεις αποκατάστασης επιδιώκουν τον στόχο της αποκατάστασης και προστασίας 45.000 m² κοραλλιογενών υφάλων, 45.000 m² βυθών με θαλάσσια βλάστηση και 80.000 m² μαγκρόβιας βλάστησης. 

Οι λύσεις που εφαρμόστηκαν στη Γουαδελούπη χωρίστηκαν σε «δράσεις αποκατάστασης» και «κοινωνικές δράσεις». Οι δράσεις αποκατάστασης βασίστηκαν στην ανάπτυξη μιας καινοτόμου στρατηγικής για την προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής μέσω της διατήρησης του φυσικού περιβάλλοντος. Οι δράσεις της κοινωνίας επικεντρώθηκαν στην ευαισθητοποίηση και τη συμμετοχή των διαφόρων κοινοτήτων (σχολεία, πολίτες, τουρίστες, επιστήμονες, πολιτικοί, σχεδιαστές και διαχειριστές φυσικών περιοχών) σε ορθές πρακτικές οικολογικής αποκατάστασης σε διαφορετικές χωρικές κλίμακες (τοπικές, Καραϊβικής, ευρωπαϊκές και διεθνείς). Οι δράσεις της κοινωνίας περιγράφονται στην ενότητα «Συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών» κατωτέρω.

Δράσεις αποκατάστασης πραγματοποιήθηκαν σε δύο περιοχές του έργου (τις βιομηχανικές ζώνες Jarry και Petit-Cul-de-Sac Marin και Folle-Anse στη Marie-Galante). Επικεντρώθηκαν σε τρία οικοσυστήματα-στόχους (κοραλλιογενείς υφάλους, μαγγρόβιους υγρότοπους και βαλτώδη δάση και λιβάδια με θαλάσσια βλάστηση).

Όσον αφορά τους κοραλλιογενείς υφάλους,  οι δράσεις είχαν ως στόχο να ευνοήσουν το δυναμικό αναπαραγωγής και ανάπτυξής τους. Υιοθετήθηκαν δύο τεχνικές λύσεις για τη μεταμόσχευση κοραλλιών από τόπο δότη σε τόπο προορισμού, με τη χρήση τεχνικών «κατακερματισμού» και «συλλογής με ωοτοκία».

Ο κατακερματισμός σημαίνει τη λήψη κοπής κοραλλιών για τη διατήρηση ενός γονότυπου δότη. Τα είδη που ελήφθησαν για τον κατακερματισμό ήταν Acropora cervicornis, Acropora palmata, Porites porites, και Madracis auretenra. Στη συνέχεια, τα μοσχεύματα καλλιεργούνται σε υποβρύχιες εκμεταλλεύσεις που αποτελούνται από 3 διαφορετικά υποστρώματα για την ανάπτυξη των κοραλλιών, ανάλογα με το είδος (βίντεο έργου). Δημιουργήθηκαν δύο φυτώρια κοραλλιών, ένα που βρίσκεται βόρεια του Caye à Dupont μεταξύ 9 και 11 μέτρων βάθους σε αμμώδη-λασπώδη πυθμένα και ένα δυτικά του Caye à Dupont μεταξύ 4 και 6 μέτρων βάθους σε αμμώδη πυθμένα. Τέλος, η ετήσια μεταμόσχευση κοραλλιών πραγματοποιήθηκε σε διάφορες τοποθεσίες προορισμού.

Η τεχνική συλλογής ωοτοκίας περιλάμβανε τη συγκέντρωση χιλιάδων γαμετών (αναπαραγωγικά κύτταρα) που εκτινάσσονταν ταυτόχρονα στη θάλασσα από διάφορες αποικίες της Acropora, μέσω ειδικών διχτυών εκφόρτωσης. Μετά το πέρας της φάσης επιλογής, ορισμένοι από τους γαμέτες τοποθετήθηκαν σε ένα βυθισμένο δοχείο γνωστό ως «κλωβός γαμετών», όπου πραγματοποιείται γονιμοποίηση, και οι γαμέτες προστατεύονταν από αρπακτικά ζώα. Οι νέες προνύμφες που σχηματίζονται μπορούν στη συνέχεια να προσκολληθούν σε κατάλληλα στηρίγματα που ονομάζονται «μπισκότα». Η ανάπτυξη αυτών των νεογέννητων παρακολουθήθηκε στο νηπιαγωγείο.  Όταν ήταν αρκετά ώριμοι, μεταμοσχεύτηκαν στο φυσικό τους περιβάλλον.

Όσον αφορά τα μαγκρόβια δάση, οι δράσεις επικεντρώθηκαν σε εργασίες αποκατάστασης και αποκατάστασης. Μια περιοχή παρέμβασης ήταν η περιοχή Canal du DIC (Domaine Industriel et Commercial), με περίμετρο μελέτης 124240 m ^2. Χωρίστηκε σε δύο ζώνες: κεντρική ζώνη 68765 m ² σοβαρά υποβαθμισμένη και ζώνη ασφαλείας 55134 m ² που χρησιμοποιείται για οικολογική παρακολούθηση. Μετά από προκαταρκτικές μελέτες, σε πιλοτική εγκατάσταση, εκκαθάρισε το egan στα τέλη του 2021. Ποσότητα 891,97 m3 χώματος ανασκάφηκε και γεμίστηκε για να βελτιωθούν οι συνθήκες ανάπτυξης των μαγκρόβιων. Η αποκατάσταση της μαγκρόβιας βλάστησης περιλάμβανε επίσης τη δημιουργία φυτωρίων για τα στοχευόμενα είδη δένδρων. Αυτά συντηρήθηκαν από την ομάδα του LIFE Adapt'Island και από τοπικούς βρεφονηπιακούς σταθμούς. Έως το τέλος του 2022 είχαν συσταθεί τρεις βρεφονηπιακοί σταθμοί. Τον Νοέμβριο του 2022 σε μια επιχείρηση αναφύτευσης συμμετείχαν περισσότεροι από 100 πολλαπλασιαστές κόκκινων μαγκρόβιων (σπόροι) στο Jarry, μια βιομηχανική περιοχή που πλήττεται σοβαρά από ανθρώπινες δραστηριότητες. Η παρακολούθηση όλων των δράσεων τόσο στο φυτώριο όσο και στους χώρους-στόχους, πραγματοποιείται για την αξιολόγηση της επιτυχίας των εργασιών.

Όσον αφορά τους θαλάσσιους λειμώνες, οι δράσεις περιλάμβαναν την εισαγωγή ειδικών αγκυροβολίων για σκάφη αναψυχής (που βρίσκονται στην περιοχή του λιμένα Grand Maritime). Η εγκατάσταση ενός φιλικού προς το περιβάλλον αγκυροβολίου και ζώνης ελαφρού εξοπλισμού (ZMEL) εγκαθίσταται στον κόλπο Pointe-à-Pitre. Στόχος είναι η δημιουργία ενός οργανωμένου αγκυροβολίου σχεδιασμένου για την ελαχιστοποίηση της όχλησης των σκαφών στη θαλάσσια βλάστηση.

Ένα νέο λιβάδι με θαλάσσια βλάστηση δημιουργήθηκε στη ζώνη Pointe-à-Pitre, κοντά στο νησί Cochon. Περίπου 100 καρποί Thalassia testudinum συλλέχθηκαν κατά την περίοδο Ιουνίου-Ιουλίου 2023, ακολουθούμενη από φάση καλλιέργειας σε ελεγχόμενο περιβάλλον και συνοδευόμενη από παρακολούθηση (Ιούλιος 2023 - Ιανουάριος 2024). Στη συνέχεια, τα δενδρύλλια μεταμοσχεύθηκαν στον τόπο προορισμού, από τον Δεκέμβριο του 2023 έως τον Ιανουάριο του 2024. Εν εξελίξει φάση για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των μεταμοσχεύσεων (από τον Δεκέμβριο του 2023).

Στις «Δράσεις της κοινωνίας» του έργου συμμετείχαν η κοινωνία των πολιτών και οι κοινότητες σε διάφορους τομείς, μεταξύ των οποίων:

• την επιστημονική κοινότητα για την αξιολόγηση πρωτοκόλλων, τη διάδοση επιστημονικών γνώσεων, την απόκτηση εμπειρογνωμοσύνης και την προώθηση εταιρικών σχέσεων·
• Η κοινωνία των πολιτών, για την προώθηση της οικολογικής ιθαγένειας (υπεύθυνη συμπεριφορά των πολιτών προς το περιβάλλον) με την ευαισθητοποίηση σχετικά με τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, την εκπαίδευση της νεότερης γενιάς και την υποστήριξη των ενώσεων στην υιοθέτηση υπεύθυνων και βιώσιμων προσεγγίσεων.
• Τοπικοί φορείς που εκπροσωπούν διάφορους τομείς, όπως η διαχείριση των υδάτων (Syndicat Mixte de Gestion de l'eau et de l'assainissement de Guadeloupe, SMGEAG), η θαλάσσια αλιεία και υδατοκαλλιέργεια (Comité Régional des Pêches Maritimes et des Elevages Marins de Guadeloupe (CRPMRM) και η λιμενική αρχή (Grand Port Maritime de la Guadeloupe, GPMG). Αυτό διευκόλυνε τη δημιουργία εταιρικών σχέσεων, την ανάπτυξη τοπικών οικονομικών τομέων, τη διάδοση βέλτιστων πρακτικών για τους προγραμματιστές και τους διαχειριστές και τη στήριξη των ενώσεων.

Επιπλέον, καταβλήθηκαν προσπάθειες για συνεργασία με ερευνητικά και πολιτιστικά ιδρύματα (Πανεπιστήμιο των Αντιλλών, Conservatoire du Littoral, ect) και κυβερνητικούς φορείς (Region, Direction de l'Environnement, de l'Aménagement et du Logement de Guadeloupe (DEAL), Agence Régional de la Biodiversité des iles de Guadeloupe (ARBiG), Parc National de la Guadeloupe (PNG), Office de l'eau de Guadeloupe (ODE), URAPEG France Nature Environment), σε διάφορα επίπεδα διακυβέρνησης, καθοδηγώντας και επηρεάζοντας τις τοπικές δημόσιες πολιτικές.  

Περαιτέρω δράσεις συμμετοχής περιλάμβαναν εκστρατείες ευαισθητοποίησης σχετικά με τη σημασία των θαλάσσιων λιβαδιών, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας υποβρύχιου μονοπατιού θαλάσσιων λιβαδιών, εκστρατεία εικονογράφησης αφίσας για την προώθηση βέλτιστων πρακτικών, καθώς και τηλεοπτική εκστρατεία ευαισθητοποίησης και εκδηλώσεις επιτόπιας προβολής.

Ένας από τους βασικούς παράγοντες επιτυχίας του έργου έγκειται στο εκτεταμένο δίκτυο σχέσεων που χτίζεται μέσα από μια σειρά πρωτοβουλιών ευαισθητοποίησης. Οι πρωτοβουλίες αυτές δεν περιελάμβαναν μόνο την τοπική κοινότητα, αλλά περιλάμβαναν επίσης προσπάθειες για τη δημιουργία εταιρικών σχέσεων με την επιστημονική κοινότητα, τους τοπικούς ενδιαφερόμενους φορείς, προγράμματα για την ανάπτυξη υπεύθυνης συμπεριφοράς των πολιτών (οικολογική ιθαγένεια) και διεθνείς εκστρατείες επικοινωνίας. Επιπλέον, οι προσπάθειες του έργου για τη συμμετοχή των νεότερων γενεών και του τουριστικού τομέα ενίσχυσαν περαιτέρω την αποτελεσματικότητα αυτών των δράσεων.

Το έργο προέρχεται από μια προηγούμενη επιτυχημένη πρωτοβουλία, το περιβαλλοντικό πρόγραμμα Cayoli, που ξεκίνησε το 2016 και διαχειρίζεται το λιμάνι Gran Maritime της Γουαδελούπης. Το Cayoli ακολουθήθηκε από το Cayoli Junior το 2017, για να ενισχυθεί η εκπαιδευτική συνιστώσα παράλληλα με την αποκατάσταση του οικοσυστήματος.

Ένας βασικός παράγοντας επιτυχίας είναι η δυνατότητα κλιμάκωσης των πρωτοκόλλων εμπλοκής. Τα πρωτόκολλα αυτά, αν και πρέπει να αποδειχθούν περαιτέρω στο περιβάλλον, έχουν σχεδιαστεί για να μπορούν να αναπαραχθούν σε ολόκληρη την περιοχή της Καραϊβικής και έχουν λάβει την έγκριση της επιστημονικής κοινότητας. Επιπλέον, το έργο αποσκοπεί στη διευκόλυνση της μεταφοράς βέλτιστων πρακτικών τόσο σε περιφερειακό όσο και σε διεθνές επίπεδο.

Όσον αφορά τους περιοριστικούς παράγοντες, οι εξωτερικές μεταβλητές που εκφεύγουν του ελέγχου του έργου μπορεί να οδηγήσουν σε αποτελέσματα κάτω των προσδοκιών. Οι περιβαλλοντικές μεταβλητές (μείζονες καταιγίδες, θήρευση, ασθένεια) μπορούν να θέσουν όρια στην επιτυχία ορισμένων ειδικών δράσεων αποκατάστασης, όπως οι δράσεις μεταμόσχευσης και αναπαραγωγής. Ισχυρά στοιχεία δείχνουν επίσης ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η καταστροφή των οικοσυστημάτων, λόγω πολλαπλών πιέσεων, μπορεί να είναι εν μέρει μη αναστρέψιμη βραχυπρόθεσμα.

Τα αρχικά προκαταρκτικά αποτελέσματα των δραστηριοτήτων αποκατάστασης αποκάλυψαν ανησυχίες σχετικά με τα ποσοστά επιβίωσης των λιβαδιών με θαλάσσια βλάστηση και των μεταμοσχεύσεων κοραλλιών. Τα επίπεδα αυτά ήταν χαμηλά λόγω εξωτερικών πιέσεων, όπως οι δραστηριότητες πρόσδεσης, η αξία ορισμένων κλιματικών μεταβλητών, η επανεμφάνιση καταιγίδων ως ακραίων καιρικών φαινομένων και οι ασθένειες που επηρεάζουν τα είδη στην παράκτια περιοχή. Για να βελτιωθεί η επιτυχία του έργου, το έργο προσαρμόστηκε ώστε να εξισορροπηθεί η προστασία (π.χ. μείωση των πιέσεων μέσω της εγκατάστασης οικολογικής πρόσδεσης) και η αποκατάσταση, επιτυγχάνοντας τελικά θετικά αποτελέσματα για τους θαλάσσιους λειμώνες και τη μαγκρόβια βλάστηση. Το αναθεωρημένο αυτό σχέδιο τόνισε τη σημασία της άμεσης προστασίας των απειλούμενων οικοσυστημάτων, ιδίως των θαλάσσιων λιβαδιών, παράλληλα με τις προσπάθειες αποκατάστασης. Αποκάλυψε επίσης τη σημασία της υιοθέτησης μιας ευέλικτης προσέγγισης όσον αφορά την προσαρμογή.

Αρκετές επιστημονικές μελέτες υπογραμμίζουν τις προκλήσεις της αποκατάστασης των λιβαδιών της Καραϊβικής αποκλειστικά με τη φύτευση σπόρων ή δενδρυλλίων. Υποστηρίζουν ότι η αποκατάσταση πρέπει να συμπληρώνεται από δραστηριότητες προστασίας. Και οι δύο στρατηγικές πρέπει να συνεργαστούν για την επίτευξη του κοινού στόχου της διαφύλαξης του φυσικού κεφαλαίου.

Τέλος, οι προσπάθειες αποκατάστασης που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του εν λόγω έργου αντιμετωπίζουν υψηλές προκλήσεις υλικοτεχνικής υποστήριξης και κόστους.

Τα οφέλη του έργου περιλαμβάνουν τις αποκατεστημένες οικοσυστημικές υπηρεσίες που παρέχονται από κοράλλια, μαγκρόβια δάση και λιβάδια με θαλάσσια βλάστηση. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι ρυθμιστικές λειτουργίες, όπως η σταθεροποίηση και η παγίδευση ιζημάτων, η προστασία της ακτογραμμής από ακραία καιρικά φαινόμενα, η μείωση των κινδύνων πλημμύρας, η βελτίωση της ποιότητας των υδάτων και η διατήρηση της βιοποικιλότητας. Προσφέρθηκαν επίσης πολιτιστικές και ψυχαγωγικές αξίες, με τη διατήρηση και την ενίσχυση της ομορφιάς του τοπίου. Επιπλέον, το έργο ανοίγει σταδιακά το δρόμο προς την καλύτερη αποδοχή των λύσεων που βασίζονται στη φύση για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Στο πλαίσιο αυτό, τα οφέλη της συνιστώσας «Δράσεις της κοινωνίας» περιλαμβάνουν τη διάδοση βελτιωμένης γνώσης και ευαισθητοποίησης για διάφορους ενδιαφερόμενους φορείς, συμπεριλαμβανομένων των κατοίκων και των τουριστών).

Επιπλέον, η κοινωνικοοικονομική πτυχή του έργου αναμένεται να ωφελήσει ολόκληρη την περιοχή. Αυτό περιλαμβάνει τη δημιουργία νέων ευκαιριών απασχόλησης, την ανάπτυξη τοπικών δεξιοτήτων, την προώθηση σταδιοδρομιών που σχετίζονται με το περιβάλλον, την τόνωση του οικοτουρισμού και την αύξηση του αριθμού των ατόμων που γνωρίζουν την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την προστασία των παράκτιων οικοσυστημάτων.

Οι δαπάνες περιλάμβαναν σημαντικές επενδύσεις από δημόσιες και ιδιωτικές αρχές στην περιοχή.  Η επιτυχία δεν ήταν εγγυημένη και δεν αναμενόταν άμεση απόδοση των επενδύσεων, εκτός από τη διατήρηση και την αποκατάσταση των θαλάσσιων και παράκτιων οικοσυστημάτων. Το έργο έλαβε χρηματοδοτική συνεισφορά της ΕΕ ύψους 2.532.707 ευρώ.

Τα αποτελέσματα του έργου ευθυγραμμίζονται και στηρίζουν τη στρατηγική της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή (που εγκρίθηκε στις 24 Φεβρουαρίου 2021) και τη στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 (της 20ής Μαΐου 2023), με στόχο την προστασία ^της φύσης και την αντιστροφή της υποβάθμισης των οικοσυστημάτων.

Σε τοπικό επίπεδο, οι δραστηριότητες δείχνουν ισχυρή ευθυγράμμιση με το περιβαλλοντικό πρόγραμμα Cayoli, το οποίο διαχειρίζεται ο λιμένας Gran Maritime της Γουαδελούπης. Το πρόγραμμα Cáyoli ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2016. Πριν από την εφαρμογή του, το Τμήμα Περιβάλλοντος του Port Caraïbes της Γουαδελούπης εργάστηκε για αρκετά χρόνια για τη βελτίωση των γνώσεων σχετικά με τις φυσικές περιοχές της λιμενικής περιοχής. Η εν λόγω παροχή γνώσεων στήριξε τη μελέτη επιπτώσεων της αναβάθμισης του Λιμένα Νέας Γενιάς, αλλά και την υποστήριξη των δράσεων των περιβαλλοντικών ενώσεων με τεχνικά και οικονομικά μέσα. Τα δύο πρώτα χρόνια του προγράμματος ήταν αφιερωμένα σε μεγάλο βαθμό στην έρευνα και την ανάπτυξη. Στόχος είναι να προταθούν αυστηρά επιστημονικά πρωτόκολλα για τη διαχείριση και την ενεργό αποκατάσταση των φυσικών περιβαλλόντων που στοχεύει το πρόγραμμα.

Ο χρόνος υλοποίησης των δραστηριοτήτων του έργου κυμαινόταν από 01/07/2019 έως 30/06/2024. Κατά την περίοδο αυτή, η μεταμόσχευση κοραλλιών πραγματοποιείται ετησίως το 2021, το 2022 και το 2023, ενώ το 2020 προηγήθηκε δραστηριότητα κατακερματισμού. Η αποκατάσταση και η αποκατάσταση των μαγκρόβιων ξεκίνησε στα τέλη του 2021 με δραστηριότητες εκκαθάρισης. Έως το τέλος του 2022 είχαν συσταθεί οι βρεφονηπιακοί σταθμοί. Οι δράσεις διατήρησης του οικοσυστήματος των θαλάσσιων λιβαδιών ολοκληρώθηκαν τον Ιανουάριο του 2023, ενώ η εγκατάσταση των αγκυρών βιδών πραγματοποιήθηκε μεταξύ Αυγούστου και Σεπτεμβρίου 2023. Η δεύτερη φάση αποκατάστασης της θαλάσσιας βλάστησης πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο-Ιούλιο του 2023, ακολουθούμενη από φάση καλλιέργειας σε ελεγχόμενο περιβάλλον (Ιούλιος 2023 - Ιανουάριος 2024). Η τελική μεταμόσχευση πραγματοποιήθηκε από τον Δεκέμβριο του 2023 έως τον Ιανουάριο του 2024.

Οι δραστηριότητες παρακολούθησης ξεκίνησαν τον Δεκέμβριο του 2023 και έχουν προγραμματιστεί έως τον Ιούνιο του 2024. Θα διατηρηθούν και μετά το τέλος του έργου.

Οι λύσεις που εφαρμόζονται σε αυτή την περιπτωσιολογική μελέτη υποτίθεται ότι έχουν αόριστη διάρκεια ζωής. Ωστόσο, η διάρκεια ζωής επηρεάζεται από το ποσοστό επιβίωσης των αποκατεστημένων και φυτευμένων ειδών, το οποίο δεν μπορεί να προβλεφθεί. Η συνεχής παρακολούθηση είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης αποτελεσματικότητας των λύσεων.

Pascaline Gaborit
Co-founder Pilot4dev (co-beneficiary of LIFE ADAPT'ISLAND project)
Email: pascaline.gaborit@pilot4dev.com

Φυλλάδιο έργου, 2023

Συνοπτική έκθεση συλλογής, 2022