Εκστρατείες ευαισθητοποίησης για την αλλαγή συμπεριφοράς των ενδιαφερόμενων μερών

Αυτό το μέτρο προσαρμογής περιλαμβάνει δράσεις που προωθούν την ευαισθητοποίηση προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι ατομικές και κοινωνικές αλλαγές συμπεριφοράς για την αντιμετώπιση των μεταβαλλόμενων συνθηκών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής και να προωθηθούν μέτρα προσαρμογής. Δεν είναι όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη ενήμερα και ενημερωμένα σχετικά με την ευπάθειά τους και τα μέτρα που μπορούν να λάβουν για την προορατική προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Ως εκ τούτου, η ευαισθητοποίηση αποτελεί σημαντική συνιστώσα της διαδικασίας προσαρμογής για τη διαχείριση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, την ενίσχυση της προσαρμοστικής ικανότητας και τη μείωση της συνολικής ευπάθειας.

Η ευαισθητοποίηση του κοινού είναι σημαντική για την αύξηση του ενθουσιασμού και της υποστήριξης, την τόνωση της αυτοκινητοποίησης και της δράσης, καθώς και για την κινητοποίηση τοπικών γνώσεων και πόρων. Η αύξηση της πολιτικής ευαισθητοποίησης είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και οι πολιτικοί αποτελούν βασικούς παράγοντες στη διαδικασία χάραξης πολιτικής για την προσαρμογή. Η ευαισθητοποίηση απαιτεί στρατηγικές αποτελεσματικής επικοινωνίας για την επίτευξη του επιθυμητού αποτελέσματος. Ο συνδυασμός αυτών των στρατηγικών επικοινωνίας για ένα στοχευμένο κοινό για μια δεδομένη περίοδο μπορεί σε γενικές γραμμές να περιγραφεί ως «εκστρατεία ευαισθητοποίησης». Ο στόχος των εκστρατειών ευαισθητοποίησης διαφέρει μεταξύ των πλαισίων, αλλά γενικά περιλαμβάνει την ενημέρωση του στοχευόμενου κοινού σχετικά με τις συγκεκριμένες ανησυχίες και την πρόταση τρόπων αλλαγής συμπεριφοράς για την υπέρβαση ή τη μείωση αυτών των ανησυχιών. Μολονότι η ευαισθητοποίηση θεωρείται συχνά σημαντική στα πρώτα στάδια της διαδικασίας προσαρμογής, η έρευνα (π.χ. Manuti, 2013) δείχνει ότι τα επίπεδα ευαισθητοποίησης παρουσιάζουν διακυμάνσεις με την πάροδο του χρόνου υπό την επίδραση εξωτερικών μεταβλητών. Ως εκ τούτου, η ευαισθητοποίηση δεν είναι σημαντική μόνο στα πρώτα στάδια, αλλά αποτελεί αναπόσπαστο μέρος ολόκληρης της διαδικασίας.

Οι εκστρατείες ευαισθητοποίησης μπορούν να απευθύνονται σε ομάδες ανθρώπων σε μια περιοχή που επηρεάζεται από μια συγκεκριμένη κλιματική απειλή, ομάδες ενδιαφερόμενων μερών, επιχειρήσεις ή το κοινό εν γένει. Απώτερος στόχος των εκστρατειών αυτών είναι η επίτευξη μακροχρόνιων αλλαγών συμπεριφοράς. Η αύξηση της ευαισθητοποίησης αυξάνει τις γνώσεις των ατόμων, των διευθυντών επιχειρήσεων και της βιομηχανίας, των οργανισμών και των υπευθύνων λήψης αποφάσεων. Στόχος της είναι να διασφαλίσει ότι όλοι οι σχετικοί περιφερειακοί και υποπεριφερειακοί φορείς κατανοούν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και αναλαμβάνουν δράση για την αντιμετώπιση ορισμένων επιπτώσεων. Ωστόσο, μπορούν επίσης να επικεντρωθούν σε συγκεκριμένες επιπτώσεις που θεωρούνται οι πλέον κρίσιμες για έναν συγκεκριμένο τόπο, π.χ. όπως στην περίπτωση της εκστρατείας ευαισθητοποίησης του κοινού «Οι Κάτω Χώρες ζουν με το νερό», η οποία επικεντρώνεται στις παράκτιες και ποτάμιες πλημμύρες. Οι εκστρατείες ευαισθητοποίησης θεωρούνται αποτελεσματικότερες εάν χρησιμοποιούνται διάφορες στρατηγικές επικοινωνίας, όπως: η διάδοση έντυπου υλικού· η διοργάνωση δημόσιων συνεδριάσεων και κατάρτισης· η επαγγελματική διαβούλευση· η επικοινωνία και η ενημέρωση μέσω των κοινωνικών μέσων και των μέσων μαζικής ενημέρωσης, καθώς και η χρήση άτυπων δικτύων για τη διάδοση πληροφοριών. Οι εκστρατείες ευαισθητοποίησης μπορούν να συνδυαστούν με τη δημιουργία κοινοτικών ομάδων αυτοπροστασίας (βλ. για παράδειγμα την περιπτωσιολογική μελέτη Vrijburcht: ένας ιδιωτικά χρηματοδοτούμενος, ανθεκτικός στην κλιματική αλλαγή συλλογικός κήπος στο Άμστερνταμ) που προωθούν την αυτάρκεια των κατοίκων και των επιχειρήσεων ώστε να ελαχιστοποιείται ο κίνδυνος για την προσωπική ασφάλεια και τις υλικές ζημίες (π.χ. κατά τη διάρκεια πλημμυρικών συμβάντων).

Υπάρχουν διάφορες μορφές μέσων ενημέρωσης μέσω των οποίων μπορεί να μεταδοθεί το μήνυμα, για παράδειγμα μέσω της τηλεόρασης, του διαδικτύου, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των εφημερίδων. Επιπλέον, έχουν αναπτυχθεί διάφορα εργαλεία για την αύξηση της ευαισθητοποίησης των υπευθύνων λήψης αποφάσεων (όπως το εργαλείο υποστήριξης αποφάσεων ADAPT2CLIMA) και της ευαισθητοποίησης του κοινού (όπως το παιχνίδι αλλαγής). Οι μεγάλες εκστρατείες ευαισθητοποίησης για την κλιματική αλλαγή είναι συχνά ένα μείγμα μέτρων μετριασμού, ενεργειακής απόδοσης και βιωσιμότητας και δεν επικεντρώνονται μόνο σε μέτρα προσαρμογής.

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή απαιτεί τις κοινές προσπάθειες των ατόμων, των επιχειρήσεων, των βιομηχανιών, των κυβερνήσεων και άλλων παραγόντων που αντιμετωπίζουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Οι εκστρατείες ευαισθητοποίησης είναι συχνά πιο αποτελεσματικές εάν τα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη ή οι περιβαλλοντικές ΜΚΟ συμμετέχουν στην ανάπτυξη και τον ρόλο της στρατηγικής. Συχνά γνωρίζουν καλύτερα τους πελάτες τους και τον καλύτερο τρόπο επικοινωνίας μαζί τους. Η συμπερίληψή τους αυξάνει επίσης συχνά την αξιοπιστία της εκστρατείας και παρέχει μια επιλογή για μόχλευση.

Τα ενδιαφερόμενα μέρη (συμπεριλαμβανομένων των πολιτών) δεν γνωρίζουν πάντα τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και τις δυνατότητες προσαρμογής σε αυτήν, ούτε το κόστος των μέτρων και την αποτελεσματικότητά τους. Η εκστρατεία ευαισθητοποίησης μπορεί να ξεπεράσει αυτά τα ζητήματα. Βασικά σημεία για την επιτυχία τους περιλαμβάνουν: 

• οι προτεραιότητες για τον καθορισμό του κοινού-στόχου πρέπει να αξιολογούνται με βάση την κατανόηση του ποιος είναι πιο ευάλωτος και ποιος είναι πιθανότερο να κερδίσει· 
• πρέπει να χρησιμοποιούνται σαφή μηνύματα για να προσελκύεται η προσοχή του στόχου· 
• τα μηνύματα θα πρέπει να αποτελούν επιτακτική αιτιολόγηση των προσωπικών κινήτρων· 
• τα μηνύματα θα πρέπει να κοινοποιούνται στη γλώσσα που κατανοεί το κοινό· 

• τα μηνύματα θα πρέπει να επικεντρώνονται στο τι μπορεί να αποκτηθεί ή τι θα μπορούσε να χαθεί εάν πραγματοποιηθεί (ή όχι) προσαρμογή· 
• τα μηνύματα θα πρέπει να είναι πολύ ακριβή σχετικά με το τι μπορεί να κάνει το εν λόγω άτομο για να μειώσει τον συγκεκριμένο κίνδυνο· 
• τα μηνύματα θα πρέπει να διατηρούν την κυριότητα και τη λογοδοσία σε όλα τα επίπεδα· 
• η επικοινωνιακή στρατηγική θα πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στο στοχευόμενο κοινό (για παράδειγμα, οι νέοι μέσω του διαδικτύου)· 
• το μοντέλο της εκστρατείας και οι τρόποι επικοινωνίας θα πρέπει να επιλέγονται προσεκτικά, ώστε το μήνυμα να παραμένει φρέσκο και ενδιαφέρον. 

Από την άλλη πλευρά, ένας σημαντικός περιοριστικός παράγοντας είναι ο κίνδυνος περιορισμένης αντίληψης σχετικά με την κλιματική αλλαγή (το πρόβλημα θα μπορούσε να θεωρηθεί μακρινό και όχι πραγματικό), ο οποίος μπορεί να μειώσει τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών και την αποτελεσματικότητα της εκστρατείας. Ο κίνδυνος χαμηλής συνεκτίμησης στην πολιτική ατζέντα, καθώς και το αίσθημα αδυναμίας ανάλογα με το επίπεδο της τοπικής/περιφερειακής/εθνικής δραστηριότητας σε θέματα κλιματικής αλλαγής μπορούν επίσης να επηρεάσουν την αποτελεσματικότητα της εκστρατείας. 

Η αύξηση της ευαισθητοποίησης είναι ένα πολύπλοκο έργο με δύσκολα προβλέψιμα αποτελέσματα. Αν και είναι πολύ δύσκολο να μετρηθεί η αποτελεσματικότητα των εκστρατειών ευαισθητοποίησης, καθώς υπάρχουν λίγοι δείκτες αποτελεσμάτων, οι ποιοτικές και ποσοτικές έρευνες χρησιμοποιούνται συνήθως για τη συλλογή πολύτιμων πληροφοριών. Το κόστος της εκστρατείας περιλαμβάνει το κόστος που συνδέεται με την παραγωγή και τη μετάδοση του υλικού της εκστρατείας, καθώς και με τον σχεδιασμό και την υλοποίηση συμμετοχικών δράσεων. Το κόστος αυτό πρέπει να σταθμίζεται με τον αριθμό των ατόμων που επιθυμεί να προσεγγίσει η εκστρατεία και με τον τρόπο διάδοσης του περιεχομένου δ (κόστος εργασίας ανά άτομο). 

Στις 24 Φεβρουαρίου 2021 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε τη νέα στρατηγική της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Η ευαισθητοποίηση και η ενσωμάτωση της προσαρμογής θεωρούνται σημαντικά στοιχεία αυτής της στρατηγικής:«Προσφέροντας λύσεις για την αντιμετώπιση της αυξανόμενης ευαισθητοποίησης σχετικά με τις κλιματικές επιπτώσεις, θα βοηθήσει τις μεγάλες επιχειρήσεις, τις ΜΜΕ, τις τοπικές διοικήσεις, τους κοινωνικούς εταίρους και το κοινό. Θα συμβάλει επίσης στη διόρθωση της εσφαλμένης αντίληψης ότι η προσαρμογή αποτελεί αποκλειστικά κόστος — πρόκειται για επένδυση». 

Ο καθορισμός του χρονοδιαγράμματος υλοποίησης των εκστρατειών ευαισθητοποίησης είναι ζωτικής σημασίας, διότι πρέπει να εξεταστεί λεπτομερώς η συμμετοχή πολλών ενδιαφερόμενων μερών και η διοργάνωση πολλαπλών εκδηλώσεων προβολής. Συνήθως, ο χρόνος υλοποίησης κυμαίνεται μεταξύ 1 και 5 ετών· το διάστημα αυτό είναι απαραίτητο για την παροχή σταθερής βάσης για στρατηγικές και δραστηριότητες προβολής. 

Ο χρόνος ζωής μιας εκστρατείας ευαισθητοποίησης ποικίλλει, ανάλογα με το πεδίο εφαρμογής της εκστρατείας. Δεδομένου ότι έχουν ως ειδικό στόχο να επιφέρουν βαθιές αλλαγές στην κοινωνία και να πυροδοτήσουν νέες βιώσιμες συμπεριφορές, οι συνεισφορές τους έχουν ως στόχο να διαρκέσουν πολύ περισσότερο από το χρόνο υλοποίησής τους.