European Union flag

Στα τέλη του 2025, η ASPHER και ο ΕΟΠ διεξήγαγαν έρευνα με το προσωπικό και τους εκλεγμένους αξιωματούχους των τοπικών και των περιφερειακών αρχών. Στόχος της έρευνας ήταν ο προσδιορισμός των αναγκών γνώσης που σχετίζονται με την ενσωμάτωση ζητημάτων που αφορούν την κλιματική αλλαγή και την υγεία στον υποεθνικό σχεδιασμό προσαρμογής μεταξύ των ατόμων που είναι υπεύθυνα για την προσαρμογή. 173 ερωτηθέντες από 20 χώρες απάντησαν στην έρευνα.

Βασικά μηνύματα

  • Η έρευνα ολοκληρώθηκε από 173 ερωτηθέντες που εκπροσωπούν δήμους και περιφέρειες σε 20 ευρωπαϊκές χώρες, με περίπου τις μισές από τη Νορβηγία, την Ελβετία και τη Γερμανία. Οι ερωτηθέντες ήταν κυρίως υπάλληλοι των υπηρεσιών προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, περιβάλλοντος/βιωσιμότητας και δημόσιας υγείας. Οι δήμαρχοι ή άλλοι εκλεγμένοι αξιωματούχοι αποτελούσαν το ένα τέταρτο των ερωτηθέντων. Το δείγμα δεν είναι αντιπροσωπευτικό της Ευρώπης. 

  • Πάνω από το 60 % των δήμων/περιφερειών που απάντησαν διέθεταν σχέδιο για την κλιματική αλλαγή και ειδικό τμήμα για την κλιματική αλλαγή. Η υγεία αποτελούσε ειδική συνιστώσα των σχεδίων προσαρμογής στο 43 % των αποκρινόμενων υποεθνικών αρχών και αντιμετωπίστηκε ελάχιστα σε περαιτέρω ποσοστό 31 %. 

  • Πάνω από το 77 % όσων απάντησαν απάντησαν ότι η κλιματική αλλαγή επηρεάζει ήδη την ανθρώπινη υγεία στη δικαιοδοσία τους· Το 90 % δήλωσε ότι η κλιματική αλλαγή θα επηρεάσει την ανθρώπινη υγεία στην περιοχή τους σε 10 χρόνια.

  • Οι ερωτηθέντες από μικρούς δήμους (<50k κάτοικοι) ήταν πολύ λιγότερο πιθανό να απαντήσουν ότι έχουν επαρκείς γνώσεις για να κατανοήσουν τους κλιματικούς κινδύνους για την υγεία σε σύγκριση με εκείνους από μεγάλους δήμους (>500k κάτοικοι). Μόνο το 33 % όσων απάντησαν από μικρούς δήμους δήλωσαν ότι διαθέτουν τις πλήρεις γνώσεις που απαιτούνται για την κατανόηση των κινδύνων για την υγεία από την κλιματική αλλαγή, σε σύγκριση με το 64 % όσων απάντησαν από τους μεγαλύτερους δήμους.

  • Μεταξύ των τεχνικών υπαλλήλων, η χρήση εργαλείων οικονομικής αξιολόγησης και η παρακολούθηση και αξιολόγηση, ιδίως όσον αφορά την ισότητα, ήταν οι τομείς με τους χαμηλότερους αριθμούς που ανέφεραν επαρκείς γνώσεις.  

  • Ο μεγαλύτερος αριθμός ερωτηθέντων ήθελε να μάθει περισσότερα για τη θερμότητα (73%). Ακολούθησαν οι επιπτώσεις στην υγεία των ευάλωτων πληθυσμών (55 %), οι πλημμύρες (44 %) και η ατμοσφαιρική ρύπανση (41 %).

Αποτελέσματα

1Η υγεία στον σχεδιασμό της προσαρμογής2Ευκαιρίες γνώσης3Σχετικά με τους ερωτηθέντες

Κάλυψη της υγείας στον σχεδιασμό προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή 

Για την καλύτερη κατανόηση της ικανότητας των τοπικών και περιφερειακών αρχών να σχεδιάζουν και να εφαρμόζουν μέτρα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, οι ερωτηθέντες ερωτήθηκαν σχετικά με τις διοικητικές ρυθμίσεις για την κλιματική αλλαγή εντός του δήμου τους. Η πλειονότητα (61 %) ανέφερε ότι διαθέτει ειδικό τμήμα για την κλιματική αλλαγή. Επιπλέον, το 60 % των δήμων που απάντησαν διέθεταν σχέδιο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, ενώ ένα επιπλέον 23 % βρισκόταν στη διαδικασία ανάπτυξης σχεδίου προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Τα ευρήματα αυτά παρέχουν μια ένδειξη του βαθμού στον οποίο η κλιματική αλλαγή και η προσαρμογή έχουν θεσμοθετηθεί στο πλαίσιο των δομών της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Πέραν της ύπαρξης σχεδίων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, η έρευνα εξέτασε επίσης τον βαθμό στον οποίο τα ζητήματα υγείας ενσωματώθηκαν στον σχεδιασμό προσαρμογής. Το 52 % των σχεδίων προσαρμογής περιλάμβανε ειδική συνιστώσα για την υγεία (54 από τα 104 σχέδια προσαρμογής που αναφέρθηκαν), ενώ 17 απαντήσαντες εξέτασαν το ενδεχόμενο συμπερίληψης της υγείας σε μελλοντικά σχέδια προσαρμογής. Το ποσοστό αυτό είναι ελαφρώς υψηλότερο από αυτό που ανέφεραν τα υπογράφοντα μέρη της αποστολής της ΕΕ για την προσαρμογή. Το 2024, το 60 % των σχεδίων που ανέφεραν οι υπογράφοντες την αποστολή κάλυπταν την υγεία (Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για το Κλίμα και την Υγεία, 2025). Η έννοια της προσέγγισης «Μία υγεία» συμπεριλήφθηκε σε 14 σχέδια προσαρμογής και εν μέρει σε άλλα 27 σχέδια. 

Αναφερόμενες γνώσεις σχετικά με τις κλιματικές επιπτώσεις στην υγεία

Υπήρξε γενική συμφωνία μεταξύ των ερωτηθέντων ότι η κλιματική αλλαγή θα επηρεάσει την ανθρώπινη υγεία στην περιοχή τους στο εγγύς μέλλον (σχεδόν 90 %) και ήδη το πράττει (πάνω από 87 %) (διάγραμμα 1). Η διαπίστωση αυτή συνάδει με τα αποτελέσματα των τοπικών και περιφερειακών αρχών που συμμετέχουν στην αποστολή της ΕΕ για την προσαρμογή, όπου η υγεία αναδείχθηκε ως βασικός τομέας ανησυχίας στις εκτιμήσεις κλιματικών κινδύνων και τρωτότητας. Η υγεία προσδιορίστηκε επίσης ως βασικό αποτέλεσμα των δράσεων προσαρμογής που αναφέρθηκαν στο πλαίσιο της αποστολής (αποστολή της ΕΕ για την προσαρμογή, 2026). 

Σχήμα 1. Αντίληψη των απαντησάντων για τις τρέχουσες και μελλοντικές (10ετής) επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους (%)

Η πλειονότητα των ερωτηθέντων δήλωσε ότι είχε τουλάχιστον μερική γνώση των κινδύνων της κλιματικής αλλαγής για την υγεία (95 %), προσδιορίζοντας τις ευάλωτες ομάδες (91 %) και συνεργαζόμενη με τα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη (83 %). Οι ερωτηθέντες από μικρούς δήμους ήταν λιγότερο πιθανό να απαντήσουν «ναι, πλήρως» στο ερώτημα αυτό (διάγραμμα 2). Αυτό αντικατοπτρίζει παρόμοια δεδομένα που υποβλήθηκαν στην πρωτοβουλία του Παγκόσμιου Συμφώνου των Δημάρχων (CoM), η οποία διαπίστωσε ότι οι μικροί δήμοι υστερούν σε σχέση με τους μεγάλους δήμους όσον αφορά την ικανότητά τους να σχεδιάζουν και να προετοιμάζονται για δράσεις, καθώς και να αξιολογούν τους κινδύνους. Μόνο το 29 % των μικρών δήμων έχουν ολοκληρώσει ή σχεδόν ολοκληρώσει τις εκτιμήσεις κινδύνου σε σύγκριση με το 46 % για τους μεγαλύτερους δήμους (ΕΟΠ, 2026).

Σχήμα 2. Ποσοστό απαντησάντων που απάντησαν «ναι, πλήρως» στην ερώτηση σχετικά με την επάρκεια γνώσεων, ανά μέγεθος πληθυσμού εξουσίας.

Ένα σύνολο λεπτομερέστερων ερωτήσεων σχετικά με τις γνώσεις και τις δεξιότητες απευθύνθηκε στους τεχνικούς υπαλλήλους (132 απαντήσαντες). Τα υψηλότερα επίπεδα γνώσεων αναφέρθηκαν από τους ίδιους σε σχέση με τη διενέργεια εκτιμήσεων κινδύνου για την κλιματική αλλαγή σε σχέση με την υγεία —συμπεριλαμβανομένης της συνεκτίμησης των ευάλωτων ομάδων στις εκτιμήσεις κλιματικών κινδύνων— και τον προσδιορισμό και την αξιολόγηση των επιλογών προσαρμογής. Ωστόσο, μόνο το 8% των τεχνικών υπαλλήλων δήλωσαν ότι θα αισθάνονταν σίγουροι για τη χρήση εργαλείων οικονομικής αξιολόγησης, όπως η ανάλυση κόστους-οφέλους (CBA) ή η ανάλυση πολλαπλών κριτηρίων (MCA), και μόνο το 9% θα είχε επαρκείς γνώσεις για την παρακολούθηση των αποτελεσμάτων και των επιπτώσεων στην υγεία για τις ευάλωτες ομάδες. Η χρήση των αποτελεσμάτων της αξιολόγησης, η επιλογή των κατάλληλων δεικτών για την παρακολούθηση της προόδου και η ενσωμάτωση της ισότητας ήταν επίσης πτυχές για τις οποίες ένα χαμηλό ποσοστό τεχνικών απαντησάντων (<20 %) ανέφερε ότι είχε επαρκείς γνώσεις (διάγραμμα 3).

Ενώ πολλοί δήμοι σε ολόκληρη την Ευρώπη διαθέτουν σύστημα παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων που ορίζεται ως μέρος του σχεδίου προσαρμογής τους, μόνο μια μειοψηφία διαθέτει σαφείς δείκτες και στόχους (ΕΟΠ, 2023). Τα πορίσματα της έρευνας αντικατοπτρίζουν επίσης αυτό το χάσμα μεταξύ της αναγνώρισης της σημασίας της παρακολούθησης και της αξιολόγησης και της τεχνικής ικανότητας για την εκτέλεση των εν λόγω δραστηριοτήτων.

Σχήμα 3. Αυτοαναφερόμενες γνώσεις και δεξιότητες των τεχνικών υπαλλήλων σχετικά με το κλίμα και την υγεία

Ευκαιρίες γνώσης για την ανάπτυξη

Όταν ρωτήθηκαν για ποια ζητήματα που σχετίζονται με το κλίμα θα ήθελαν να μάθουν, το υψηλότερο ποσοστό των ερωτηθέντων επέλεξε τη θερμότητα (73 %) και τις επιπτώσεις στην υγεία των ευάλωτων πληθυσμών (55 %). Ακολούθησαν οι πλημμύρες, η ατμοσφαιρική ρύπανση, η ψυχική υγεία, οι ασθένειες που μεταδίδονται από φορείς και η ασφάλεια των τροφίμων (όλες άνω του 30 % των ερωτηθέντων) (διάγραμμα 4).

Σχήμα 4. Κίνδυνοι για την υγεία που σχετίζονται με το κλίμα ή επιπτώσεις στην υγεία Οι ερωτηθέντες ενδιαφέρονταν να μάθουν περισσότερα σχετικά με

Περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες θεωρούν ότι οι πράσινες υποδομές και ο χωροταξικός/αναπτυξιακός σχεδιασμός αποτελούν σχετικούς θεματικούς τομείς που πρέπει να καλύπτονται από κατευθυντήριες γραμμές για την ενσωμάτωση της υγείας στις πολιτικές προσαρμογής. Ακολούθησε ενδιαφέρον για σχεδιασμό/απόκριση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και για υποδομές υγειονομικής περίθαλψης και παροχή υπηρεσιών (διάγραμμα 5).

Σχήμα 5. Θεματικοί τομείς για κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την ενσωμάτωση της υγείας στις πολιτικές προσαρμογής

Τα δύο τρίτα όσων απάντησαν επισήμαναν την έλλειψη οικονομικών πόρων για τον σχεδιασμό της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και την υγεία ως προκλήσεις εφαρμογής για τις οποίες απαιτείται περισσότερη καθοδήγηση. Πάνω από τα μισά επιλεγμένα ζητήματα με συντονισμό μεταξύ των διαφόρων τομέων και επιπέδων διακυβέρνησης, καθώς και χαμηλή ευαισθητοποίηση ή συμμετοχή των υπευθύνων λήψης αποφάσεων σχετικά με το κλίμα και την υγεία (διάγραμμα 6). Ομοίως, η χρηματοδότηση / χρηματοδότηση προσδιορίστηκε από τους υπογράφοντες την έκθεση της αποστολής της ΕΕ για την προσαρμογή ως βασική πρόκληση εφαρμογής για τον σχεδιασμό της προσαρμογής (ΕΟΠ, 2026).

Σχήμα 6. Προκλήσεις εφαρμογής για τις οποίες θα εκτιμηθούν περισσότερες κατευθύνσεις ή πόροι

Οι τεχνικοί υπάλληλοι ερωτήθηκαν σχετικά με τις ανάγκες για κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις επιλογές προσαρμογής που αφορούν την υγεία. Ο μεγαλύτερος αριθμός ερωτηθέντων δήλωσε την ανάγκη να μάθει περισσότερα σχετικά με τις αντιδράσεις στη θερμότητα, ακολουθούμενη από πλημμύρες, ξηρασία και άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα (διάγραμμα 6). Για την αποτελεσματική εφαρμογή των επιλογών προσαρμογής, απαιτούνταν περισσότερες τεχνικές γνώσεις σε σχέση με τα ακραία καιρικά φαινόμενα και τη θερμότητα (διάγραμμα 7).

Σχήμα 7. Απαντήσεις των τεχνικών υπαλλήλων στο πολυεπιλεγμένο στοιχείο «Ποιες επιλογές προσαρμογής που αφορούν την υγεία θα θέλατε να επικεντρωθούμε στις κατευθυντήριες γραμμές που θα αναπτύξουμε;»

Σχήμα 8. Απαντήσεις των τεχνικών υπαλλήλων στο πολυεπιλεγμένο στοιχείο «Για ποιες επιλογές προσαρμογής χρειάζεστε περισσότερες τεχνικές γνώσεις ή υποστήριξη για την αποτελεσματική εφαρμογή;»

Οι εφεσίβλητοι

Η έρευνα απευθυνόταν σε τοπικούς και περιφερειακούς υπαλλήλους και υπεύθυνους λήψης αποφάσεων που εργάζονται για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Στην έρευνα απάντησαν 173 ερωτηθέντες. Ενώ οι ερωτηθέντες προέρχονταν από 20 χώρες, στο δείγμα κυριαρχούσαν σε μεγάλο βαθμό αρκετές χώρες: Νορβηγία (18 %), Ελβετία (16 %), Γερμανία (15 %), Μολδαβία (12 %) και Ισπανία (9,8 %) (διάγραμμα 9). Το δείγμα δεν είναι αντιπροσωπευτικό της Ευρώπης.

Ο μεγαλύτερος αριθμός απαντησάντων προερχόταν από μικρούς δήμους, αλλά στο δείγμα συμπεριλήφθηκαν όλα τα μεγέθη αρχών (διάγραμμα 10).

Οι δημόσιοι υπάλληλοι ήταν οι κύριοι ερωτηθέντες, οι περισσότεροι από τους οποίους προέρχονταν από τμήματα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή ή τμήματα βιωσιμότητας/περιβάλλοντος. Ωστόσο, το 13% προερχόταν από το τμήμα δημόσιας υγείας. Λίγο λιγότερο από το ένα τέταρτο των ερωτηθέντων ήταν εκλεγμένοι αξιωματούχοι, συμπεριλαμβανομένων των δημάρχων (διάγραμμα 11).

Σχήμα 9. Γεωγραφική κατανομή των απαντησάντων, ανά χώρα

Σχήμα 10. Αριθμός απαντησάντων από δήμους διαφορετικού μεγέθους

Σχήμα 11. Αριθμός απαντησάντων σε διαφορετικούς ρόλους

Συμπεράσματα

  • Οι ερωτηθέντες της έρευνας έχουν καλή επίγνωση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και των επιπτώσεών τους στους ευάλωτους πληθυσμούς. Παρά το γεγονός ότι τόσο οι εθνικές όσο και οι υποεθνικές αρχές αναφέρουν ισχυρή γνώση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην υγεία και υψηλό επίπεδο ανησυχίας σχετικά με τις επιπτώσεις, η ενσωμάτωση των ζητημάτων υγείας στον τοπικό σχεδιασμό προσαρμογής παραμένει περιορισμένη.
  • Η παρακολούθηση και η αξιολόγηση των μέτρων προσαρμογής αποτελούν διαρκή πρόκληση. Το εύρημα αυτό αντικατοπτρίζεται τόσο σε τοπικό όσο και σε εθνικό επίπεδο σε άλλες μελέτες σχετικά με την κατάσταση της παρακολούθησης και της αξιολόγησης της προσαρμογής.
  • Υπάρχει ανάγκη τόσο για τεχνική εμπειρογνωμοσύνη όσο και για χρηματοδοτικούς πόρους για τη στήριξη των δήμων καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου σχεδιασμού της προσαρμογής. Ειδικότερα, οι μικρότεροι δήμοι διαθέτουν περιορισμένους πόρους και τεχνική ικανότητα για τον σχεδιασμό της προσαρμογής.

Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές χρειάζονται πρακτική στήριξη για:

    • Προσδιορισμός ευκαιριών και καθορισμός στρατηγικών χρηματοδότησης/χρηματοδότησης για τον σχεδιασμό της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και την υγεία.
    • Βελτίωση του συντονισμού μεταξύ των τμημάτων κλίματος, περιβάλλοντος, σχεδιασμού, υγείας, κοινωνικής μέριμνας, διαχείρισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και υποδομών.
    • Ανάπτυξη στρατηγικών για τη συμμετοχή των υπευθύνων λήψης αποφάσεων σε θέματα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και την υγεία.
    • Αξιολόγηση και αντιμετώπιση των κινδύνων προτεραιότητας που εντοπίζονται σε τοπικό επίπεδο, όπως η θερμότητα, οι πλημμύρες, η ξηρασία, τα ακραία καιρικά φαινόμενα και οι ασθένειες που μεταδίδονται από φορείς, και κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι κίνδυνοι αυτοί επηρεάζουν τις ευάλωτες ομάδες.
    • Επιλογή και εφαρμογή μέτρων όπως συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, σχέδια δράσης για τη θερμική υγεία, πράσινες και γαλάζιες υποδομές, σχεδιασμός ανθεκτικός στις πλημμύρες, ετοιμότητα για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και ενημέρωση σχετικά με τους κινδύνους.
    • Παρακολούθηση των αποτελεσμάτων που σχετίζονται με την υγεία και χρήση των αποτελεσμάτων της αξιολόγησης για τη βελτίωση των μέτρων προσαρμογής με την πάροδο του χρόνου.

Ένα ενημερωτικό έγγραφο σχετικά με την ενσωμάτωση της υγείας στην τοπική προσαρμογή βρίσκεται στο στάδιο της παραγωγής. Στόχος του εγγράφου είναι να προσφέρει πρακτική υποστήριξη σε σχέση με αυτές τις γνώσεις και τα τεχνικά κενά.

Αναφορές

Language preference detected

Do you want to see the page translated into ?

Exclusion of liability
This translation is generated by eTranslation, a machine translation tool provided by the European Commission.

Αποκλεισμός ευθύνης
Αυτή η μετάφραση δημιουργείται από το eTranslation, ένα εργαλείο μηχανικής μετάφρασης που παρέχεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.