Κρυπτοσποριδίωση

Η κρυπτοσποριδίωση είναι μια λοιμώδης διαρροϊκή νόσος που προκαλείται από το παράσιτο Cryptosporidium. Η κακή αποχέτευση και η περιορισμένη πρόσβαση σε φιλτραρισμένο νερό, συνηθισμένα σε χώρες χαμηλού εισοδήματος, οδηγούν σε υψηλότερους κινδύνους μόλυνσης από κρυπτοσποριδίωση. Μέχρι σήμερα, η νόσος εξακολουθεί να υποδιαγνωστεί και να μην αναφέρεται επαρκώς σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ευρώπης, παρά την υποχρεωτική επιτήρηση (ECDC, 2017-2021· Pane και Putignani, 2022). Παρά το σχετικά χαμηλό ποσοστό κοινοποίησης στην Ευρώπη, η κρυπτοσποριδίωση αποτελεί σημαντική εντερική νόσο που απαιτεί παρακολούθηση και έλεγχο (ECDC, 2017-2021). Αναμένεται αυξημένος κίνδυνος μόλυνσης λόγω των αυξανόμενων θερμοκρασιών, της μεγαλύτερης μεταβλητότητας των βροχοπτώσεων και των πιο ακραίων φαινομένων που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή, ιδίως για τα (ευάλωτα) μικρά παιδιά στις αστικές περιοχές.

Ποσοστό κοινοποίησης συνολικών και εγχώριων κρουσμάτων κρυπτοσποριδίωσης (χάρτης) και συνολικός αριθμός κρουσμάτων που αναφέρθηκαν (γράφημα) στην Ευρώπη

_{Πηγή: ECDC, 2024, Surveillance Atlas of Infectious Diseases (Άτλαντας επιτήρησης λοιμωδών νόσων),} 2024

_{Σημειώσεις:}_{Ο χάρτης και το γράφημα απεικονίζουν δεδομένα για τις χώρες μέλη του ΕΟΧ. Τα όρια και τα ονόματα που εμφανίζονται σε αυτόν τον χάρτη δεν συνεπάγονται επίσημη έγκριση ή αποδοχή από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα όρια και τα ονόματα που εμφανίζονται σε αυτόν τον χάρτη δεν συνεπάγονται επίσημη έγκριση ή αποδοχή από την Ευρωπαϊκή Ένωση.}_{Η νόσος πρέπει να κοινοποιείται σε επίπεδο ΕΕ}_,_{αλλά η περίοδος αναφοράς ποικίλλει μεταξύ των χωρών}_._{Όταν οι χώρες αναφέρουν μηδενικές περιπτώσεις, το ποσοστό κοινοποίησης στον χάρτη εμφανίζεται ως «0». Όταν οι χώρες δεν έχουν αναφέρει τη νόσο σε ένα συγκεκριμένο έτος, το ποσοστό δεν είναι ορατό στον χάρτη και επισημαίνεται ως «μη δηλωμένο» (τελευταία επικαιροποίηση τον Σεπτέμβριο του 2024).}

Πηγή &μετάδοση

Υπάρχουν πολλά διαφορετικά είδη Cryptosporidium, τα οποία μπορούν να μολύνουν ανθρώπους και/ή ζώα (Xiao και Feng, 2017). Η λοίμωξη συμβαίνει όταν το μολυσματικό στάδιο του παρασίτου (ωοκύστη) προσλαμβάνεται τυχαία μέσω της πρόσληψης μολυσμένου με κόπρανα νερού ή τροφής ή μέσω στενής επαφής με μολυσμένα ζώα ή ανθρώπους. Σημαντικά μικρές ποσότητες των ωοκυττάρων μπορούν ήδη να προκαλέσουν μόλυνση. Οι περισσότερες ανθρώπινες μεταδόσεις είναι πλωτές, μετά από επαφή με μολυσμένη επιφάνεια ή πόσιμο νερό. Οι μολυσμένες πηγές πόσιμου νερού ή υδάτων αναψυχής (συμπεριλαμβανομένων των νεροτσουλήθρων, των πισίνων και των λιμνών) μπορούν να οδηγήσουν σε εστίες κρυπτοσποριδίωσης (Ramirez et al., 2004· ΠΟΥ, 2022). Οι τροφιμογενείς μεταδόσεις και οι εστίες συμβαίνουν όταν οι γεωργικές εκτάσεις γονιμοποιούνται με περιττώματα ζώων, τα μολυσμένα τρόφιμα αντιμετωπίζονται ανθυγιεινά, τα συστατικά πλένονται με μολυσμένο νερό ή μέσω της επαφής των ανθρώπων με μολυσμένα ζώα (συνήθως βοοειδή).

Επιπτώσεις στην υγεία

Οι λοιμώξεις στον άνθρωπο συμβαίνουν μερικές φορές χωρίς συμπτώματα, αλλά συνήθως προκαλούν μια τυπική γαστρεντερική ασθένεια. Τρεις έως 12 ημέρες μετά τη μόλυνση, εμφανίζεται υδαρής διάρροια, συχνά συνοδευόμενη από κοιλιακές κράμπες, εμετό, ήπιο πυρετό και απώλεια όρεξης. Αυτά τα συμπτώματα συνήθως διαρκούν λιγότερο από 2 εβδομάδες, αλλά μπορεί να επιμείνουν έως και ένα μήνα σε σοβαρές περιπτώσεις. Περισσότερο από το ένα τρίτο των λοιμώξεων είναι επίμονες, με αποτέλεσμα υποτροπές μετά από μια σύντομη περίοδο βελτίωσης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το παράσιτο Cryptosporidium μπορεί ακόμη και να προκαλέσει βλάβη σε ολόκληρο το γαστρεντερικό σωλήνα, γεγονός που οδηγεί σε σοβαρούς πόνους και πιθανές επιπλοκές. Ωστόσο, η εξάλειψη του παρασίτου οδηγεί κυρίως σε ταχεία και πλήρη ανάρρωση, ακόμη και σε σοβαρές περιπτώσεις (Davies and Chalmers, 2009).

Νοσηρότητα & amp· θνησιμότητα

Στις χώρες μέλη του ΕΟΧ (εξαιρουμένης της Δανίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας, του Λιχτενστάιν, της Ελβετίας και της Τουρκίας λόγω έλλειψης στοιχείων), κατά την περίοδο 2007-2023:

86.188 μολύνσεις
Ποσοστό κοινοποίησης 3,45 επιβεβαιωμένων κρουσμάτων ανά 100 000 κατοίκους το 2023
Μέτρια πιθανότητα νοσηλείας [1]
15 θάνατοι και ποσοστό θνησιμότητας κάτω από 0,1%. Για τα άτομα με αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα που πάσχουν από σοβαρή λοίμωξη, τα ποσοστά θνησιμότητας μπορούν να αυξηθούν στο 50% και αποτελούν κύρια αιτία θανάτου για μικρά παιδιά στις αναπτυσσόμενες χώρες (Chako et al., 2010· Sow et al., 2016).
Το 2023 καταγράφηκαν 14 150 περιπτώσεις, ο υψηλότερος αριθμός από το 2007.

(ECDC, 2017-2021· ECDC, 2023)

Κατανομή σε όλο τον πληθυσμό

Ηλικιακή ομάδα με την υψηλότερη επίπτωση νόσου στην Ευρώπη: 0 – 4 ετών (ECDC, 2017-2021)
Ομάδες που διατρέχουν κίνδυνο σοβαρής πορείας της νόσου: παιδιά κάτω των 2 ετών και άτομα με χαμηλή ανοσία (Cabada and White, 2010· Gerace et al., 2019)
Ομάδες με υψηλότερο κίνδυνο μόλυνσης: άτομα που έρχονται σε στενή επαφή με περιττώματα ζώων ή ανθρώπων, εγκαταστάσεις υγιεινής ή μη ασφαλές νερό, συμπεριλαμβανομένων χειριστών ζώων, ταξιδιωτών, εργαζομένων στον τομέα της υγείας και της ημερήσιας φροντίδας (Putignani και Menichella, 2010).

Ευαισθησία στην κλιματική αλλαγή

Κλιματική καταλληλότητα

Οι ωοκύστες του Cryptosporidium ευδοκιμούν μεταξύ 15 και 32 °C. Το παράσιτο δεν είναι ανθεκτικό σε επίμονα υψηλές θερμοκρασίες ή ξηρά εδάφη. Οι μολυσματικές ωοκύστες έχουν σκληρά κελύφη και μπορούν να επιβιώσουν σε θερμοκρασίες τόσο χαμηλές όσο -20°C για αρκετές ημέρες (Fayer and Nerad, 1996). Οι ωοκύστες μπορούν να επιβιώσουν για μεγάλο χρονικό διάστημα κάτω από δυσμενείς περιβαλλοντικές συνθήκες έξω από το σώμα και να παραμείνουν μολυσματικές για 2 έως 6 μήνες σε υγρό περιβάλλον. Τα κύτταρα είναι επίσης ανθεκτικά σε χημικά απολυμαντικά που χρησιμοποιούνται για τον καθαρισμό του πόσιμου νερού ή τη χλωρίωση (Gerace et al., 2019· Pane και Putignani, 2022). Αυτό σημαίνει ότι η εξάλειψη των παρασίτων είναι δύσκολη μόλις μολυνθεί μια πηγή νερού (Patz et al., 2000).

Εποχικότητα

Σε εύκρατα κλίματα, η κρυπτοσποριδίωση είναι πιο συχνή στους θερμότερους μήνες. Οι έντονες βροχοπτώσεις προς το τέλος του καλοκαιριού έχουν τη δυνατότητα να αυξήσουν τα κρούσματα κρυπτοσποριδίωσης (Jagai et al., 2009). Στην Ευρώπη, οι λοιμώξεις εμφανίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, με κορύφωση τον Σεπτέμβριο, και μικρότερη αύξηση του αριθμού των κρουσμάτων γύρω στον Απρίλιο-Μάιο σε ορισμένες χώρες (ECDC, 2017-2021).

Αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής

Στις εύκρατες και τροπικές περιοχές, η κρυπτοσποριδίωση εμφανίζεται συχνότερα με υψηλότερες θερμοκρασίες και περισσότερες βροχοπτώσεις. Οι ακραίες καιρικές συνθήκες που οδηγούν σε πλημμύρες ή ξηρασίες μπορούν να οδηγήσουν σε περισσότερα παράσιτα Cryptosporidium στα υδατικά συστήματα. Οι έντονες βροχοπτώσεις από τη μία πλευρά προκαλούν το νερό να υπερβαίνει την ικανότητα των σταθμών επεξεργασίας νερού ή των συστημάτων αποχέτευσης, λόγω των οποίων το παράσιτο Cryptosporidium μπορεί να μολύνει διάφορες πηγές νερού, συμπεριλαμβανομένου του πόσιμου νερού και των υδάτων αναψυχής. Οι κίνδυνοι μόλυνσης λόγω της αυξημένης συχνότητας και έντασης των ακραίων βροχοπτώσεων και πλημμυρών μπορεί να αυξήσουν ιδιαίτερα τον κίνδυνο για τα μικρά παιδιά —τα οποία είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε λοιμώξεις από κρυπτοσποριδίωση— που ζουν σε αστικές περιοχές, όπου εκτίθενται σε υπερχείλιση λυμάτων μετά από απορρίψεις ομβρίων υδάτων κατά τη διάρκεια ακραίων καιρικών φαινομένων (Young et al., 2015). Από την άλλη πλευρά, οι ξηρασίες μπορούν να μειώσουν τους όγκους νερού σε ταμιευτήρες, φυσικά υδατικά συστήματα και λύματα σταθμών επεξεργασίας υδάτων στον βαθμό που οι συγκεντρώσεις παθογόνων παραγόντων καθίστανται προβληματικές (Semenza και Menne, 2009). Γενικά, μπορεί να αναμένεται αύξηση του κινδύνου εκδήλωσης ασθένειας λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας, της μεγαλύτερης μεταβλητότητας των βροχοπτώσεων και των πιο ακραίων φαινομένων που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή.

Πρόληψη & Θεραπεία

Πρόληψη

Ορθές υγειονομικές πρακτικές
Ευαισθητοποίηση σχετικά με τη μετάδοση ασθενειών, την προσωπική και δημόσια υγιεινή
Προστασία των υδάτινων πηγών και των τεχνητών υδάτινων κατασκευών, όπως οι πύργοι ύδρευσης ή οι πισίνες, από τη ρύπανση (Ryan et al., 2016· ΠΟΥ, 2022)
Αναφορά περιστατικών και απομόνωση ασθενών με σοβαρό αποτέλεσμα
Δεν υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο κατά των παρασίτων του Cryptosporidium

Θεραπεία

Επανυδάτωση, παυσίπονα, αντικατάσταση ηλεκτρολυτών
Αντιβιοτικά ή παθητική θεραπεία με αντισώματα σε σοβαρές περιπτώσεις
Νιταζοξανίδη

Περαιτέρωπληροφορίες

Αναφορές

Cabada, M. M., και White, A. C., 2010, Treatment of cryptosporidiosis: Ξέρουμε τι νομίζουμε ότι ξέρουμε; Τρέχουσα γνωμοδότηση για τις λοιμώδεις νόσους 23(5), 494-499. https://doi.org/10.1097/QCO.0b013e32833de052

Chako, C. Z., et al., 2010, Cryptosporidiosis in People: It’s Not Just About the Cows, Journal of Veterinary Internal Medicine 24(1), 37–43. https://doi.org/10.1111/j.1939-1676.2009.0431.x

Davies, A. P. και Chalmers, R. M., 2009, Cryptosporidiosis, BMJ 339, b4168. https://doi.org/10.1136/bmj.b4168

ECDC, 2017-2024, Annual epidemiological reports for 2014-2021 – Cryptosporidiosis (Ετήσιες επιδημιολογικές εκθέσεις για την περίοδο 2014-2021 – Κρυπτοσποριδίωση). Διατίθεται στη διεύθυνση https://www.ecdc.europa.eu/en/cryptosporidiosis. Τελευταία πρόσβαση: Αύγουστος 2024.

ECDC, 2024, Surveillance Atlas of Infectious Diseases (Άτλας επιτήρησης λοιμωδών νόσων). Διατίθεται στη διεύθυνση https://atlas.ecdc.europa.eu/public/index.aspx. Τελευταία πρόσβαση: Σεπτέμβριος 2024.

Fayer, R. και Nerad, T., 1996, Επιδράσεις των χαμηλών θερμοκρασιών στη βιωσιμότητα των ωοκυττάρων του Cryptosporidium parvum. Εφαρμοσμένη και περιβαλλοντική μικροβιολογία 62(4), 1431-1433. https://doi.org/10.1128/aem.62.4.1431-1433.1996

Gerace, E., et al., 2019, Λοίμωξη από Cryptosporidium: Επιδημιολογία, παθογένεση και διαφορική διάγνωση, European Journal of Microbiology and Immunology 9(4), 119–123. https://doi.org/10.1556/1886.2019.00019

Jagai, J. S., et al., 2009, Εποχικότητα της κρυπτοσποριδίωσης: Προσέγγιση μετα-ανάλυσης, Environmental Research 109(4), 465-478. https://doi.org/10.1016/j.envres.2009.02.008

Pane, S. και Putignani, L., 2022, Cryptosporidium: Σενάρια που παραμένουν ανοικτά, Pathogens 11(5), 515. https://doi.org/10.3390/pathogens110515

Patz, J. A., et al., 2000, Effects of environmental change on emerging parasitic diseases (Επιπτώσεις της περιβαλλοντικής αλλαγής στις αναδυόμενες παρασιτικές ασθένειες). International Journal for Parasitology 30(12–13), 1395–1405. https://doi.org/10.1016/S0020-7519(00)00141-7

Putignani, L. και Menichella, D., 2010, Global Distribution, Public Health and Clinical Impact of the Protozoan Pathogen Cryptosporidium, Interdisciplinary Perspectives on Infectious Diseases 2010, 753512. https://doi.org/10.1155/2010/753512

Ramirez, N. E., et al., 2004, A review of the biology and epidemiology of cryptosporidiosis in human and animals, Microbes and Infection 6(8), 773–785. https://doi.org/10.1016/j.micinf.2004.02.021

Ryan, U., et al., 2016, Cryptosporidium in human and animals—A one health approach to prophylaxis, Parasite Immunology 38(9), 535–547. https://doi.org/10.1111/pim.12350 (στα αγγλικά).

Semenza, J. C. και Menne, B., 2009, Climate change and infectious diseases in Europe (Κλιματική αλλαγή και λοιμώδεις νόσοι στην Ευρώπη), The Lancet Infectious Diseases 9(6), 365–375. https://doi.org/10.1016/S1473-3099(09)70104-5.

Sow, S. O., et al., 2016, The Burden of Cryptosporidium Diarrheal Disease among Children < 24 Months of Age in Moderate/High Mortality Regions of Sub-Saharan Africa and South Asia, Utilizing Data from the Global Enteric Multicenter Study (GEMS), PLOS Neglected Tropical Diseases 10(5), e0004729. https://doi.org/10.1371/journal.pntd.0004729

ΠΟΥ, 2022, Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, https://www.who.int/. Τελευταία πρόσβαση: Αύγουστος 2022.

Xiao, L. και Feng, Y., 2017, Molecular epidemiologic tools for waterborne pathogens Cryptosporidium spp. (Μοριακά επιδημιολογικά εργαλεία για υδατογενή παθογόνα Cryptosporidium spp.) και Giardia duodenalis, Food and Waterborne Parasitology 8–9, 14–32. https://doi.org/10.1016/j.fawpar.2017.09.002

Young, I., et al., 2015, A systematic review and meta-analysis of the effects of extreme weather events and other weather-related variables on Cryptosporidium and Giardia in fresh surface waters (Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση των επιπτώσεων των ακραίων καιρικών φαινομένων και άλλων μεταβλητών που σχετίζονται με τις καιρικές συνθήκες στο Cryptosporidium και τη Giardia στα γλυκά επιφανειακά ύδατα), Journal of Water and Health 13(1), 1-17. https://doi.org/10.2166/wh.2014.079

[1] Η πιθανότητα νοσηλείας χαρακτηρίζεται ως χαμηλή, μέτρια ή υψηλή όταν αντίστοιχα < 25%, 25-75% ή > 75% των περιπτώσεων νοσηλεύονται. Η πιθανότητα βασίζεται στα διαθέσιμα δεδομένα σχετικά με την κατάσταση νοσηλείας των αναφερόμενων κρουσμάτων. Την περίοδο 2020-2021, για περίπου το 55 % των περιπτώσεων ήταν γνωστή η κατάσταση νοσηλείας.