Νόσος των λεγεωνάριων

Η νόσος των λεγεωνάριων, που προκαλείται από Legionella spp., μπορεί να προκαλέσει πνευμονία και λοιμώξεις σε διάφορα μέρη του σώματος. Μεμονωμένα κρούσματα και επιδημικές εξάρσεις εμφανίζονται σε όλες τις χώρες της Ευρώπης, με την πλειονότητα να έχει αποκτηθεί εκτός των ιδρυμάτων υγειονομικής περίθαλψης. Από το 2017, περίπου το 10-20 % των περιπτώσεων που αναφέρονται ετησίως σχετίζονται με ταξίδια (ECDC, 2012-2023). Ενώ η νόσος είναι μια ασυνήθιστη και κυρίως σποραδική αναπνευστική λοίμωξη στην Ευρώπη, δεν έχει διαγνωστεί επαρκώς και δεν αναφέρεται επαρκώς (ECDC, 2012-2023). Η αύξηση της θερμοκρασίας, η υψηλότερη ένταση βροχοπτώσεων και τα πιο ακραία φαινόμενα μπορεί να επηρεάσουν την ανάπτυξη βακτηρίων και τη χρήση νερού (όπου υπάρχουν τα βακτήρια), γεγονός που μπορεί να αυξήσει τη συχνότητα εμφάνισης της νόσου σε ορισμένες περιοχές.

Ποσοστό κοινοποίησης συνολικών κρουσμάτων της νόσου των λεγεωνάριων (χάρτης) και σύνολο αναφερόμενων κρουσμάτων (γράφημα) στην Ευρώπη

_{Πηγή: ECDC, 2024, Surveillance Atlas of Infectious Diseases (Άτλαντας επιτήρησης λοιμωδών νόσων),} 2024

_{Σημειώσεις: Ο χάρτης και το γράφημα απεικονίζουν δεδομένα για τις χώρες μέλη του ΕΟΧ. Τα όρια και τα ονόματα που εμφανίζονται σε αυτόν τον χάρτη δεν συνεπάγονται επίσημη έγκριση ή αποδοχή από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα όρια και τα ονόματα που εμφανίζονται σε αυτόν τον χάρτη δεν συνεπάγονται επίσημη έγκριση ή αποδοχή από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η νόσος πρέπει να κοινοποιείται σε επίπεδο ΕΕ, αλλά η περίοδος αναφοράς ποικίλλει μεταξύ των χωρών. Όταν οι χώρες αναφέρουν μηδενικές περιπτώσεις, το ποσοστό κοινοποίησης στον χάρτη εμφανίζεται ως «0». Όταν οι χώρες δεν έχουν αναφέρει τη νόσο σε ένα συγκεκριμένο έτος, το ποσοστό δεν είναι ορατό στον χάρτη και επισημαίνεται ως «μη δηλωμένο» (τελευταία επικαιροποίηση τον Αύγουστο του 2024).}

Πηγή &μετάδοση

Από τα διάφορα είδη Legionella που υπάρχουν, η L. pneumophila είναι υπεύθυνη για τις περισσότερες λοιμώξεις της Legionella στους ανθρώπους, επηρεάζοντας κυρίως την κατώτερη αναπνευστική οδό (Kozak-Muiznieks et al., 2018). Τα Legionella spp. είναι κοινά και απαντώνται σε μικρούς αριθμούς σε φυσικούς ποταμούς και λίμνες. Σε τεχνητά υδρόβια συστήματα, όπως πύργους ψύξης, δεξαμενές, συμπυκνωτές εξάτμισης, υγραντήρες, διακοσμητικά σιντριβάνια, ζεστό νερό και παρόμοια συστήματα, τα βακτήρια μπορούν εύκολα να πολλαπλασιαστούν και να θέσουν σε κίνδυνο την υγεία.

Τα είδη Legionella που υπάρχουν, η L. pneumophila είναι υπεύθυνη για τις περισσότερες λοιμώξεις της Legionella στους ανθρώπους, επηρεάζοντας κυρίως την κατώτερη αναπνευστική οδό (Kozak-Muiznieks et al., 2018). Τα Legionella spp. είναι κοινά και απαντώνται σε μικρούς αριθμούς σε φυσικούς ποταμούς και λίμνες. Σε τεχνητά υδρόβια συστήματα, όπως πύργους ψύξης, δεξαμενές, συμπυκνωτές εξάτμισης, υγραντήρες, διακοσμητικά σιντριβάνια, ζεστό νερό και παρόμοια συστήματα, τα βακτήρια μπορούν εύκολα να πολλαπλασιαστούν και να θέσουν σε κίνδυνο την υγεία.

Οι άνθρωποι μολύνονται κυρίως από την εισπνοή αερολυμάτων, δηλαδή σταγονιδίων νερού στον αέρα που περιέχουν Legionella spp. Η εισπνοή σταγονιδίων νερού στον αέρα που περιβάλλει τα χειρουργικά τραύματα ή η άμεση επαφή με το τραύμα θα μπορούσε επίσης να μολύνει τους ανθρώπους (Kashif et al., 2017). Η κατανάλωση μολυσμένου νερού δεν ενέχει κανέναν κίνδυνο και οι λοιμώξεις μέσω της προσωπικής επαφής είναι εξαιρετικά σπάνιες (Correia et al., 2016).

Οι επιδημίες της νόσου των λεγεωνάριων σε καταλύματα διακοπών συνδέονται κυρίως με συστήματα νερού ζεστού ή κρύου νερού, συμπεριλαμβανομένων δεξαμενών νερού, πρίζες δωματίων ξενοδοχείων, ντους που βρίσκονται σε πισίνες και ιαματικά λουτρά ή ψεκαστήρες κήπου. Εάν οι συγκεντρώσεις βακτηρίων στο νερό είναι υψηλές, ένα άτομο που εισπνέει τα βακτήρια που παγιδεύονται στα σταγονίδια νερού μπορεί να μολυνθεί ενώ κάνει ντους ή μπάνιο (Papadakis et al., 2021). Τα μεγάλα ξεσπάσματα συνδέονται συχνά με πύργους ψύξης ή τα λεγόμενα συστήματα κλιματισμού με υγρό αέρα. Όταν τα Legionella spp. είναι παρόντα σε τέτοια συστήματα, μπορούν γρήγορα να πολλαπλασιαστούν και να αποτελέσουν κίνδυνο σε δημόσιες εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν νερό για κλιματισμό, όπως ξενοδοχεία. Τα συστήματα ξηρού κλιματισμού δεν είναι επικίνδυνα.

Η νόσος των λεγεωνάριων μπορεί επίσης να αποκτηθεί σε νοσοκομεία όταν η Legionella spp. αποικίζει τα υδατικά συστήματα και προκαλεί λοιμώξεις μέσω κολύμβησης, θερμαινόμενων με ατμό πετσετών, υγραντήρων, διακοσμητικών σιντριβανιών και ορισμένων ιατρικών συσκευών (Beauté et al., 2020).

Επιπτώσεις στην υγεία

Η νόσος των λεγεωνάριων συνήθως ξεκινά με ξηρό βήχα, πυρετό, πονοκέφαλο και μερικές φορές διάρροια. Οι λοιμώξεις από Legionella spp. συχνά οδηγούν σε μια μορφή πνευμονίας αρκετές ημέρες μετά τη μόλυνση. Συνήθως, επηρεάζονται οι πνεύμονες και η γαστρεντερική οδός. Σε σοβαρές περιπτώσεις, η νόσος των λεγεωνάριων μπορεί να επηρεάσει πολλά όργανα και μέρη του σώματος, οδηγώντας σε υψηλά ποσοστά θνησιμότητας. Λόγω παρόμοιων συμπτωμάτων, η νόσος των λεγεωνάριων συχνά διαγιγνώσκεται λανθασμένα ως τακτική πνευμονική λοίμωξη. Ωστόσο, η διάρροια και η παρουσία συγκεκριμένων ενζύμων στο αίμα μπορεί να υποδηλώνουν λοίμωξη από Legionella spp. Όταν πολλά άτομα διαγιγνώσκονται ταυτόχρονα, αυτό μπορεί να υποδεικνύει ένα ξέσπασμα και μια κοινή πηγή μόλυνσης μπορεί να εντοπιστεί.

Νοσηρότητα & amp· θνησιμότητα

Στις χώρες μέλη του ΕΟΧ (εξαιρουμένης της Ελβετίας και της Τουρκίας λόγω έλλειψης στοιχείων), κατά την περίοδο 2005-2021:

• 117 605 λοιμώξεις (ECDC, 2024)
• Το υψηλότερο ετήσιο ποσοστό κοινοποιήσεων μέχρι σήμερα στην ΕΕ/στον ΕΟΧ παρατηρήθηκε το 2021 με 2,4 περιπτώσεις ανά 100 000 κατοίκους.
• Τα ποσοστά θνησιμότητας κυμαίνονται μεταξύ 7 και 9%.
• Μεταξύ 2014 και 2022 αναφέρθηκε αυξανόμενος αριθμός κρουσμάτων, με εξαίρεση το 2020 κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 λόγω ελλιπούς αναφοράς και μειωμένης έκθεσης.
• Τα κρούσματα που σχετίζονται με ταξίδια ανήλθαν σε 15-20 % πριν από την πανδημία, αλλά μειώθηκαν σε κάτω/περίπου 10 % την περίοδο 2020-2021, τουλάχιστον εν μέρει λόγω της πανδημίας και των σχετικών ταξιδιωτικών περιορισμών.

(ECDC, 2012-2023)

Κατανομή σε όλο τον πληθυσμό

• Ηλικιακή ομάδα με την υψηλότερη επίπτωση νόσου στην Ευρώπη: > 65 ετών, με περισσότερο από το 90 % του συνόλου των κρουσμάτων να αναφέρονται σε άτομα ηλικίας άνω των 45 ετών (ECDC, 2012-2023)
• Ομάδες που διατρέχουν κίνδυνο σοβαρής πορείας της νόσου: άτομα άνω των 45 ετών, καπνιστές, άτομα με χαμηλή ανοσία ή κακή κατάσταση υγείας
  
  

Ευαισθησία στην κλιματική αλλαγή

Κλιματική καταλληλότητα

Τα Legionella spp. είναι γνωστό ότι έχουν ευρεία ανοχή θερμοκρασίας, καθώς είναι σε θέση να αντέχουν σε θερμοκρασίες μεταξύ 0 και 68 °C και να αναπτύσσονται μεταξύ 25 και 42 °C με την ταχύτερη ανάπτυξη στους 35 °C (Spagnolo et al., 2013).

Εποχικότητα

Στην Ευρώπη, οι περισσότερες λοιμώξεις εμφανίζονται μεταξύ Ιουνίου και Οκτωβρίου, με κορύφωση τους καλοκαιρινούς μήνες, όταν οι θερμοκρασίες είναι υψηλότερες σε ορισμένα έτη (ECDC, 2012-2023).

Αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής

Η νόσος των λεγεωνάριων μπορεί να αυξηθεί με την αύξηση των ετήσιων βροχοπτώσεων και της μέσης θερμοκρασίας, της έντασης και της διάρκειας των βροχοπτώσεων, που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή (Han, 2021· Pampaka et al., 2022). Οι αυξανόμενες ποσότητες βροχοπτώσεων είναι ο σημαντικότερος παράγοντας που οδηγεί σε κλιματολογικές συνθήκες, δεδομένου ότι τα Legionella spp. είναι υδατομεταφερόμενα. Οι πιο συχνές ή έντονες περίοδοι ξηρασίας προκαλούν χαμηλούς ρυθμούς ροής, οι οποίοι από την άλλη πλευρά μπορούν επίσης να αυξήσουν την ανάπτυξη βακτηρίων. Επιπλέον, οι αυξανόμενες θερμοκρασίες του αέρα ευνοούν την ανάπτυξη βακτηρίων στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, δεδομένου ότι οι βέλτιστες συνθήκες για την ανάπτυξη βακτηρίων δεν περνούν πολύ συχνά, π.χ. η βέλτιστη ανάπτυξη συμβαίνει στους 35 °C για Legionella spp. (Spagnolo et al., 2013). Λόγω της μεταβολής της θερμοκρασίας και των συνθηκών βροχόπτωσης, οι οποίες καθίστανται πιο κατάλληλες για τη Legionella, είναι πιθανή η προς βορρά επέκταση των βακτηρίων και της συναφούς νόσου στην Ευρώπη και σε περιοχές που προηγουμένως δεν είχαν προσβληθεί ενδέχεται να εκδηλωθούν κρούσματα ή εστίες της νόσου των λεγεωνάριων.

Πρόληψη & Θεραπεία

Πρόληψη

• Σωστή συντήρηση των συστημάτων τεχνητού νερού και αποφυγή παραγόντων κινδύνου (συμπεριλαμβανομένων των οργανικών υλικών, των θερμοκρασιών ζεστού νερού (25-42°C) και των χαμηλών ρυθμών ροής), π.χ. με την κυκλοφορία ζεστού νερού (> 60°C)
• Συντήρηση συστημάτων ύδρευσης για πόσιμο νερό και διακοσμητικών σιντριβανιών που μπορούν να διαχέουν αερολύματα και σταγονίδια, π.χ. με παροχή νερού σε θερμοκρασίες κάτω των 25 °C και τακτικό καθαρισμό
• Διατήρηση ασφαλούς υδάτινου περιβάλλοντος για ψυχαγωγικές δραστηριότητες με συχνό καθαρισμό και χρήση απολυμαντικών (π.χ. χλώριο)
• Βελτιωμένη διαχείριση της ασφάλειας των υδάτων στα πλοία, π.χ. με τη διατήρηση της θερμοκρασίας του νερού εκτός του ευνοϊκού εύρους τιμών για Legionella spp. και τακτική απολύμανση
• Επιτήρηση της νόσου των λεγεωνάριων, π.χ. το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Επιτήρησης της Νόσου των Λεγεωνάριων (ELDSNet), ώστε να καταστεί δυνατή η ανίχνευση της νόσου και τα επακόλουθα μέτρα αντίδρασης για την πρόληψη της εξάπλωσης της νόσου

(Εθνικές Ακαδημίες Επιστημών, Μηχανικής και Ιατρικής, 2020· Sciuto et al., 2021)

Θεραπεία

Αντιβιοτικά

Αναφορές

Beauté, J., et al., 2020, Healthcare-Associated Legionnaires' Disease, Europe, 2008-2017, Emerging Infectious Diseases 26(10), 2309-2318. https://doi.org/10.3201/eid2610.181889 (στα αγγλικά).

Correia, A.M., et al., 2016, Probable Person-to-Person Transmission of Legionnaires’ Disease (Πιθανή μετάδοση της νόσου των λεγεωνάριων από άτομο σε άτομο), New England Journal of Medicine 374 (5), 497-498. https://10.1056/NEJMc1505356

ECDC, 2012-2023, Annual epidemiological reports for 2010-2021 – Legionnaires’ disease (Ετήσιες επιδημιολογικές εκθέσεις για την περίοδο 2010-2021 – Νόσος των λεγεωνάριων). Διατίθεται στη διεύθυνση https://www.ecdc.europa.eu/en/legionnaires-disease/surveillance-and-disease-data/surveillance. Τελευταία πρόσβαση: Αύγουστος 2024.

ECDC, 2024, Surveillance Atlas of Infectious Diseases (Άτλας επιτήρησης λοιμωδών νόσων). Διατίθεται στη διεύθυνση https://atlas.ecdc.europa.eu/public/index.aspx. Τελευταία πρόσβαση: Αύγουστος 2024.

Han, X. Y., 2021, Effects of climate changes and road exposure on the rapidly rising legionellosis incidence rates in the United States (Επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών και της έκθεσης στον δρόμο στα ταχέως αυξανόμενα ποσοστά εμφάνισης λεγιονέλλωσης στις Ηνωμένες Πολιτείες), PLOS ONE 16(4), e0250364. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0250364

Kashif, M., et al., 2017, Legionella pneumonia associated with severe acute respiratory distress syndrome and diffuse alveolar hemorrhage—A rare association, Respiratory Medicine Case Reports 21, 7-11. https://doi.org/10.1016/j.rmcr.2017.03.008

Kozak-Muiznieks, N. A., et al., 2018, Comparative genome analysis reveals a complex population structure of Legionella pneumophila subspecies, Infection, Genetics and Evolution 59, 172-185. https://doi.org/10.1016/j.meegid.2018.02.008

National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine, 2020, Management of Legionella in Water Systems (Εθνικές Ακαδημίες Επιστημών, Μηχανικής και Ιατρικής, 2020, Διαχείριση της Legionella στα υδατικά συστήματα). Ουάσινγκτον, DC, The National Academies Press. https://doi.org/10.17226/25474

Pampaka, D., et al., 2022, Meteorological conditions and Legionnaires’ disease sporadic cases-a systematic review, Environmental Research 214, 114080. https://doi.org/10.1016/j.envres.2022.114080.

Παπαδάκης, A., et al., 2021, Legionella spp. Colonization in Water Systems of Hotels Linked with Travel-Associated Legionnaires’ Disease, Water 13(16), 2243. https://doi.org/10.3390/w13162243 (στα αγγλικά).

Sciuto, E. L., et al., 2021, Environmental Management of Legionella in Domestic Water Systems: Consolidated and Innovative Approaches for Disinfection Methods and Risk Assessment (Ενοποιημένες και καινοτόμες προσεγγίσεις για τις μεθόδους απολύμανσης και την εκτίμηση κινδύνου), Microorganisms 9(3), 577. https://doi.org/10.3390/microorganisms9030577

Spagnolo, A. M., et al., 2013, Legionella pneumophila in healthcare facilities, Reviews in Medical Microbiology 24(3), 70–80. https://doi.org/10.1097/MRM.0b013e328362fe66