Κατολισθήσεις

Επιπτώσεις που παρατηρήθηκαν

Κατά την περίοδο 1995-2014, 27 χώρες[1] στην ευρωπαϊκή περιοχή κατέγραψαν 1.370 θανάτους και 784 τραυματισμούς σε 476 θανατηφόρες κατολισθήσεις (Haque et al., 2016). Όταν εντοπίστηκε η αιτία της κατολίσθησης, οφειλόταν συνήθως σε ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες. Σε ορισμένες άλλες περιπτώσεις, οι κατολισθήσεις προκλήθηκαν από εξορυκτικές, βιομηχανικές δραστηριότητες ή σεισμούς (Haque et al., 2016). Γενικά, οι άνθρωποι που ζουν σε ορεινές περιοχές, όπως οι Άλπεις ή σε ορεινές περιοχές στην Τουρκία, πλήττονται περισσότερο από κατολισθήσεις, αλλά άλλοι παράγοντες, όπως οι ιδιότητες του εδάφους, η κάλυψη της γης και η ροή των υδάτων, επηρεάζουν επίσης την πιθανότητα κατολισθήσεων. Μεταξύ 1995-2014, υπήρξε μια αυξανόμενη τάση κατολισθήσεων, η οποία ήταν πιο έντονη μεταξύ 2008 και 2014. Σε ορισμένες χώρες, όπως η Ιταλία και η Τουρκία, όπου καταγράφηκε το 43 % του συνόλου των θανατηφόρων κατολισθήσεων, παρατηρήθηκαν πολύ περισσότερες κατολισθήσεις κατά το δεύτερο εξάμηνο της περιόδου 1995-2014 και ιδίως τα τελευταία 5 έτη, οι οποίες προκλήθηκαν κυρίως από φυσικά φαινόμενα όπως έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες (Haque et al., 2016). Υπάρχουν πολύ περιορισμένες διαθέσιμες ποσοτικές πληροφορίες σχετικά με τις επιπτώσεις των κατολισθήσεων στην υγεία, πέραν των θανάτων ή των τραυματισμών, και σχεδόν καθόλου δεδομένα σχετικά με τις ψυχοκοινωνικές και ψυχικές επιπτώσεις των κατολισθήσεων στην Ευρώπη (Kennedy et al., 2015).

[1] Ενώ κατολισθήσεις αναφέρθηκαν σε 37 χώρες στην ευρωπαϊκή περιφέρεια μεταξύ 1995 και 2014, μόνο 27 ανέφεραν θύματα, δηλαδή την Τουρκία, την Ιταλία, την Πορτογαλία, τη Ρωσία, τη Γεωργία, την Ελβετία, τη Βουλγαρία, την Ισπανία, την Αυστρία, τη Νορβηγία, τη Ρουμανία, τη Γαλλία, τη Βοσνία, τη Γερμανία, τη Σλοβενία, την Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν, την Αγγλία, την Ελλάδα, τη Σερβία, τη Μακεδονία, την Ισλανδία, την Ουκρανία, την Ανδόρα, την Ιρλανδία, την Πολωνία, τη Σουηδία, το Λιχτενστάιν, το Βέλγιο, τη Μολδαβία

Προβλεπόμενα αποτελέσματα

Αναμένεται ότι με την κλιματική αλλαγή η συχνότητα και το μέγεθος των κατολισθήσεων θα συνεχίσουν να αυξάνονται, ιδίως στις αλπικές περιοχές και θα οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στην αύξηση των ακραίων βροχοπτώσεων (Haque et al., 2016· Auflič et al., 2023). Ωστόσο, η συνεκτική κατανόηση των μελλοντικών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στις κατολισθήσεις και των επιπτώσεών τους στην υγεία στην Ευρώπη είναι ασαφής λόγω της πολυπλοκότητας πολλών διαφορετικών μηχανισμών και περιβαλλοντικών παραγόντων (Olsson et al., 2019). Για παράδειγμα, η συχνή εμφάνιση έντονων βροχοπτώσεων και πλημμυρών είναι πιθανό να προκαλέσει περισσότερες κατολισθήσεις. Στις υψηλές οροσειρές, η θέρμανση μπορεί επίσης να οδηγήσει σε τήξη του μόνιμου παγετού και τις σχετικές κατολισθήσεις. Από την άλλη πλευρά, σε βουνά χαμηλότερης οροσειράς όπου η θέρμανση μειώνει τον αριθμό των κύκλων ψύξης-απόψυξης, προωθώντας έτσι τις καιρικές συνθήκες που ευνοούν τις βραχοπτώσεις, οι κατολισθήσεις που σχετίζονται με τις βραχοπτώσεις αναμένεται να μειωθούν (Nissen et al., 2023). Επιπλέον, η αύξηση του αριθμού των κατολισθήσεων δεν θα οδηγούσε κατ’ ανάγκη σε αναλογική αύξηση των επιπτώσεων στην υγεία. Οι προκύπτουσες επιπτώσεις στην υγεία εξαρτώνται επίσης από την έκταση της κατολίσθησης και τον αριθμό των ατόμων που διατρέχουν κίνδυνο (Franceschini et al., 2022), η οποία οφείλεται σε αλλαγές στην κάλυψη γης, την πυκνότητα του πληθυσμού και την κατανομή του πληθυσμού (Casagli et al., 2017). Το χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ έργο SAFELAND για τον κίνδυνο κατολισθήσεων στην Ευρώπη εκτίμησε, για παράδειγμα, ότι ο πληθυσμός σε κίνδυνο θα αυξηθεί κατά 15 % έως το 2090 σε σύγκριση με το 2010 (παρά τη συνολική μείωση του πληθυσμού), ενώ μόνο ένα επιπλέον 1,5 % της περιοχής θα εκτεθεί σε κατολισθήσεις (κυρίως λόγω των μεταβαλλόμενων προτύπων βροχόπτωσης) (Jaedicke et al., 2011).

Απαντήσεις πολιτικής

Η επιτήρηση πριν από την κατολίσθηση, συμπεριλαμβανομένων των συστημάτων εντοπισμού ζωνών κινδύνου, παρακολούθησης και έγκαιρης προειδοποίησης (ΣΕΠ), μπορεί να αποτρέψει την απώλεια ζωών, περιουσιακών στοιχείων και μέσων διαβίωσης. Ζώνες κινδύνου κατολισθήσεων έχουν προσδιοριστεί σε ολόκληρη την Ευρώπη στον ευρωπαϊκό χάρτη ευαισθησίας σε κατολισθήσεις (ELSUS v2). Το χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ έργο GIMS ανέπτυξε ένα προηγμένο σύστημα χαμηλού κόστους για την παρακολούθηση των κατολισθήσεων και των καθιζήσεων, το οποίο μπορεί να ανιχνεύει πότε οι λοφοπλαγιές προετοιμάζονται για ολίσθηση και να παρέχει πρώιμες ενδείξεις ταχείας, καταστροφικής κίνησης. Η Νορβηγία και η Ιταλία διαθέτουν εθνικά ΣΕΠ για κατολισθήσεις, ενώ στην Ιταλία αρκετές περιφερειακές κυβερνήσεις διαχειρίζονται επίσης ΣΕΠ (Guzzetti et al., 2020).

Άμεσες ενέργειες μετά από κατολίσθηση, όπως η έκδοση έγκαιρων προειδοποιήσεων και η ενεργοποίηση υπηρεσιών έρευνας και διάσωσης και πρώτων βοηθειών για τους τραυματίες (συχνά μέρος των υφιστάμενων σχεδίων καταστροφής) μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις επιπτώσεις των κατολισθήσεων στην υγεία. Η κρατική στήριξη μετά τον αναγκαστικό εκτοπισμό λόγω γεγονότων όπως οι κατολισθήσεις μπορεί επίσης να μειώσει τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην ψυχική υγεία (Baseler και Hennig, 2023).

Σε επίπεδο ΕΕ, καμία συγκεκριμένη πολιτική δεν ανταποκρίνεται αποκλειστικά στις κατολισθήσεις. Ωστόσο, οι κατολισθήσεις αναφέρονται, συχνά ως μέρος ενός καταλόγου κινδύνων, σε ορισμένα νομοθετικά έγγραφα, όπως ο κανονισμός περί κοινών διατάξεων που διέπει 8 ταμεία της ΕΕ. Ειδικότερα, οι κατολισθήσεις δεν αναφέρονται στη στρατηγική της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή).