Απόψυξη του περμαφρόστ

Θέματα υγείας

Το περμαφρόστ είναι το παγωμένο στρώμα εδάφους και βράχων καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, το οποίο καλύπτει το ένα τέταρτο του βόρειου ημισφαιρίου της γης. Επικαλύπτεται από ένα «ενεργό στρώμα» εδάφους που αποψύχεται και παγώνει εποχιακά, μπορεί να στηρίξει την ανάπτυξη των φυτών και ταυτόχρονα χρησιμεύει ως ηλιοφάνεια για τη διατήρηση της θερμοκρασίας του μόνιμα παγωμένου εδάφους κάτω από τους 0 °C. Στην Ευρώπη, το μόνιμα παγωμένο έδαφος βρίσκεται στις πολικές περιοχές της υψηλής Αρκτικής του Svalbard και στα βόρεια τμήματα των σκανδιναβικών χωρών, καθώς και στα βουνά μεγάλου υψομέτρου των σκανδιναβικών χωρών και των Άλπεων. Η υπερθέρμανση του πλανήτη προκαλεί την απόψυξη του μόνιμου παγετού, η οποία μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ανθρώπινη υγεία μέσω διαφόρων οδών, συμπεριλαμβανομένης της ποιότητας των υδάτων, των φυσικών κινδύνων, των ζημιών στις υποδομές, της απελευθέρωσης επικίνδυνων αποβλήτων, της γεωργίας, της επισιτιστικής ασφάλειας και ασφάλειας και της έκθεσης σε παθογόνους παράγοντες.

Ποιότητα των υδάτων

Η απόψυξη του περμαφρόστ απελευθερώνει υπόγεια ύδατα από κατεψυγμένα εδάφη, μεταβάλλοντας τις υδρολογικές οδούς, δημιουργώντας περισσότερες απορροές και επηρεάζοντας τις διαδικασίες αναπλήρωσης των υπόγειων υδάτων. Η απόψυξη του περμαφρόστ απελευθερώνει επίσης φυσικά αποθηκευμένα ιχνοστοιχεία (συμπεριλαμβανομένου του υδραργύρου) και σημαντικά ιόντα σε πλωτές οδούς (Colombo et al., 2018· Lamontagne-Hallé et al., 2018). Αυτό επιδεινώνει την ποιότητα του πόσιμου νερού, η οποία, εάν καταναλωθεί σε μεγάλες ποσότητες, μπορεί να οδηγήσει σε αναπτυξιακές, ανοσοποιητικές και αναπαραγωγικές διαταραχές, νευροτοξικότητα, καρκίνο και άλλες επιπτώσεις στην υγεία (ΠΟΥ, 2022).

Φυσικοί κίνδυνοι, ζημιές στις υποδομές και απελευθέρωση επικίνδυνων αποβλήτων

Η υποβάθμιση και η απόψυξη του περμαφρόστ μπορεί να προκαλέσει μετακίνηση κατεψυγμένων συντριμμιών και κατολισθήσεων, γεγονός που συνιστά άμεση απειλή για τους ανθρώπους. Μειώνει επίσης τη σταθερότητα των υποδομών (συμπεριλαμβανομένων των κτιρίων, των δρόμων, των σιδηροδρομικών γραμμών), γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες για τις ήδη απομακρυσμένες κοινότητες. Αυτό μπορεί να επηρεάσει σοβαρά τα μέσα διαβίωσης των τοπικών κοινοτήτων, οδηγώντας σε ψυχικές (Bell et al., 2010) και σωματικές επιπτώσεις στην υγεία, συμπεριλαμβανομένων τραυματισμών και θανάτων (IPCC, 2022). Η απόψυξη του περμαφρόστ μπορεί επίσης να αποσταθεροποιήσει βιομηχανικές εγκαταστάσεις (συμπεριλαμβανομένων των υποδομών αποθήκευσης και διάθεσης αποβλήτων) και να προκαλέσει ζημίες σε χώρους υγειονομικής ταφής, χώρους γεώτρησης, δεξαμενές αποθήκευσης και αγωγούς, θέτοντας έτσι σε κίνδυνο την υγεία των ανθρώπων. Επιπλέον, μπορούν επίσης να απελευθερωθούν επικίνδυνες ουσίες, συμπεριλαμβανομένων χημικών και ραδιενεργών αποβλήτων, που είχαν προηγουμένως αποθηκευτεί σε μόνιμα παγωμένο έδαφος (Langer et al., 2023). Η επαφή με αυτά τα επικίνδυνα υλικά μπορεί να οδηγήσει σε ορισμένους κινδύνους για την υγεία, συμπεριλαμβανομένης της ασθένειας από ακτινοβολία, του καρκίνου και των φυσιολογικών βλαβών (Miner et al., 2021).

Γεωργία, επισιτιστική ασφάλεια και προστασία

Οι αλλαγές στο μόνιμο στρώμα πάγου επηρεάζουν τη γεωργία και την εκτροφή ταράνδων, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τα μέσα διαβίωσης των τοπικών κοινοτήτων που εξαρτώνται από τις πρακτικές αυτές, οδηγώντας σε υψηλά επίπεδα άγχους και κακή ψυχική υγεία, καθώς και κακή σωματική υγεία λόγω της μειωμένης διαθεσιμότητας νερού και τροφίμων (Jungsberg et al., 2022). Η απόψυξη του περμαφρόστ μπορεί επίσης να οδηγήσει σε μόλυνση των τροφίμων και συναφείς τροφιμογενείς ασθένειες στις τοπικές κοινότητες λόγω της χαμηλότερης αποτελεσματικότητας του περμαφρόστ για τη φυσική ψύξη των τροφίμων (Parkinson and Evengård, 2009).

Ο υδράργυρος που απελευθερώνεται από την απόψυξη του μόνιμα παγωμένου εδάφους μπορεί επίσης να ενέχει κινδύνους για την υγεία μέσω της τροφικής αλυσίδας, καθώς η εξαιρετικά ισχυρή νευροτοξίνη μεθυλικός υδράργυρος συσσωρεύεται στα ψάρια και τα αρθρικά θηλαστικά, όπως οι φώκιες (ΠΟΥ, 2017). Τα άτομα που ζουν στην Αρκτική διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο δηλητηρίασης από υδράργυρο και συναφών αναπτυξιακών και νευρολογικών ασθενειών (όπως η νόσος Minamata), καθώς τα ψάρια και τα αρθρικά θηλαστικά αποτελούν μεγάλο ποσοστό της διατροφής (Nedkvitne et al., 2021).

Αυξημένη έκθεση σε παθογόνους παράγοντες

Η απόψυξη του περμαφρόστ μπορεί επίσης να οδηγήσει σε αυξημένη έκθεση σε παθογόνους παράγοντες, τόσο άμεσα μέσω της απελευθέρωσης παθογόνων που είχαν προηγουμένως καταψυχθεί σε περμαφρόστ (Miner et al., 2021) όσο και έμμεσα μέσω βελτιωμένων συνθηκών μετάδοσης νόσων (π.χ. υγρά ή τυρφώνα εδάφη ευνοούν τις συνθήκες αναπαραγωγής των κουνουπιών και την επέκταση των νόσων που μεταδίδονται από φορείς· το νερό που είναι πλουσιότερο σε θρεπτικά συστατικά λόγω της απόψυξης του περμαφρόστ αυξάνει τη λοιμογόνο ικανότητα των ψαριών και αυξάνει τον κίνδυνο τροφιμογενών νόσων) (Wu et al., 2022· Wedekind et al., 2010). Ιδιαίτερα θερμά έτη έχουν συνδεθεί με αυξημένους κινδύνους απελευθέρωσης προηγουμένως κατεψυγμένων βακτηρίων άνθρακα και εστιών άνθρακα, μια σοβαρή απειλή τόσο για την ανθρώπινη υγεία όσο και για τα ζώα (δηλαδή την πηγή εισοδήματός τους) των κοινοτήτων βοσκής της Αρκτικής (Stella et al., 2020).

Οι ανθρώπινοι οικισμοί που κινδυνεύουν από μονίμως παγωμένο έδαφος θα αποψυχθούν έως το 2060

Source: Ramage et al., 2021

Ο χάρτης δείχνει τους σημερινούς (2017) οικισμούς σε μόνιμο στρώμα παγετού (i) που απειλούνται από την απόψυξη του μόνιμου στρώματος παγετού, όπου οι άνθρωποι θα πρέπει να προσαρμοστούν στις αλλαγές που σχετίζονται με την απώλεια μόνιμου στρώματος παγετού έως το 2060 (καφέ κουκίδες) και (ii) εκείνους που θα παραμείνουν μόνιμοι οικισμοί το 2060 (πράσινες κουκίδες). Από όλους τους ευρωπαϊκούς οικισμούς μόνιμου παγετού, μόνο 2 οικισμοί στη Νορβηγία και λιγότεροι από τους μισούς υφιστάμενους οικισμούς στη Γροιλανδία θα εξακολουθήσουν να βρίσκονται σε μόνιμο παγετό έως το 2060.

_{Πηγή: Ramage et al., 2021}