Σαλμονέλωση

Η σαλμονέλωση είναι μια τροφιμογενής ασθένεια που προκαλείται από βακτήρια σαλμονέλας και μία από τις πιο κοινές ασθένειες που προκαλούν διάρροια στην Ευρώπη. Τα μολυσμένα αυγά ή προϊόντα αυγών ενέχουν τον υψηλότερο κίνδυνο μόλυνσης. Αν και οι μεγάλες εστίες σαλμονέλωσης προσελκύουν συχνά την προσοχή των μέσων ενημέρωσης, οι περισσότερες περιπτώσεις είναι σποραδικές και δεν αποτελούν μέρος μιας μεγάλης εστίας. Από το 2014, οι λοιμώξεις από σαλμονέλα αναφέρονται ότι εμφανίζονται ετησίως σε 30 ευρωπαϊκές χώρες και το συνολικό ποσοστό κοινοποίησης στην Ευρώπη ήταν 15,5 ανά 100 000 άτομα το 2022 (ECDC, 2016-2024). Η υπερθέρμανση του πλανήτη και η αύξηση των ακραίων καιρικών φαινομένων είναι πιθανό να αυξήσουν τον επιπολασμό και την εξάπλωση τροφιμογενών ασθενειών όπως η σαλμονέλωση.

Ποσοστό κοινοποίησης συνολικών και εγχώριων κρουσμάτων σαλμονέλλωσης (χάρτης) και σύνολο αναφερόμενων κρουσμάτων (γράφημα) στην Ευρώπη

_{Σημειώσεις:}_{Ο χάρτης και το γράφημα απεικονίζουν δεδομένα για τις χώρες μέλη του ΕΟΧ. Τα όρια και τα ονόματα που εμφανίζονται σε αυτόν τον χάρτη δεν συνεπάγονται επίσημη έγκριση ή αποδοχή από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα όρια και τα ονόματα που εμφανίζονται σε αυτόν τον χάρτη δεν συνεπάγονται επίσημη έγκριση ή αποδοχή από την Ευρωπαϊκή Ένωση.}_{Η νόσος πρέπει να κοινοποιείται σε επίπεδο ΕΕ}_,_{αλλά η περίοδος αναφοράς ποικίλλει μεταξύ των χωρών}_._{Όταν οι χώρες αναφέρουν μηδενικές περιπτώσεις, το ποσοστό κοινοποίησης στον χάρτη εμφανίζεται ως «0». Όταν οι χώρες δεν έχουν αναφέρει τη νόσο σε ένα συγκεκριμένο έτος, το ποσοστό δεν είναι ορατό στον χάρτη και επισημαίνεται ως «μη δηλωμένο»}_{(τελευταία επικαιροποίηση τον Αύγουστο του 2024).}

Πηγή &μετάδοση

Τα βακτήρια της σαλμονέλας είναι ευρέως παρόντα σε ζώα παραγωγής τροφίμων και άγρια ζώα. Διάφοροι ορότυποι του υποείδους Salmonella e. enterica που μπορούν να αρρωστήσουν τους ανθρώπους μπορούν να μεταδοθούν από τα ζώα στον άνθρωπο (Rabsch et al., 2002). Τα βακτήρια είναι ανθεκτικά και μπορούν να επιβιώσουν αρκετές εβδομάδες σε ξηρό περιβάλλον ή ακόμα και αρκετούς μήνες στο νερό. Οι λοιμώξεις είναι μερικές φορές επεμβατικές και μπορεί να είναι απειλητικές για τη ζωή.

Κυρίως, οι άνθρωποι παθαίνουν σαλμονέλωση μέσω της κατανάλωσης μολυσμένων τροφίμων ζωικής προέλευσης (κυρίως αυγά, αλλά και γάλα, κρέας και πουλερικά). Ωστόσο, τα ωμά λαχανικά μπορούν επίσης να αποτελέσουν πηγή μόλυνσης όταν μολύνονται από περιττώματα ζώων ή διασταυρώνονται κατά την προετοιμασία των τροφίμων. Η μετάδοση από άτομο σε άτομο συμβαίνει επίσης μετά την κατάποση περιττωματικής μόλυνσης. Οι άνθρωποι μπορούν επίσης να μολυνθούν μέσω της επαφής με ζωντανά μολυσμένα ζώα, συμπεριλαμβανομένων των κατοικίδιων ζώων, τα οποία ενδέχεται να μην παρουσιάζουν σημεία νόσου (Silva et al., 2013).

Επιπτώσεις στην υγεία

Οι περισσότεροι άνθρωποι με λοίμωξη από σαλμονέλα υποφέρουν από μόνο ήπια συμπτώματα και ανακάμπτουν μέσα σε λίγες ημέρες έως εβδομάδες χωρίς θεραπεία. Συνήθως, είναι μια τυπική γαστρεντερική ασθένεια που σχετίζεται με διάρροια, κοιλιακές κράμπες, πόνο στις αρθρώσεις, κεφαλαλγία, εμετό και ξαφνική έναρξη πυρετού. Οι επιπτώσεις στην υγεία ξεκινούν ώρες έως ημέρες μετά την κατάποση των βακτηρίων σαλμονέλας και διαρκούν αρκετές ημέρες έως μια εβδομάδα. Σε σπάνιες, σοβαρές περιπτώσεις, η νόσος μπορεί να εξελιχθεί σε δηλητηρίαση του αίματος ή επίμονα γαστρεντερικά συμπτώματα ή ακόμη και σε θανατηφόρα έκβαση εάν τα βακτήρια διεισδύσουν στο εντερικό τοίχωμα και προκαλέσουν φλεγμονή και εκκρίσεις υγρών (Lönnermark et al., 2015· ΠΟΥ, 2022).

Νοσηρότητα & amp· θνησιμότητα

Στις χώρες μέλη του ΕΟΧ (εξαιρουμένης της Ελβετίας και της Τουρκίας λόγω έλλειψης στοιχείων), κατά την περίοδο 2007-2022:

1.334.344 μολύνσεις
Μέτρια πιθανότητα νοσηλείας^[1]
Το 2022 αναφέρθηκαν 81 θανατηφόρα κρούσματα, τα οποία αντιπροσωπεύουν ποσοστό θνησιμότητας 0,22 %
Σε σοβαρές περιπτώσεις σαλμονέλωσης, το ποσοστό θνησιμότητας μπορεί να αυξηθεί στο 17 % (Marchello et al., 2022).
Σταθερός αριθμός υποθέσεων κατά την περίοδο 2011-2019. Το 2020 ο αριθμός των κρουσμάτων μειώθηκε δραστικά, αλλά αυτό μπορεί να ανατραπεί από τα κανονιστικά μέτρα για την COVID-19 και την πιθανή ελλιπή υποβολή εκθέσεων. Το συνολικό ποσοστό κοινοποίησης το 2022 ήταν 15,5 υποθέσεις ανά 100 000 κατοίκους.

(ECDC, 2016-2024· ECDC, 2024)

Κατανομή σε όλο τον πληθυσμό

Ηλικιακή ομάδα με την υψηλότερη επίπτωση νόσου στην Ευρώπη: 0 - 4 ετών (ECDC, 2016-2024)
Ομάδες που διατρέχουν κίνδυνο σοβαρής πορείας της νόσου: μικρά παιδιά (κάτω των 4 ετών), ηλικιωμένοι ή άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα

Ευαισθησία στην κλιματική αλλαγή

Κλιματική καταλληλότητα

Τα βακτήρια σαλμονέλας αναπτύσσονται καλά σε ένα ευρύ φάσμα pH (4 έως 9) και ένα ευρύ φάσμα θερμοκρασιών (5 έως 45 °C), αν και η ανάπτυξη είναι βέλτιστη μεταξύ 35 και 37 °C. Τα βακτήρια δεν αναπτύσσονται σε λιμνάζοντα ύδατα, αλλά χρειάζονται ελάχιστο ρυθμό ροής 0,8 mL/min για την επιβίωσή τους, ενώ ο βέλτιστος ρυθμός ροής κυμαίνεται μεταξύ 0,96 και 0,99 mL/min (Tajkarimi, 2007).

Εποχικότητα

Στην Ευρώπη, οι λοιμώξεις εμφανίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, αλλά κορυφώνονται τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο (ECDC, 2016-2024).

Αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής

Η υπερθέρμανση του πλανήτη και η αύξηση των ακραίων καιρικών φαινομένων έχουν συσχετιστεί με την αύξηση της συχνότητας εμφάνισης τροφιμογενών ασθενειών. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες αέρα οδηγούν σε ταχύτερη ανάπτυξη βακτηρίων σαλμονέλας και σε αυξημένες συγκεντρώσεις σαλμονέλας στην αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων. Συγκεκριμένα, η αύξηση της θερμοκρασίας κατά ένα βαθμό πάνω από τους 5°C προκαλεί 5-10% περισσότερες λοιμώξεις από σαλμονέλα (Semenza και Menne, 2009· Kovats et al., 2004). Στην Αγγλία, την Πολωνία, τις Κάτω Χώρες, την Τσεχική Δημοκρατία και την Ισπανία, πάνω από το 30% της αυξημένης επιβάρυνσης από ασθένειες θα μπορούσε να συνδεθεί με επιδράσεις στη θερμοκρασία (Semenza and Menne, 2009). Τα πλημμυρικά ύδατα μπορούν να μεταφέρουν βακτήρια σαλμονέλας από διάφορες πηγές, όπως λύματα, ζωικά απόβλητα και χώμα, και να μολύνουν τις καλλιεργούμενες περιοχές. Εάν οι μολυσμένες καλλιέργειες δεν πλένονται σωστά ή δεν μαγειρεύονται πριν από την κατανάλωση, αυτό μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο λοιμώξεων από σαλμονέλα. Μέχρι το τέλος του 21ου^αιώνα, η κλιματική αλλαγή θα μπορούσε να αυξήσει τον αριθμό των κρουσμάτων σαλμονέλας που σχετίζονται με τη θερμοκρασία στην Ευρώπη έως και κατά 40 000 (επιπλέον οποιασδήποτε αύξησης αναμένεται μόνο από τις πληθυσμιακές αλλαγές) (Watkiss and Hunt, 2012).

Πρόληψη & Θεραπεία

Πρόληψη

Καλή υγιεινή στα αγροκτήματα και στα σφαγεία για την ελαχιστοποίηση της περιττωματικής μόλυνσης
Αποτελεσματικές υγειονομικές πρακτικές στις βιομηχανίες επεξεργασίας κρέατος και στις οικιακές κουζίνες
Μαγείρεμα ή/και παστερίωση ωμών τροφίμων με κίνδυνο μόλυνσης
Περιορισμός ή προσεκτική επίβλεψη της επαφής μεταξύ βρεφών, μικρών παιδιών και ζώων συντροφιάς
Πρόληψη της περιβαλλοντικής μετάδοσης, π.χ. με την πρόληψη απορροής από μολυσμένες εκτάσεις για την πρόσβαση σε ύδατα που χρησιμοποιούνται για άρδευση ή για ψυχαγωγικούς σκοπούς
Επιτήρηση των τροφιμογενών νόσων ώστε να είναι δυνατή η ανίχνευση νόσων και τα επακόλουθα μέτρα αντίδρασης για την πρόληψη της εξάπλωσης της νόσου
Ευαισθητοποίηση σχετικά με τη μετάδοση ασθενειών

Θεραπεία

Αντικατάσταση ηλεκτρολυτών σε σοβαρές περιπτώσεις
Αντιβιοτικά για βρέφη, ηλικιωμένους ή ασθενείς με κακή υγεία ή για σοβαρές περιπτώσεις. για ήπιες ή μέτριες περιπτώσεις σε κατά τα άλλα υγιείς ασθενείς, τα αντιβιοτικά δεν συνιστώνται για την αποφυγή της μικροβιακής αντοχής στα φάρμακα

Περαιτέρωπληροφορίες

Αναφορές

ECDC, 2016-2024, Annual epidemiological reports for 2014-2022 –Salmonellosis (Ετήσιες επιδημιολογικές εκθέσεις για την περίοδο 2014-2022 – Σαλμονέλωση). Διατίθεται στη διεύθυνση https://www.ecdc.europa.eu/en/infectious-diseases-and-public-health/salmonellosis/surveillance-και. Τελευταία πρόσβαση: Αύγουστος 2024.

ECDC, 2024, Surveillance Atlas of Infectious Diseases (Άτλας επιτήρησης λοιμωδών νόσων). Διατίθεται στη διεύθυνση https://atlas.ecdc.europa.eu/public/index.aspx. Τελευταία πρόσβαση: Αύγουστος 2024.

Kovats, R. S., et al., 2004, The effect of temperature on food poisoning (Η επίδραση της θερμοκρασίας στην τροφική δηλητηρίαση): μια ανάλυση χρονοσειρών της σαλμονέλωσης σε δέκα ευρωπαϊκές χώρες, Epidemiology & Infection 132(3), 443-453. https://doi.org/10.1017/S0950268804001992

Lönnermark, E., et al., 2015, Effects of Probiotic Intake and Gender on Nontyphoid Salmonella Infection, Journal of Clinical Gastroenterology 49(2), 116–123. https://doi.org/10.1097/MCG.000000000120

Marchello, C. S., et al., 2022, Complications and mortality of non-typhoidal salmonella invasive disease (Επιπλοκές και θνησιμότητα της διεισδυτικής νόσου της μη τυφοειδούς σαλμονέλας): μια παγκόσμια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση, The Lancet Infectious Diseases 22(5), 692-705. https://doi.org/10.1016/S1473-3099(21)00615-0

Rabsch, W., et al., 2002, Salmonella enterica Serotype Typhimurium and Its Host-Adapted Variants, Infection and Immunity 70(5), 2249–2255. https://doi.org/10.1128/IAI.70.5.2249-2255.2002

Semenza, J. C., και Menne, B.,2009, Climate change and infectious diseases in Europe (Κλιματική αλλαγή και λοιμώδεις νόσοι στην Ευρώπη), The Lancet Infectious Diseases 9(6), 365–375. https://doi.org/10.1016/S1473-3099(09)70104-5

Silva, C., et al., 2013, One Health and Food-Borne Disease: Μετάδοση σαλμονέλας μεταξύ ανθρώπων, ζώων και φυτών, φάσμα μικροβιολογίας - American Society for Microbiology Press 2(1), 1-9. https://doi.org/10.1128/microbiolspec.OH-0020-2013

Tajkarimi, M., 2007, Salmonella spp. CaliforniaDepartment of Food and Agric ulture Report (ΈκθεσηPHR 250 του Τμήματος Τροφίμων και Γεωργικού Γύπα της Καλιφόρνιας), B6, 1-8. Διατίθεται στη διεύθυνση https://www.cdfa.ca.gov/ahfss/Animal_Health/PHR250/2007/25007Sal.pdf

Watkiss, P. και Hunt, A., 2012, Projection of economic impacts of climate change in sectors of Europe based on bottom up analysis: ανθρώπινη υγεία, Κλιματική αλλαγή 112(1), 101-126. https://doi.org/10.1007/s10584-011-0342-z

ΠΟΥ (2022). Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, https://www.who.int/. Τελευταία πρόσβαση: Αύγουστος 2022.

[1] Η πιθανότητα νοσηλείας χαρακτηρίζεται ως χαμηλή, μέτρια ή υψηλή όταν αντίστοιχα < 25%, 25-75% ή > 75% των περιπτώσεων νοσηλεύονται.