Σιγκέλλωση

Η σιγκέλλωση είναι μια σχετικά ασυνήθιστη ασθένεια στην Ευρώπη, που οδηγεί σε γαστρεντερικά προβλήματα που προκαλούνται από τα βακτήρια Shigella. Ωστόσο, αποτελεί πρόβλημα υγείας για ορισμένες πληθυσμιακές ομάδες και σε ορισμένες χώρες, καθώς και στον ανεπτυγμένο κόσμο. Στην Ευρώπη, το ένα έκτο έως το ένα τρίτο των κρουσμάτων εισάγονται από ταξιδιώτες (ECDC, 2014-2024). Οι λοιμώξεις εμφανίζονται μετά την κατάποση της περιττωματικής μόλυνσης. Η νόσος πλήττει ιδιαίτερα τα μικρά παιδιά στις αναπτυσσόμενες χώρες και οι επιδημικές εξάρσεις είναι συχνές σε συνθήκες ανεπαρκούς παροχής νερού και εγκαταστάσεων υγιεινής, με αποτέλεσμα περίπου 160 000 θανάτους ετησίως παγκοσμίως (Chung The et al., 2021). Ωστόσο, η ασθένεια δεν καταγγέλλεται και συχνά διαγιγνώσκεται λανθασμένα. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η πολυανθεκτική δράση των βακτηρίων Shigella σε διάφορες περιοχές (Lampel et al., 2018).

Ποσοστό κοινοποίησης συνολικών και εγχώριων κρουσμάτων σιγκέλλωσης (χάρτης) και αναφερόμενων κρουσμάτων (γράφημα) στην Ευρώπη

_{Πηγή: ECDC, 2024, Surveillance Atlas of Infectious Diseases (Άτλαντας επιτήρησης λοιμωδών νόσων),} 2024

_{Σημειώσεις: Ο χάρτης και το γράφημα απεικονίζουν δεδομένα για τις χώρες μέλη του ΕΟΧ. Τα όρια και τα ονόματα που εμφανίζονται σε αυτόν τον χάρτη δεν συνεπάγονται επίσημη έγκριση ή αποδοχή από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα όρια και τα ονόματα που εμφανίζονται σε αυτόν τον χάρτη δεν συνεπάγονται επίσημη έγκριση ή αποδοχή από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η νόσος πρέπει να κοινοποιείται σε επίπεδο ΕΕ, αλλά η περίοδος αναφοράς ποικίλλει μεταξύ των χωρών. Όταν οι χώρες αναφέρουν μηδενικές περιπτώσεις, το ποσοστό κοινοποίησης στον χάρτη εμφανίζεται ως «0». Όταν οι χώρες δεν έχουν αναφέρει τη νόσο σε ένα συγκεκριμένο έτος, το ποσοστό δεν είναι ορατό στον χάρτη και επισημαίνεται ως «μη δηλωμένο» (τελευταία επικαιροποίηση τον Ιούλιο του 2024).}

Πηγή &μετάδοση

Η σιγκέλωση μεταδίδεται κυρίως μέσω της περιττωματικής μόλυνσης από ένα μολυσμένο άτομο στο στόμα ενός άλλου ατόμου. Τα μολυσμένα άτομα που δεν πλένουν καλά τα χέρια τους μετά την αφόδευση μπορούν να προκαλέσουν νέες λοιμώξεις μέσω άμεσης σωματικής επαφής (συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής επαφής) ή έμμεσα μολύνοντας τα τρόφιμα ή το νερό. Στην Ευρώπη, η σεξουαλική μετάδοση είναι μια κοινή οδός μόλυνσης σήμερα. Οι ασθενείς μπορούν να μεταδώσουν τη νόσο εφόσον τα βακτήρια Shigella απεκκρίνονται στα κόπρανα, η οποία είναι γενικά κατά τη διάρκεια της οξείας λοίμωξης, αλλά μπορεί να συνεχιστεί για έως και 4 εβδομάδες ή περιστασιακά αρκετούς μήνες.

Εκτός από τις λοιμώξεις από άνθρωπο σε άνθρωπο, το μολυσμένο νωπό γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα ή τα άψητα λαχανικά είναι άλλες οδοί μετάδοσης (Gerba, 2009). Επιπλέον, οι μύγες μπορούν να μεταδώσουν βακτήρια Shigella από τουαλέτες σε ακάλυπτα τρόφιμα (Gerba, 2009). Έξω από το ανθρώπινο σώμα, ωστόσο, η Shigella μπορεί να επιβιώσει μόνο για ένα μικρό χρονικό διάστημα (Niyogi, 2005). Είναι αξιοσημείωτο ότι η ασθένεια μπορεί να εκδηλωθεί ήδη σε πολύ χαμηλές δόσεις λιγότερων από δέκα βακτηριακών κυττάρων, οι οποίες είναι πάνω από δέκα χιλιάδες φορές χαμηλότερες από ό, τι για τις περισσότερες άλλες βακτηριακές λοιμώξεις (Chung The et al., 2016).

Τα κρούσματα εμφανίζονται κυρίως σε μέρη όπου πολλοί άνθρωποι είναι μαζί (όπως σε φυλακές, ιδρύματα για παιδιά, κέντρα ημερήσιας φροντίδας ή ψυχιατρεία), ιδίως όταν η προσωπική υγιεινή είναι κακή, καθώς και μεταξύ ανδρών που κάνουν σεξ με άνδρες (Rebmann, 2009).

Επιπτώσεις στην υγεία

Οι λοιμώξεις από Shigella μπορεί να έχουν ήπια έως σοβαρά συμπτώματα, με ορισμένα μολυσμένα άτομα να μην εμφανίζουν ακόμη και συμπτώματα. Εάν τα συμπτώματα είναι συμπτωματικά, τα συμπτώματα συνήθως διαρκούν μεταξύ 4 και 7 ημερών και οι περισσότεροι ασθενείς αναρρώνουν χωρίς ιατρικές παρεμβάσεις εκτός από την κατάλληλη ενυδάτωση. Τα συμπτώματα εμφανίζονται γρήγορα, περίπου μία έως τρεις ημέρες μετά τη μόλυνση και περιλαμβάνουν διάρροια – συχνά με βλέννα και/ή αίμα, πυρετό, ναυτία, κράμπες στο στομάχι και μερικές φορές επώδυνη ούρηση ή αφόδευση. Τα βακτήρια Shigella μπορούν επίσης να παράγουν τοξίνες που κυκλοφορούν στην κυκλοφορία του αίματος ενός μολυσμένου ατόμου (τοξαιμία). Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, τα κόπρανα μπορεί να είναι αιματηρά και γλοιώδη (δυσεντερία) και μπορεί να ακολουθήσουν επιπλοκές, όπως εξασθενημένοι μύες του εντέρου (που οδηγούν σε πρόπτωση του ορθού), σκωληκοειδίτιδα ή απειλητική για τη ζωή φλεγμονή του παχέος εντέρου. Επίσης, αφυδάτωση, χαμηλά επίπεδα αλατιού (υπονατριαιμία) ή σακχάρου (υπογλυκαιμία) στο αίμα, νευρολογικές λοιμώξεις (μηνιγγίτιδα), φλεγμονή στα οστά (οστεομυελίτιδα), αρθρίτιδα, αποστήματα στον σπλήνα ή κολπικές λοιμώξεις μπορεί να προκύψουν από σιγκέλωση. Μεταξύ των πιο επικίνδυνων κλινικών εκδηλώσεων είναι οι επιληπτικές κρίσεις, οι νευρολογικές βλάβες ή η αύξηση των λευκών αιμοσφαιρίων που μιμούνται τη λευχαιμία. Ως μακροπρόθεσμες επιδράσεις, οι ασθενείς μπορεί να αναπτύξουν σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, αρθρίτιδα ή αιμολυτικό ουραιμικό σύνδρομο, το οποίο επηρεάζει τα ερυθρά αιμοσφαίρια, τα νεφρά και το νευρικό σύστημα (Pacheco & Sperandio, 2012).

Νοσηρότητα & amp· θνησιμότητα

Στις χώρες μέλη του ΕΟΧ (εξαιρουμένης της Ελβετίας και της Τουρκίας λόγω έλλειψης στοιχείων), κατά την περίοδο 2007-2023:

• 80 014 λοιμώξεις (ECDC, 2024)

• 18 θάνατοι (ECDC,2024) και συνολικό ποσοστό θνησιμότητας 0,025 %. Ωστόσο, τα ποσοστά θνησιμότητας ποικίλλουν ανάλογα με το στέλεχος των βακτηρίων και την κατάσταση του ασθενούς και μπορούν να αυξηθούν σε 20 % για τους νοσηλευόμενους ασθενείς (Bagamian et al., 2020· Ranjbar et al., 2010).

• Αυξανόμενη τάση εμφάνισης μεταξύ 2015 και 2019, μετά από μείωση των αναφερόμενων κρουσμάτων μεταξύ 2007 και 2014. Το 2020 ο αριθμός των αναφερόμενων κρουσμάτων μειώθηκε δραστικά, γεγονός που μπορεί να οφείλεται στην ελλιπή αναφορά και τη μειωμένη έκθεση μετά τους ταξιδιωτικούς και κοινωνικούς περιορισμούς και τα μέτρα υγιεινής που συνδέονται με την πανδημία COVID-19.

• Μέχρι το 2019, περίπου οι μισές από τις υποθέσεις αφορούσαν ταξίδια. Η μετάδοση γίνεται κυρίως μέσω της τροφής και λιγότερο συχνά μέσω της σεξουαλικής και προσωπικής επαφής.

(ECDC, 2014-2024)

Κατανομή σε όλο τον πληθυσμό

• Ηλικιακή ομάδα με το υψηλότερο ποσοστό ασθενειών στην Ευρώπη: παιδιά ηλικίας κάτω των 5 ετών και άνδρες ηλικίας μεταξύ 25 και 44 ετών (ECDC, 2014-2024)
• Ομάδες που διατρέχουν κίνδυνο σοβαρής πορείας της νόσου: παιδιά κάτω των 10 ετών, άτομα που στερούνται καλής υγειονομικής περίθαλψης ή αντιμετωπίζουν επισιτιστική ανασφάλεια, ηλικιωμένοι και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα (Kotloff et al., 2018· Niyogi, 2005· Launay et al., 2017)

Ευαισθησία στην κλιματική αλλαγή

Κλιματική καταλληλότητα

Τα βακτήρια Shigella αναπτύσσονται καλύτερα σε θερμοκρασίες περιβάλλοντος μεταξύ 21 και 38 °C. Το βέλτιστο εύρος pH είναι μεταξύ 5,8 και 6,4 (Ghosh et al., 2007).

Εποχικότητα

Στην Ευρώπη, οι περισσότερες λοιμώξεις εμφανίζονται στα τέλη του καλοκαιριού/φθινοπώρου (ECDC, 2014-2024).

Αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής

Οι αυξημένες θερμοκρασίες, οι ποσότητες βροχοπτώσεων και η υγρασία του αέρα επιταχύνουν τη βακτηριακή αναπαραγωγή και αυξάνουν τον κίνδυνο μολυσμένου (πόσιμου) νερού, γεγονός που μπορεί να αυξήσει τους κινδύνους μόλυνσης από σιγκέλωση. Μελέτες στην Ασία δείχνουν ότι οι αλλαγές στις κλιματικές συνθήκες μπορεί να μεταβάλουν τη γεωγραφική κατανομή των βακτηρίων Shigella και να αυξήσουν τον κίνδυνο μόλυνσης από σιγκέλωση (Song et al., 2018· Chen et al., 2019). Αυτό μπορεί να επηρεάσει έμμεσα τον ευρωπαϊκό πληθυσμό, καθώς μέρος των μολύνσεων από σιγκέλωση στην Ευρώπη σχετίζονται με τα ταξίδια.

Πρόληψη & Θεραπεία

Πρόληψη

• Ευαισθητοποίηση σχετικά με την αποτελεσματικότητα του πλυσίματος των χεριών και της γενικής υγιεινής, ιδίως όταν ταξιδεύετε σε περιοχές με κακές συνθήκες υγιεινής ή όταν χειρίζεστε τρόφιμα
• Προσδιορισμός και κλείσιμο μολυσμένων πηγών νερού
• Απομόνωση ασθενών σε εγκαταστάσεις περίθαλψης για την πρόληψη επιδημικών εξάρσεων
• Τα συστήματα επιτήρησης επιτρέπουν την ανίχνευση νόσων και τη λήψη επακόλουθων μέτρων αντίδρασης για τον περιορισμό των εστιών και τη μείωση του αριθμού των κρουσμάτων
• Τα εμβόλια βρίσκονται σε πειραματική φάση

(Εθνικές Ακαδημίες Επιστημών, Μηχανικής και Ιατρικής, 2020· Sciuto et al., 2021)

Θεραπεία

• Φάρμακα επανενυδάτωσης, αντιδιαρροϊκά φάρμακα ή φάρμακα για τη μείωση του πυρετού
• Τα αντιβιοτικά μπορούν να μειώσουν τη διάρκεια της πιθανής μετάδοσης και ασθένειας. Τα πολυφαρμακευτικά και εκτενώς ανθεκτικά στελέχη είναι όλο και πιο προβληματικά για τις ομάδες υψηλού κινδύνου.

(Kotloff et al., 2018· CDC, 2022)

Αναφορές

Bagamian, K. H., et al., 2020, Heterogeneity in enterotoxigenic Escherichia coli and shigella infections in children under 5 years of age from 11 African countries: Μια υποεθνική προσέγγιση για την ποσοτικοποίηση του κινδύνου, της θνησιμότητας, της νοσηρότητας και της καχεξίας, The Lancet Global Health 8(1), e101–e112. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(19)30456-5

CDC, 2022, Centers for Disease Control and Climate change impact (Κέντρα Ελέγχου Νόσων και Επιπτώσεων της Κλιματικής Αλλαγής), https://www.cdc.gov. Τελευταία πρόσβαση: Αύγουστος 2022.

Chen, C.-C., et al., 2019, Epidemiologic features of shigellosis and associated climate factors in Taiwan (Επιδημιολογικά χαρακτηριστικά της σιγκέλωσης και συναφείς κλιματικοί παράγοντες στην Ταϊβάν), Medicine 98(34), e16928. https://doi.org/10.1097/MD.0000000016928

Chung The, H., et al., 2021, Evolutionary histories and antimicrobial resistance in Shigella flexneri and Shigella sonnei in Southeast Asia, Communications Biology 4(1), 353. https://doi.org/10.1038/s42003-021-01905-9

Chung The, H., et al., 2016, The genomic signatures of Shigella evolution, adaptation and geographical spread (Οι γονιδιωματικές υπογραφές της εξέλιξης, της προσαρμογής και της γεωγραφικής εξάπλωσης της Shigella), Nature Reviews Microbiology 14(4), 235–250. https://doi.org/10.1038/nrmicro.2016.10

ECDC, 2014-2022, Annual epidemiological reports for 2012-2020 – Shigellosis (Ετήσιες επιδημιολογικές εκθέσεις για την περίοδο 2012-2020 – Σιγκέλωση). Διατίθεται στη διεύθυνση https://www.ecdc.europa.eu/en/shigellosis/surveillance-and-disease-data. Τελευταία πρόσβαση: Αύγουστος 2023.

ECDC, 2024, Surveillance Atlas of Infectious Diseases (Άτλας επιτήρησης λοιμωδών νόσων). Διατίθεται στη διεύθυνση https://atlas.ecdc.europa.eu/public/index.aspx. Τελευταία πρόσβαση: Σεπτέμβριος 2024.

Gerba, C.P., 2009, Περιβαλλοντικά μεταδιδόμενα παθογόνα. In Environmental microbiology, Academic Press, σ. 445-484. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-370519-8.00022-5

Ghosh, M., et al., 2007, Επιπολασμός του εντεροτοξινογόνου Staphylococcus aureus και Shigella spp. In some raw street vended Indian foods, International Journal of Environmental Health Research 17(2), 151–156. https://doi.org/10.1080/096031207012 (στα αγγλικά).

Kotloff, K. L., et al., 2018, Shigellosis The Lancet 391(10122), 801–812. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(17)33296-8

Lampel, K. A., et al., 2018, A Brief History of Shigella, EcoSal Plus 8(1), 1-25, https://doi.org/10.1128/ecosalplus.ESP-0006-2017

Launay, O., et al., 2017, Safety Profile and Immunologic Responses of a Novel Vaccine Against Shigella sonnei Administered Intramuscularly, Intradermally and Intranasally: Αποτελέσματα από δύο παράλληλες τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες φάσης 1 σε υγιείς ενήλικες εθελοντές στην Ευρώπη, EBioMedicine, 22, 164–172. https://doi.org/10.1016/j.ebiom.2017.07.013

Niyogi, S. K., 2005, Shigellosis, The Journal of Microbiology 43(2), 133–143.

Pacheco, A. R., & Sperandio, V., 2012, Shiga toxin in enterohemorrhagic E.coli: Κανονισμός και νέες στρατηγικές κατά της λοιμογόνου δράσης, Frontiers in Cellular and Infection Microbiology 2, 2235-2988. https://doi.org/10.3389/fcimb.2012.00081

Ranjbar, R., et al., 2010, Fatality due to shigellosis with special reference to molecular analysis of Shigella sonnei στέλεχος που απομονώθηκε από τα θανατηφόρα περιστατικά, Iranian Journal of Clinical Infectious Diseases 5(1) 36–39.

Rebmann, T., 2009, Spotlight on shigellosis, Nursing 39(9), 59–60. https://doi.org/10.1097/01.NURSE.0000360253.18446.0f

Song, Y. J., et al., 2018, The epidemiological influence of climate factors on shigellosis incidence rates in Korea (Η επιδημιολογική επίδραση των κλιματικών παραγόντων στα ποσοστά επίπτωσης της σιγκέλωσης στην Κορέα), International Journal of Environmental Research and Public Health 15(10), 2209. https://doi.org/10.3390/ijerph15102209