Oiriúnú don athrú aeráide

Oiriúnú don athrú aeráide

Cén fáth, i bhfianaise dúshláin eile, ar cheart oiriúnú don athrú aeráide a chur san áireamh? De réir an Phainéil Idir-Rialtasaigh ar an Athrú Aeráide (IPCC), tá téamh an chórais aeráide aonchiallach le gníomhaíochtaí an duine mar an phríomhchúis ó lár an 20ú haois. Baineann sé sin le téamh an atmaisféir agus an aigéin, athruithe ar thimthriall domhanda an uisce, laghduithe ar shneachta agus ar oighear, méadú ar mheánleibhéal domhanda na farraige, agus athruithe ar roinnt dálaí foircneacha aeráide. Tá éifeachtaí an téimh dhomhanda le feiceáil cheana féin agus leanfaidh siad de bheith ag déanamh amhlaidh go ceann blianta fada amach romhainn. Tá gá le straitéisí oiriúnaithe ar gach leibhéal riaracháin: ar an leibhéal áitiúil, réigiúnach, náisiúnta, ar leibhéal an Aontais agus ar an leibhéal idirnáisiúnta. Mar gheall ar dhéine agus nádúr éagsúil na dtionchar aeráide idir réigiúin san Eoraip, déanfar formhór na dtionscnamh oiriúnaithe ar an leibhéal réigiúnach nó ar an leibhéal áitiúil. Tá éagsúlacht ann maidir leis an gcumas déileáil le daonraí, earnálacha eacnamaíocha agus réigiúin laistigh den Eoraip agus iad a oiriúnú. Dá bhrí sin, tá an t-oiriúnú ríthábhachtach chun déileáil leis an inathraitheacht aeráide atá ann faoi láthair agus le tionchair dhosheachanta an athraithe aeráide. Cuideoidh sé freisin le leas a bhaint as aon deiseanna a thagann chun cinn.

Leis an Dlí Aeráide Eorpach, déantar dlí den sprioc a leagtar amach sa Chomhaontú Glas don Eoraip chun go mbeidh geilleagar agus sochaí na hEorpa aeráidneodrach faoi 2050. Iarrtar sa Dlí Aeráide Eorpach i réimse an oiriúnaithe do na gníomhaíochtaí seo a leanas (Airteagal5):

1. Áiritheoidh institiúidí ábhartha an Aontais agus na Ballstáit go ndéanfar dul chun cinn leanúnach maidir leis an acmhainneacht oiriúnaitheachta a fheabhsú, an athléimneacht a neartú agus leochaileacht i leith an athraithe aeráide a laghdú i gcomhréir le hAirteagal 7 de Chomhaontú Pháras.
2. Glacfaidh an Coimisiún straitéis de chuid an Aontais maidir le hoiriúnú don athrú aeráide i gcomhréir le Comhaontú Pháras agus déanfaidh sé athbhreithniú rialta uirthi i gcomhthéacs an athbhreithnithe dá bhforáiltear i bpointe (b) d’Airteagal 6(2) den Rialachán seo.
3. Áiritheoidh institiúidí ábhartha an Aontais agus na Ballstáit freisin go mbeidh na beartais maidir le hoiriúnú san Aontas agus sna Ballstáit comhleanúnach, go dtacóidh siad go frithpháirteach, go soláthróidh siad comhthairbhí do bheartais earnála, agus go n-oibreoidh siad i dtreo comhtháthú níos fearr an oiriúnaithe don athrú aeráide ar bhealach comhsheasmhach i ngach réimse beartais, lena n-áirítear beartais agus gníomhaíochtaí socheacnamaíocha agus comhshaoil ábhartha, i gcás inarb iomchuí, agus i ngníomhaíocht sheachtrach an Aontais. Díreoidh siad, go háirithe, ar na pobail agus ar na hearnálacha is leochailí agus is mó atá buailte, agus sainaithneoidh siad easnaimh ina leith sin i gcomhairle leis an tsochaí shibhialta.
4. Déanfaidh na Ballstáit straitéisí agus pleananna oiriúnaithe náisiúnta a ghlacadh agus a chur chun feidhme, agus straitéis an Aontais maidir le hoiriúnú don athrú aeráide dá dtagraítear i mír 2 den Airteagal seo á cur san áireamh agus bunaithe ar anailísí láidre ar an athrú aeráide agus ar leochaileacht, ar mheasúnuithe ar dhul chun cinn agus ar tháscairí, agus faoi threoir na fianaise eolaíche is fearr atá ar fáil agus is déanaí. Ina straitéisí náisiúnta oiriúnaithe, cuirfidh na Ballstáit san áireamh leochaileacht ar leith na n-earnálacha ábhartha, inter alia, an talmhaíocht, agus na gcóras uisce agus bia, chomh maith leis an tslándáil bia, agus cuirfidh siad réitigh dhúlrabhunaithe agus oiriúnú bunaithe ar éiceachórais chun cinn. Tabharfaidh na Ballstáit na straitéisí cothrom le dáta go rialta agus áireoidh siad an fhaisnéis ábhartha nuashonraithe sna tuarascálacha atá le tíolacadh faoi Airteagal 19(1) de Rialachán (AE) 2018/1999.
5. Faoin 30 Iúil 2022, glacfaidh an Coimisiún treoirlínte ina leagfar amach prionsabail agus cleachtais choiteanna chun rioscaí fisiceacha aeráide ábhartha a shainaithint, a aicmiú agus a bhainistiú go stuama agus tionscadail agus cláir le haghaidh tionscadal á bpleanáil, á bhforbairt, á gcur i bhfeidhm agus faireachán á dhéanamh orthu.

I dTreoirlínte Polaitiúla 2024-2029 don Choimisiún Eorpach, d’fhógair an tUachtarán Ursula von der Leyen an Plean Eorpach um Oiriúnú don Athrú Aeráide (ECAP) chun tacú leis na Ballstáit maidir le pleanáil ullmhachta agus athléimneachta.

Mar gheall ar dhéine agus nádúr éagsúil na dtionchar aeráide idir réigiúin san Eoraip, déanfar formhór na dtionscnamh oiriúnaithe ar an leibhéal réigiúnach nó ar an leibhéal áitiúil. Tá éagsúlacht ann maidir leis an gcumas déileáil le daonraí, earnálacha eacnamaíocha agus réigiúin laistigh den Eoraip agus iad a oiriúnú. Dá bhrí sin, tá an t-oiriúnú ríthábhachtach chun déileáil leis an inathraitheacht aeráide atá ann faoi láthair agus le tionchair dhosheachanta an athraithe aeráide chomh maith le leochaileachtaí sonracha ó thaobh aoise, sláinte, áit chónaithe, stádas socheacnamaíoch agus gnéithe eile de. Dá bhrí sin, ní mór an coincheap ‘gan aon duine a fhágáil ar lár’ san athrú aeráide, ar a dtugtar ‘ceartas san oiriúnú’ nó ‘athléimneacht chóir’ freisin, a chur san áireamh go cuí agus beartais agus bearta oiriúnaithe aeráide atá cóir, claochlaitheach agus fadtéarmach á gcur chun feidhme chun cleachtais mhí-oiriúnaitheacha a sheachaint, chun riosca a athdháileadh nó chun neamhionannais atá ann cheana a threisiú, agus chun cruthú ‘buaiteoirí’ agus ‘caillteoirí’ a sheachaint. Cuideoidh sé freisin lena chinntiú go ndéanfar tairbhí na mbeartas agus na mbeart oiriúnúcháin a dháileadh go cothrom.

Tuarascáil 4/2025 ó EEA Cothroime shóisialta maidir le hullmhú don athrú aeráide: conas is féidir le hathléimneacht chóir dul chun tairbhe do phobail ar fud na hEorpa an fhianaise is déanaí atá ar fáil maidir le hathléimneacht chóir a chur i láthair agus nuashonrú a thabhairt ar a stádas reatha i mbeartas agus i bpleanáil ar leibhéal an Aontais, ar an leibhéal náisiúnta agus ar an leibhéal fonáisiúnta chomh maith le tosaíochtaí le haghaidh gníomhaíochta. Déantar iniúchadh ann ar an gcaoi a dtugtar aghaidh ar athléimneacht chóir agus ar an gcaoi a gcuirtear chun feidhme í i gceithre phríomhchóras: an timpeallacht thógtha, talmhaíocht agus bia, uisce agus iompar. Cuireann sé treoir inghníomhaithe ar fáil do lucht déanta beartas agus do chleachtóirí, agus tugann sé léargas ar an áit a bhféadfadh bearta oiriúnúcháin na neamhionannais atá ann cheana a dhéanamh níos measa de thaisme laistigh de na córais sin, agus soláthraítear samplaí inspioráideacha de chuir chuige phraiticiúla atá á n-úsáid chun a áirithiú nach bhfágfar aon duine ar lár.