Cartlann Nuachta

Réamh-mheastacháin a eascraíonn as samhaltú riosca aeráide le haghaidh leibhéil éagsúla téimh dhomhanda, tá siad comhtháite anois ag an Mol Sonraí Riosca maidir le riosca agus caillteanas tubaistí atá á reáchtáil ag an Airmheán Comhpháirteach Taighde, agus tá siad ar fáil faoi dheais aonair ‘Measúnú Riosca Críochach ar an Aeráid i Réigiúin na hEorpa’ (Peseta V). Is féidir le húdaráis réigiúnacha, saineolaithe atá ag obair ar ullmhacht do thubaistí agus oiriúnú don athrú aeráide, chomh maith leis an bpobal i gcoitinne, rochtain a fháil anois ar shonraí comhchuibhithe de réir réigiúin maidir le rioscaí aeráide agus a dtionchar ar chásanna téimh éagsúla.

Ós rud é go bhfuil an téamh domhanda socraithe a bheith níos mó ná 1.5 °C, tá an maoiniú don oiriúnú i bhfad níos lú ná na riachtanais, tá an cur chun feidhme srianta ag bacainní institiúideacha, agus tá caillteanais agus damáistí ag dul i méid, de réir tuarascála nua ó Chlár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe (UNEP).

Is é is aidhm do chatalóg chás-staidéir Climate-ADAPT gach réigiún san Eoraip a chumhdach go córasach le samplaí praiticiúla. Leis an gcás-staidéar nua seo maidir le luathrabhadh do bhainistiú riosca tuilte réigiúnach, tá sé mar aidhm ag foireann Climate-ADAPT tús a chur leis an mbearna do réigiún Mhuir Bhailt a dhúnadh.

Chuir teas foircneach, triomach, falscaithe agus stoirmeacha isteach ar sholáthar iompair, fuinnimh agus uisce ar fud na hEorpa i mbliana, rud a dheimhnigh na rioscaí a sainaithníodh sa Mheasúnú Eorpach ar Rioscaí Aeráide (EUCRA) dhá bhliain ó shin. I seisiún faisnéise a d’fhoilsigh an Ghníomhaireacht Eorpach Chomhshaoil (EEA) féachtar ar conas bonneagar criticiúil aeráid-díonach a bhaint amach, bunaithe ar na ceachtanna a foghlaimíodh i mbliana.

Sheol an Coimisiún Eorpach Creat an Aontais maidir le hAthléimneacht in aghaidh an Athraithe Aeráide chun cur le cumas na hEorpa rioscaí aeráide a réamh-mheas, ullmhú dóibh agus iad a bhainistiú. Tugtar isteach leis Dlí Eorpach maidir le hAthléimneacht in aghaidh an Athraithe Aeráide le tacaíocht ó uirlisí praiticiúla (An Breathnóir Aeráide Eorpach, Nascóir Uirlisí Athléimneachta Aeráide agus Taiscéalaí Réitigh Misin) chun aistriú bunúsach a spreagadh ó fhreagairt do thubaistí go dtí dul chun cinn a dhéanamh ar thionchair an athraithe aeráide agus damáistí a sheachaint.

Tá an deis ann anois an téamh domhanda a choinneáil ag 1.5 °C os cionn na leibhéal réamhthionsclaíoch gan aon taraimsiú nó gan ach taraimsiú teoranta – príomhsprioc de chuid Chomhaontú Pháras maidir leis an athrú aeráide. Mar sin féin, ní gá go mbeadh an sárú seo buan. Léirítear i dTuarascáil Bhearna Astaíochtaí Chlár Comhshaoil na Náisiún Aontaithe 2026 ‘An pointe fillte’ go bhfuil gá le ciorruithe práinneacha agus diana ar astaíochtaí ceaptha teasa chun méid agus fad an tsáraithe a íoslaghdú agus chun filleadh ar 1.5 °C faoi dheireadh an chéid, agus an t-ardú teochta domhanda socraithe ag 1.5 °C os cionn na leibhéal réamhthionsclaíoch.

Tionscadal taighde PROTECCT (Cosaint ar Rioscaí Sóisialta a bhaineann leis an Aeráid san Eoraip: Le Peirspictíocht Chomparáideach), arna maoiniú ag Gníomhaireacht Náisiúnta Taighde na Fraince (ANR) agus faoi stiúir Sciences Po go príomha, iarrtar suirbhé a fhreagairt maidir leis na sásraí a cuireadh i bhfeidhm san Eoraip chun go mbeidh bonneagar agus seirbhísí iompair in ann déileáil le rioscaí a bhaineann leis an aeráid agus oiriúnú dóibh.Sa cheistneoir, tagraíonn an téarma ‘iompar’ do bhonneagar iompair (bóithre, iarnróid, calafoirt, córais iompair uirbeacha, etc.) agus d’eagrú, d’oibriú agus do bhainistiú seirbhísí iompair araon. Is é an 11 Samhain 2026 an spriocdháta chun iarratas a chur isteach. Cuirfear freagraí páirteacha ar an suirbhé san áireamh san anailís freisin.

Trí ghlao na Saoráide Eorpaí Cathrach ar iarratais, arna mhaoiniú faoi chlár LIFE an Aontais, is féidir le suas le 62 chathair iarratas a dhéanamh ar dheontais chnapshuime dar luach €60 000 an ceann chun coincheapa infheistíochta a fhorbairt maidir le gníomhaíochtaí éifeachtúlachta fuinnimh, gníomhaíochtaí téimh agus fuaraithe, gníomhaíochtaí fuinnimh ghlain, nó meascán díobh sin. Osclófar an glao an 26 Deireadh Fómhair agus mairfidh sé go dtí an 21 Nollaig 2026 (17.00 am na Bruiséile).

I gceithre fhochlár LIFE, lena n-áirítear an fochlár um maolú ar an athrú aeráide agus oiriúnú don athrú sin, rinneadh 1430 iarratas mar fhreagairt ar ghlao 2026. Is méadú 30 % é sin i gcomparáid le 2025. Is ionann an €4.3 billiún de mhaoiniú AE a iarradh agus méadú 38% sna haighneachtaí. Is é Clár LIFE ionstraim chistiúcháin an Aontais don chomhshaol agus do ghníomhú ar son na haeráide.

Is í Deasc Chabhrach na gCathracha an pointe iontrála nua do thacaíocht ón Aontas, rud a chuidíonn le cathracha na deiseanna atá ar fáil a thapú, agus an t-eolas, an cistiú agus na naisc atá de dhíth orthu a aimsiú. Is réimse fothéamach é an t-oiriúnú don athrú aeráide sa réimse téamach Glas.

Tá saineolaithe á lorg ag an nGníomhaireacht Eorpach Chomhshaoil (EEA) chun páirt a ghlacadh i nGrúpaí Saineolaithe Téamacha (TEGanna) a thacaíonn le forbairt an dara Measúnú Eorpach ar Rioscaí Aeráide (EUCRA-2).

Ón 1 Deireadh Fómhair go dtí an 31 Deireadh Fómhair, tá glao ar Ambasadóirí nua don Chomhshocrú Aeráide Eorpach ar oscailt. Tá Ambasadóirí an Chomhshocraithe Aeráide Eorpaigh ar thús cadhnaíochta trí ghníomhú ar son na haeráide – spreagann siad, tacaíonn siad agus scaipeann siad gníomhú fóinteach ar son na haeráide, lena n-áirítear maidir le hoiriúnú don athrú aeráide, ina bpobail agus ina líonraí.

Scrúdaigh agus d’fhoilsigh an tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde (ÚEÁPC) tuarascáil maidir leis an gcaoi a bhféadfadh an t-athrú aeráide difear a dhéanamh d’árachóirí saoil agus sláinte agus do sholáthraithe pinsean ceirde. Shainaithin sé teas foircneach mar an príomhriosca dliteanais a bhaineann leis an aeráid do na hearnálacha. Mar gheall ar fhachtóirí fritháirimh, cumhdach forleathan cúraim sláinte san earnáil phoiblí agus éagsúlú punainne, tá na tionchair airgeadais atá ann faoi láthair fós teoranta. Mar sin féin, meastar go dtiocfaidh méadú ar na rioscaí sna blianta amach romhainn.

Le Comhpháirtíocht Eorpach nua um Oidhreacht Chultúrtha Athléimneach arna cómhaoiniú ag an Aontas (le ranníocaíochtaí airgeadais ó Fhís Eorpach, tugtar le chéile 90 comhpháirtí ó 30 tír chun caomhnú oidhreacht chultúrtha na hEorpa i gcoinne an athraithe aeráide agus an chomhshaoil a neartú. Sna 10 mbliana amach romhainn, seolfaidh an Chomhpháirtíocht Eorpach um Oidhreacht Chultúrtha Athléimneach seo comhghlaonna trasnáisiúnta ar thionscadail taighde, mar aon le gníomhaíochtaí tacaíochta.

Tráth a bhfuil rioscaí forluiteacha roimh an Eoraip ón athrú aeráide, ó bhagairtí slándála agus ó leochaileachtaí bonneagair, tugtar léargais úsáideacha do thaighdeoirí, do lucht ceaptha beartas, do chleachtóirí agus do nuálaithe sa tuarascáil seo ón Airmheán Comhpháirteach Taighde (JRC), le tacaíocht ón Ard-Stiúrthóireacht um Imirce agus Gnóthaí Baile (AS HOME). Leagtar amach ann léargas comhroinnte ar na cumais is dócha a mhúnlóidh athléimneacht ó thubaistí sna blianta amach romhainn.

Tar éis samhradh de theas foircneach agus triomaigh nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe seo, ní raibh an gá atá ag an Eoraip le hathléimneacht uisce riamh níos soiléire. Dá bhrí sin, tá dlús á chur ag an gCoimisiún Eorpach leis na hiarrachtaí chun a chinntiú nach bhfágfar aon phobal ar lár agus go gcuirfear an Straitéis maidir le hAthléimneacht i Réimse an Uisce chun feidhme go héifeachtach agus go cothrom ar fud an Aontais. Chun tacú leis an iarracht sin, tabharfaidh an tArdán nua raon leathan páirtithe leasmhara Eorpacha le chéile, lena n-áirítear ionadaithe gnó, earnáil an uisce, an tsochaí shibhialta, údaráis réigiúnacha agus áitiúla, agus rialtais na mBallstát.

Chun tuiscint níos fearr a fháil ar rioscaí casta agus chun ullmhú dóibh, rinne na Náisiúin Aontaithe suirbhé ar bhraistint riosca maidir le 1,300 páirtí leasmhar ar fud 155 thír. Tá neamhghníomhaíocht maidir leis an athrú aeráide fós ar an gceann is tábhachtaí de gach ceann de na 28 riosca, cé gur tháinig laghdú beag ar rioscaí comhshaoil mar chatagóir a mheastar a bheith tábhachtach.

An 11 Meitheamh 2026, ghlac Parlaimint na Liotuáine an Dlí maidir le hOiriúnú don Athrú Aeráide, lena mbunaítear creat dlíthiúil chun beartas oiriúnúcháin a fhorbairt agus a chur chun feidhme, rioscaí a bhaineann leis an aeráid a bhainistiú, agus faisnéis ábhartha a bhailiú agus a sholáthar. Sainítear sa dlí freagrachtaí na n-údarás náisiúnta agus bardasach, agus ceanglaítear ar bhardais pleananna oiriúnaithe don athrú aeráide a ullmhú faoi dheireadh 2030. Feidhmeoidh Seirbhís Hidriméadrachta na Liotuáine mar lárionad saineolaithe, agus cuirfidh sí tacaíocht mhodheolaíoch agus theicniúil ar fáil do bhardais.

Tá nuashonrú nua ar an gcás-staidéar ar Réitigh Dhúlrabhunaithe (NbS) i scoileanna chun leanaí a chosaint ar theas sa Spáinn ar fáil ar Climate-ADAPT. Léiríonn na torthaí faireacháin feidhmiú ginearálta díonta glasa agus aghaidheanna glasa le himeacht ama agus roinnt easnamh ann mar gheall ar shaincheisteanna míchuí uiscithe agus cothabhála. Leis an bhfaireachán, bhíothas in ann bearta ceartaitheacha féideartha agus moltaí praiticiúla a mholadh freisin chun cothabháil fhadtéarmach agus macasamhlú éifeachtach a áirithiú i láithreáin eile.

Fógraíodh na sé bhuaiteoir de Ghradam Cónaidhme ‘Blauer Kompass’ 2026 do thionscadail den scoth maidir leis an athrú aeráide a chosc agus oiriúnú dó. Is é is aidhm don chomórtas ‘Blauer Kompass’ réitigh nuálacha, éifeachtacha agus inbhuanaithe a thaispeáint chun aghaidh a thabhairt ar thionchair an athraithe aeráide. Bronnadh na gradaim ar thionscadail a léiríonn éagsúlacht na mbeart oiriúnúcháin sa Ghearmáin: córas luathrabhaidh le haghaidh báisteach throm, modh saothraithe talmhaíochta aeráid-díonach, modúl oiliúna do chnáimhseacha maidir le strus teasa a bhainistiú, taispeántas idirghníomhach spreagúil do leanaí agus do dhaoine óga, agus dhá thionscadal scoile lena mbaineann feachtas plandaithe crann agus saoráid táirgthe bia. Tá duais airgid 25,000 euro ag gabháil le gach duais. Tá tuilleadh eolais faoin duais chónaidhme le fáil i mBéarla freisin ar an suíomh gréasáin seo: https://www.umweltbundesamt.de/en/themen/klima-energie/klimafolgen-anpassung/kompetenzzentrum-kompass/contest-blauer-kompass.

De réir measúnú meántéarma ón gCoimisiún Eorpach, tá bearta oiriúnaithe don athrú aeráide curtha chun feidhme cheana féin ag 292 údarás réigiúnacha agus áitiúla, ach ba é sprioc Mhisean an Aontais Eorpaigh maidir le hOiriúnú don Athrú Aeráide do 2030 tacú le 150 réigiún, údarás áitiúil agus pobal Eorpach ar a laghad a bheith athléimneach ó thaobh na haeráide de. Ar an dea-uair, tá torthaí dearfacha nithiúla á mbaint amach ag gach ceann de chúig Mhisean an Aontais sa chlár Fís Eorpach trí nuálaíocht eolaíoch agus theicneolaíoch agus, ar an gcaoi sin, tá siad ag rannchuidiú le hathrú sistéamach a spreagadh.

Léiríonn an tAirmheán Comhpháirteach Taighde (JRC) seo go bhfuil na dálaí triomaigh ag dul in olcas i lár agus in oirthear na hEorpa. Tá dálaí foláirimh fós ann in oirdheisceart na hEorpa agus tá siad imithe in olcas in iarthar na hEorpa. Sna míonna amach romhainn, táthar ag súil le dipole uisce thuaidh-theas san Eoraip, le dálaí níos tirime sa chuid is mó de na réigiúin láir agus thuaidh agus dálaí níos fliche ná mar is gnách i gceantair na Meánmhara. Tá an tuarascáil mar chuid de shraith tuarascálacha anailíseacha ar an anailís ar theagmhais triomaigh a théann i bhfeidhm ar an Eoraip chomh maith le réigiúin eile an domhain. Cuireann na staidéir sin le sonraí agus faisnéis arna n-aisghabháil agus arna bpróiseáil ag Faireachlanna Copernicus um Thriomach agus comhlánaítear iad le ranna maidir le tionchair, cúrsaíocht mhórscála, agus tosca ábhartha eile.

Tá straitéis nua curtha chun cinn ag an gCoimisiún Eorpach lena gcinnteofar gur féidir le réigiúin iargúlta na hEorpa barr a gcumais a bhaint amach. Leathnaíonn siad láithreacht an Aontais ar fud an domhain agus tá ról lárnach geostraitéiseach acu. Tá an straitéis bunaithe ar cheithre chuspóir, lena n-áirítear athléimneacht agus ullmhacht a fheabhsú, agus réaltachtaí agus srianta uathúla na réigiún is forimeallaí á gcur san áireamh.

Tá an tSlóvaic anois i measc na n-iarratasóirí rathúla ar thionscadail a mhaoinítear faoi chlár LIFE an Aontais. Is é is aidhm don tionscadal NatAdaptSK creat cuimsitheach a thógáil chun Straitéis um Oiriúnú don Athrú Aeráide Phoblacht na Slóvaice a chur i bhfeidhm, lena gcomhcheanglaítear réitigh dhúlrabhunaithe chruthaithe agus nuálacha i sé phríomhréimse.