Fjármögnun ESB á aðlögun

ESB fjármagnar aðlögun að loftslagsbreytingum í Evrópu með fjölmörgum tækjum. Fjárhagsramminn til margra ára 2021-2027 tryggir að a.m.k. 25% af fjárhagsáætlun Evrópu séu loftslagstengd útgjöld. Þess vegna verður að fella aðgerðir vegna loftslagsaðlögunar inn í allar helstu útgjaldaáætlanir ESB og koma á fót rekjakerfi til að tryggja að þessum markmiðum sé náð. Mikilvægar fjármögnunarleiðir sem tengjast aðlögun eru:

• Endurreisnar- og viðnámsaðstaðan er miðpunktur endurreisnaráætlunar Evrópu, NextGenerationEU. Það miðar að því að draga úr efnahagslegum og félagslegum áhrifum COVID-19 kreppunnar og gera evrópsk hagkerfi og samfélög sjálfbærari, þrautseigari og betur undirbúin fyrir áskoranir og tækifæri í grænum og stafrænum umbreytingum. ESB-löndin bera ábyrgð á að þróa landsbundnar endurreisnar- og viðnámsáætlanir, sem innihalda fjárfestingar og umbætur til að takast á við helstu áskoranir sem greindar eru í evrópska misserinu, auk þess að styðja við græn og stafræn umskipti. Þetta felur einnig í sér nýja stefnu ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum til að gera Evrópu að loftslagsþolnu samfélagi árið 2050. Nánari upplýsingar má finna hér.
• LIFE-áætlunin er fjármögnunarleið ESB vegna aðgerða á sviði umhverfis- og loftslagsmála. Undiráætlunin um mildun og aðlögun loftslagsbreytinga mun stuðla að breytingu í átt að sjálfbæru, orkunýtnu, endurnýjanlegu orkuhagkvæmu, loftslagshlutlausu og álagsþolnu hagkerfi og stuðla þar með að sjálfbærri þróun. Nánari upplýsingar er að finna hér.
• Horizon Europe er helsta fjármögnunaráætlun ESB á sviði rannsókna og nýsköpunar. Hún tekur á loftslagsbreytingum, hjálpar til við að ná heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun og eflir samkeppnishæfni og vöxt ESB. Nánari upplýsingar er að finna hér.
• Einnig er hægt að fá aðgang að fjármögnun innan ramma verkefnis ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum innan ramma Horizon Europe áætlunarinnar, einkum innan ramma Horizon Europe vinnuáætlunarinnar 2023-2024.
• Samheldnistefna ESB er helsta fjárfestingarstefna ESB til stuðnings – meðal annarra markmiða – sjálfbærri þróun og bættum lífsgæðum borgaranna. Fjármögnunin er veitt í gegnum sérstaka sjóði, þ.m.t.:
• Byggðaþróunarsjóður Evrópu (þ.m.t. fjármögnun INTERREG-verkefna) miðar að því að efla efnahagslega, félagslega og svæðisbundna samheldni í Evrópusambandinu með því að leiðrétta ójafnvægi milli svæða þess. Á árunum 2021-2027 verður hægt að fjárfesta í snjallari, grænni, tengdari og félagslegri Evrópu sem er nær borgurum sínum. Nánari upplýsingar um tækið má finna hér.
• Samheldnisjóðurinn miðar að því að draga úr efnahagslegu og félagslegu misræmi með fjárfestingu í umhverfismálum og samevrópskum flutninganetum (TEN-T).
• Reglugerð um samevrópskt orkunet (e. TEN-E(nergy) Regulation) (raunverulega í endurskoðun). Meginstefnuforgangur núverandi reglugerðar um samevrópskt flutninganet hefur verið að bæta orkuöryggi og samtengingu allra aðildarríkja og svæða. Tækifærið er að stórfelldar fjárfestingar sem gerðar eru í orkukerfinu ættu að gera kleift að takast á við loftslagsþol/aðlögunarþætti snemma í fjárfestingarferlinu til að tryggja að umskiptin um hreina orku séu einnig loftslags ‑resilient. Í reglugerðinni um samevrópskt flutninganet er vísað til viðnámsþols loftslags en aðeins í tengslum við tiltekin verkefni og hún er ekki nægilega þróuð með tilliti til smáatriða og leiðbeininga.
• Grunnvirki samevrópska flutninganetsins (Svæðisport) – s.s. skipgengar vatnaleiðir eða hafnir, en einnig viðkvæmir hlutar vega eða járnbrautarleiða – eru háðir sérstakri áhættu á tímabilum þegar óvenjuleg veðuratvik eiga sér stað (langir þurrkar, flóð o.s.frv.). Þess vegna er einnig mikilvægt að hanna grunnvirki samevrópska flutninganetsins á þann hátt að það tryggi viðnámsþol loftslagsbreytinga á háu stigi. Í reglugerðinni um samevrópskt flutninganet eru gerðar sérstakar kröfur að því er varðar viðkvæmni samgöngugrunnvirkja með tilliti til breytilegs loftslags, sem og náttúruhamfara eða hamfara af mannavöldum, með það fyrir augum að takast á við þessar áskoranir. Nánari upplýsingar er að finna hér.
• The Just Transition Fund (einnig stoð eitt af Just Transition Mechanism) er lykilatriði til að styðja við svæðin sem verða fyrir mestum áhrifum af umskiptum í átt að loftslagshlutleysi og veita þeim sérsniðna stuðning. Það er hrint í framkvæmd undir sameiginlegri stjórnun, undir heildarramma samheldnistefnunnar, sem er meginstefna ESB til að draga úr svæðisbundnu misræmi og takast á við skipulagsbreytingar í ESB. Nánari upplýsingar er að finna hér.

Aðrir viðeigandi gerningar eru:

• Sérstakt InvestEU kerfi er önnur stoðin í Just Transition Mechanism. Það byggir á fyrirmynd fjárfestingaráætlunarinnar fyrir Evrópu og sameinar, undir einu þaki, Evrópusjóðinn fyrir stefnumótandi fjárfestingar og 13 fjármálagerninga ESB sem nú eru í boði. Ætlunin er að gera fjárframlög ESB á grundvelli fjárveitingarábyrgða einfaldari í aðgengi og skilvirkari með samræmdri nálgun, með einni röð reglna og verklagsreglna og einum tengilið fyrir tækniaðstoð. Sjálfbærni er lykilþáttur í InvestEU-áætluninni.
• Sjóðurinn fyrir samtengda Evrópu er fjármögnunaráætlun sem styður samevrópsk net og grunnvirki á sviði flutninga, fjarskipta og orkumála. Viðnám gegn skaðlegum áhrifum loftslagsbreytinga með viðkvæmni loftslags og áhættumati, þ.m.t. viðeigandi aðlögunarráðstafanir, eru mikilvægar úthlutunarviðmiðanir. Nánari upplýsingar er að finna hér.
• EU countries implement European Agricultural Fund for Rural Development (EAFRD) funding through rural development programmes (RDPs). RDP-áætlanir eru fjármagnaðar sameiginlega af fjárlögum hvers ríkis og hægt er að semja þær annaðhvort á lands- eða svæðisvísu. Þó að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins samþykki og fylgist með RDP, eru ákvarðanir varðandi val á verkefnum og veitingu greiðslna meðhöndlaðar af landsbundnum og svæðisbundnum stjórnunaryfirvöldum. Hver RDP verður að vinna að a.m.k. fjórum af sex forgangsmálum Dreifbýlisþróunarsjóðs evrópsks landbúnaðar. Eitt forgangsverkefni er að stuðla að auðlindanýtni og styðja við tilfærslu í átt að hagkerfi sem einkennist af lítilli koltvísýringslosun og þoli gegn loftslagsbreytingum í landbúnaðar-, matvæla- og skógræktargeiranum. Að minnsta kosti 30% af fjármagni til hverrar RDP verður að vera tileinkað ráðstöfunum sem skipta máli fyrir umhverfið og loftslagsbreytingar. Nánari upplýsingar er að finna hér.
• Evrópska sjó-, sjávarútvegs- og fiskeldissjóðurinn stendur frá 2021 til 2027 og styður sameiginlega sjávarútvegsstefnu ESB, siglingastefnu ESB og dagskrá ESB um alþjóðlega stjórnarhætti hafsins. Það veitir stuðning við þróun nýsköpunarverkefna sem tryggja að vatns- og sjávarauðlindir séu notaðar á sjálfbæran hátt. Nánari upplýsingar er að finna hér.
• Almannavarnakerfi Sambandsins Kerfið miðar að því að efla samstarf milli aðildarríkja ESB og þátttökuríkja um almannavarnir til að bæta forvarnir, viðbúnað og viðbrögð við hamförum eða stóráföllum. Þegar neyðarástand yfirgnæfir viðbragðsgetu lands í Evrópu og víðar getur það óskað eftir aðstoð í gegnum kerfið. Nánari upplýsingar er að finna hér.
• Endurreisnar- og þróunarbanki Evrópu styður viðskiptavini sína við að greina þau áhrif loftslagsbreytinga sem líklegt er að hafi áhrif á starfsemi þeirra. Gert er ráð fyrir að þetta leiði til mótunar aðlögunaráætlana sem auka seiglu með bættum starfsvenjum og fjárfestingum í ráðstöfunum og tækni sem henta betur breytilegu og breytilegu loftslagi og draga úr langtímaáhættu. Nánari upplýsingar er að finna hér.
• Fjárfestingarbanki Evrópu er nú þegar einn stærsti fjárfestirinn í loftslagsaðgerðum og sjálfbærni í umhverfismálum á heimsvísu og er stærsti fjölþjóðlegi þróunarbankinn sem fjármagnar loftslagsaðgerðir. Fjárfestingarbanki Evrópu miðar að því að auka umfang stuðnings síns við aðgerðir í loftslagsmálum, þ.m.t. að byggja upp viðnámsþrótt í loftslagsmálum. Nánari upplýsingar er að finna hér. Nánar tiltekið, EIB veitir Climate Adaptation Investment dvisory Platform (ADAPT). Hún auðveldar innleiðingu tæknilegrar og fjárhagslegrar sérþekkingar til að takast á við sértækar fjárfestingar- og markaðsþarfir og til að flýta fyrir fjármögnun fjárfestinga vegna loftslagsaðlögunar. Þetta eru fjárfestingar sem geta mögulega styrkt viðnámsþrótt borga, grunnvirkjaneta, strandsvæða, vatnasviða, matvælakerfa, skóga og vistkerfa og annarrar starfsemi sem er viðkvæm fyrir loftslagsbreytingum.
• Erasmus+ er áætlun Evrópusambandsins um stuðning við menntun, þjálfun, æskulýðsmál og íþróttir í Evrópu. Það gerir einnig verkefni sem eru að útbúa nemendur í að skilja loftslagsbreytingar og læra um sameiginlega ábyrgð gagnvart umhverfisvernd og forvarnir gegn frekari skaðlegum aðstæðum. Nánari upplýsingar er að finna hér.
• Áætluninni um stafræna Evrópu er ætlað að brúa bilið milli rannsókna á stafrænni tækni og markaðsútbreiðslu. Það mun gagnast borgurum og fyrirtækjum Evrópu, einkum litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Fjárfestingar innan ramma áætlunarinnar um stafræna Evrópu styðja tvö markmið Evrópusambandsins um græn umskipti og stafræna umbreytingu en styrkja um leið viðnámsþrótt og stafrænt fullveldi Sambandsins. Nánari upplýsingar er að finna hér.

Lífsloftslagsaðgerðir	uppbyggingar- og fjárfestingarsjóðir Evrópu	Climate-KIC	INTERREG	HORIZON EUROPE	H2020	Áætlun um sjóð fyrir samtengda Evrópu