Þrep 2.2 Áhættugreining

Lykilskilaboð

Þekkja hugsanlega áhættu fyrir svæðið þitt sem þarf frekar ítarlegt mat. Mundu að gera grein fyrir varnarleysi og áhættu yfir landamæri.

Safnaðu gögnum um loftslagsáhættur á þínu svæði

Markmiðið hér er að búa til kerfisbundna skrá yfir áhættur á þínu svæði, sem byggir á ýmsum heimildum. Þetta felur í sér fyrri loftslag á þínu svæði (þ.mt staðbundið öfgafullt veður eins og flóð, hitabylgjur eða skógareldar), skrár yfir gögn um margar loftslagshættur og upplýsingar um útsetningu og varnarleysi (byggt á landfræðilegum og félagslegum efnahagslegum eiginleikum svæðisins). Mat á landsvísu eða meginlandi, eins og EUCRA, getur bætt dýrmætri innsýn í þessa skrá.

Í skrefi 1.1 byrjaðir þú að safna gögnum frá trúverðugum heimildum, þar á meðal þinni eigin stofnun, staðbundnum hagsmunaaðilum og landsbundnum og ESB vettvangi eins og aðlögunarmælaborðinu og loftslags-ADAPT landssniðunum. Þessi úrræði geta upplýst þig um loftslagsáhættu – þ.m.t. bráða (t.d. öfgar í veðri) og langvarandi (t.d. hægfara breytingar) áhættu – og um gögn um loftslagstengdar hættur, áhrif, varnarleysi, váhrifa- og aðlögunarstefnur á lands- og svæðisvísu.

Skilja og íhuga varnarleysi

Áhrif loftslagsbreytinga eru mismunandi eftir geirum/kerfum (t.d. líkamleg áhætta fyrir innviði, félagshagfræðileg og heilsufarsleg áhrif á samfélög) og þjóðfélagshópum (t.d. eldra fólki, börnum, konum og þeim sem eru í fátæktarhættu). Ákveðnir geirar, svæði og samfélög undir þínu staðar- eða svæðisyfirvaldi eru viðkvæmari fyrir loftslagsbreytingum, annaðhvort vegna eðlislægrar næmni (t.d. aldraðra) eða takmarkaðrar aðlögunargetu, sem oft tengist ójöfnuði sem þegar er til staðar. Mikilvægt er að bera kennsl á þessi viðkvæmu svæði og kortleggja félagslega viðkvæmustu hópana. Þeir eru hluti af heildaráhættunni sem snýr að þínu svæði og ætti að íhuga sérstaklega í áhættumatinu þínu (skref 2.3). Margar stofnanir leggja áherslu á tæknilegar aðlögunarráðstafanir (t.d. að byggja upp skurði), en að draga úr varnarleysi fólks og geira er jafn mikilvægt.

Einnig getur verið gagnlegt að virkja viðkvæma hópa, fulltrúa viðkvæmra geira og viðkomandi hagsmunaaðila í áhættumatsferlum. Sem dæmi má nefna að með þátttöku félags- og heilbrigðisstarfsmanna á svæðis- eða staðarvísu er tryggt sanngirni og þátttöku viðkvæmra hópa.

Aðlögun að áhrifum hitabylgja í breytilegu loftslagi í Botkyrka, Svíþjóð

Á 20. öldinni urðu hitabylgjur einu sinni á 20 ára fresti í Svíþjóð (síðasta var árið 1975). En frá upphafi þessa árþúsunds hafa þegar átt sér stað fjórar hitabylgjur (árin 2003, 2007, 2010 og 2018). Miklar aðgerðir hafa verið gerðar í sveitarfélaginu Botkyrka til að draga úr heilsufarsáhættu vegna hitabylgja. Þökk sé þessari viðleitni eru aldraðir umönnun, eftirlaun og hjúkrun fróðari um hitabylgjuáhættu og gátlista sem þeir ættu að fylgja ef um er að ræða hitabylgjuviðvaranir. Ef nauðsyn krefur er hægt að virkja fleiri starfsmenn til að tryggja frekari stuðning við örugga umönnun. Þar af leiðandi var sveitarfélagið á hitabylgjunni 2018 mun betur undirbúið og útbúið en áður. Botkyrka styður einnig aðgerðir til að bæta innihitaþægindi og skapa „svala staði“ í ýmsum hlutum sveitarfélagsins.

Full dæmi um rannsókn á Climate-ADAPT

Atlas umhverfisréttlæti, Berlín, Þýskaland

Atlas umhverfisréttar fyrir Berlín sýnir núverandi umhverfisástand höfuðborgarsvæðisins og lýsir umhverfisálagi, orsökum, áhrifum, næmi, hættum, landnotkun og þéttleika bygginga. Vísar hennar beinast að umhverfislegu réttlæti – hávaða- og loftmengun, lífloftslagsálagi, grænum og opnum rýmum og félagslegri sviptingu. Þeir sýna að varmaálag á þéttbýlissvæðum hefur óhófleg áhrif á tekjulægri hópa. Gögnin verða notuð til að úthluta fjármagni til umhverfisumbóta í hverfum sem mest þurfa á þeim að halda.

Heimild: Berlin Environmental Justice Atlas

Íhuga Trans-svæðisbundin og Cascading áhrif

Svæðið undir lögsögu þinni er tengt umhverfi sínu og loftslagsbreytingar hafa áhrif yfir stjórnsýslumörk sem hafa áhrif á svæði sem þú hefur ekki stjórn á. Þessi víxltengsl (sérstaklega við vatnsstjórnun) fela í sér að þörf er á samstarfi milli staðar- eða svæðisyfirvalda og nærliggjandi lögsagnarumdæma (sjá skref 1.3). Þessi samræming – sem í sumum löndum er hægt að stjórna á lands- eða svæðisvísu – er nauðsynleg til að takast á við sameiginlega áhættu og til að stýra mismunandi pólitísku, lagalegu og stofnanalegu samhengi (sjá dæmi hér á eftir). Áhrifaþættir eiga sér stað þegar blanda af loftslagstengdum hættum og hættum sem ekki tengjast loftslagi dreifast um ýmsa geira og hafa í för með sér síðari áhrif. Til dæmis getur minni úrkoma á sameiginlegu vatnasviði leitt til vatnsskorts á síðari stigum, haft áhrif á landbúnað og aðgang að drykkjarvatni og til áhættu yfir landamæri, s.s. röskunar á flutningakerfum. Við mat á loftslagsáhættu er mikilvægt að hafa þessi áhrif í huga og hlúa að samstarfi þvert á atvinnugreinar og landamæri til að draga úr áhrifum þeirra.

Strandasamningur: Stjórnunaraðferð fyrir samþætta stjórnun votlendis, Sardiníu, Ítalíu

Strandsvæði Oristano á Sardiníu, Ítalíu, stendur frammi fyrir fjölmörgum loftslagshættum, þar á meðal þurrkum, flóðum á strandsvæðum og skipgengum vatnaleiðum og hitabylgjum. Votlendi þess hjálpar til við að vernda svæðið, starfa sem kolefnisvaskur og veita seiglu gegn öfgafullum loftslagsatburðum. En að stjórna og vernda þessi votlendi er áskorun vegna brotakenndra ábyrgða stjórnvalda. Til að takast á við þetta þróaði svæðið strandlengjusamninginn – stjórntæki sem greiðir fyrir samstarfi þvert á atvinnugreinar á staðarvísu sem styður við samþætta stjórnun strandvotlendis. Strandasamningurinn hefur 14 undirritunaraðila frá mismunandi stjórnsýslustigum, þar á meðal sveitarfélögum og sveitarfélögum. Það sýnir skuldbindingu við fjölþætta og þátttökubundna stjórnunarhætti fjölmargra hagsmunaaðila og sýnir árangursríka nálgun fjölhagsmuna við stjórnun vatnasvæða.

Heimild: Trúboðssögur (2024)

Þverfagleg stefnumótandi áætlun fyrir Vesdre vatnasviðið, Wallonia, Belgíu

Í kjölfar mikilla flóða í júlí 2021 var sett af stað þverfagleg stefnumótandi áætlun fyrir Vesdre hverfið í Wallonia, Belgíu. Það veitir sameiginlega sýn fyrir yfirráðasvæðið, sem stýrir seigur og samfellda uppbyggingu svæðisins, studd af 1.1 milljarða evra fjármögnun fyrir Wallonia frá Fjárfestingarbanka Evrópu. Áætlunin samþættir meginreglur loftslagsáætlunar yfir landamæri, þar sem 25 sveitarfélög koma við sögu í mismunandi landslagi. Þetta frumkvæði sýnir hvernig sveitarfélög geta unnið saman á svæðisvísu að því að byggja upp viðnámsþrótt gegn loftslagsbreytingum.

Nánari upplýsingar um Wallonie Territorie SPW