4.1 Að velja matsramma fyrir aðlögunarvalkosti

Til að unnt sé að bera saman mismunandi aðlögunarvalkosti og góð samskipti við þá sem taka ákvarðanir og til þeirra sem taka ákvarðanir þarf að meta hvern aðlögunarvalkost (sjá skref 3.2) á grundvelli samþykktra viðmiðana. Það eru margar viðmiðanir sem hægt er að nota til að meta hentugleika mögulegra valkosta, t.d. skilvirkni við að draga úr varnarleysi, áhrif á sjálfbærni eða kostnað. Ráðlegt er að samræma mat á aðlögunarmöguleikum á breiðu sviði pólitískra, lagalegra og stofnanalegra aðila til að auka samlegðaráhrif og koma í veg fyrir vansköpun þvert á atvinnugreinar. Staðreyndablöð eru gagnleg aðferð við framsetningu niðurstaðna.

Þeir sem taka ákvarðanir ættu að stefna að því að "vinna" (aðlögunaraðgerðir sem skila tilætluðum árangri með tilliti til þess að lágmarka loftslagsáhættu eða nýta möguleg tækifæri en einnig hafa verulegt framlag til annars félagslegs, umhverfislegs eða efnahagslegs markmiðs) eða a.m.k. „engin" (án tillits til umfangs loftslagsbreytinga í framtíðinni). Hver valkostur þarf að meta á tvo vegu: a) að hve miklu leyti mun möguleikinn stuðla að því að ná aðlögunarmarkmiðinu og b) hvaða áhrif það hefur á víðtækari félagslega og umhverfisþætti. Í matinu skal leggja áherslu á eftirfarandi:

• Hversu brýn sú hætta er fyrir loftslag eða áhættu sem valkosturinn miðar að því að draga úr. Sumar aðlögunaraðgerðir henta til framkvæmdar til skamms tíma til að takast á við brýna áhættu eða tækifæri, aðrir þurfa langan undirbúning og skipulagningu.
• Árangur gegn almennum og víðtækari markmiðum og að forðast vansköpun. Maladaptation vísar til aðstæðna þar sem aðgerðir ná ekki markmiðum sínum eða valda aukaverkunum sem hindra aðlögun annars staðar eða í framtíðinni. Til dæmis getur bygging gangs á einum stað valdið meiri flóðum á öðrum stað og gæti reynst ófullnægjandi vernd fyrir flóðastig framtíðarinnar.
• Afhendingarhæfni og hagkvæmni. Valkostir sem skora mjög á aðra þætti en eru erfitt að skila, eru ekki alltaf valinn.
• Áhrif á stjórnunarhætti ráðstöfunarinnar. Til dæmis aðlögun og breytingar á núverandi eftirlits- og eftirlitskerfum, nauðsyn þess að koma á fót nýju stjórnskipulagi eða ferlum.
• Félagsleg sjónarmið, þ.e. jöfn vernd gegn loftslagshættum vegna tiltekins möguleika til aðlögunar og áhrifa hans á félagslega aðlögun og samheldni. Ójöfn aðlögunarvalkostir dreifa ávinningi af aðlögun ójafnt í samfélaginu og auka félagslegan ójöfnuð sem fyrir er. Til dæmis, að hækka verð á vatni til að stuðla að skilvirkni sem lausn fyrir þurrka, hefur tilhneigingu til að hafa óhófleg áhrif á lágt-tekju húsnæði, auka ójöfnuð á svæðinu. Ef unnt er ætti að byggja aðgerðir til úrbóta til að draga úr neikvæðum félagslegum áhrifum. Meta ætti valkosti sem veita viðbótarfélagslegar bætur (eins og oft á við um græn svæði) með jákvæðum hætti.
• Hagsmunaaðilar kunna að geta fjármagnað sameiginlega eða skipulagt fjármögnun með fyrirliggjandi fjármögnunarleiðum. Að öðrum kosti geta ESB-, ríkis- eða einkafjárfestingar verið tiltækar til að standa straum af kostnaði við framkvæmdina (sjá skref 1.5).
• Kostnaður og ávinningur. Helst ætti að framkvæma fulla kostnaðar- og ábatagreiningu (CBA). Hins vegar, í ljósi óvissu og langs tíma mælikvarða aðlögunar, er hefðbundin CBA ekki alltaf möguleg eða viðeigandi. Ef ópeningalegur ávinningur og mismunandi óskir eiga að vera með í matinu getur greining á mörgum viðmiðunum veitt heildrænari niðurstöður úr mati (sjá skref 4.3).
• Umhverfissjónarmið. Meta skal möguleika á áhrifum þeirra á umhverfið, þ.m.t. framlag þeirra til að bæta eða minnka losun gróðurhúsalofttegunda, vatnsgæði, gæði jarðvegs og líffræðilega fjölbreytni. Tilskipunin um mat á umhverfisáhrifum (tilskipun 2014/52/ESB) kveður á um ramma fyrir slíkt mat.

Aðlögun að loftslagsbreytingum er þverlægt mál sem, ef það er hrint í framkvæmd ósamræmd innan einstakra geira og málaflokka, getur leitt til neikvæðra gagnkvæmra málamiðlana, hætt við hvert annað eða misst af tækifærum til að nota hugsanlega samlegðaráhrif. Í því skyni að bæta samræmingu og auka skilvirkni aðlögunaráætlana og hámarka samlegðaráhrif þvert á atvinnugreinar ætti að helst að taka þátt í að setja viðmiðanir, mat á aðlögunarmöguleikum sem og síðari forgangsröðun (sjá skref 4.3).

Hægt er að lýsa niðurstöðum matsins í nákvæmum upplýsingablöðum í valkostum, byrja á því að útbúa vörulista (sjá skref 3.1) sem inniheldur ekki of mikið tæknileg smáatriði, heldur gefa stutt yfirlit sem er auðskiljanlegt fyrir aðra en sérfræðinga. Þessar staðreyndablöð geta verið mjög gagnlegar síðar fyrir forgangsaðgerðina (sjá Skref 4.3). Upplýsingar á upplýsingablöðunum skulu a.m.k. veittar um eftirfarandi atriði:

• Lýsing á aðlögunarvalkosti
• Hvaða áhrif á loftslagsbreytingar gera ráð fyrir
• Möguleika á að draga úr varnarleysi gagnvart tilgreindum áhrifum loftslagsbreytinga, skilvirkni, sveigjanleika sem á að uppfæra eða lækka ef nauðsyn krefur
• Landfræðilegt umfang, sjónræn kortlagning
• Upplýsingar um hvort þörf er á þátttöku hagsmunaaðila eða mælt er með henni og hvaða tegund hagsmunaaðila ætti að taka þátt
• Árangur og takmarkandi þættir (byggt á eigin reynslu eða öðrum tilvikum)
• Kostnaður (framkvæmd og rekstur) og efnahagslegur ávinningur, gefinn upp sem peningalegur
• Félagslegar og umhverfislegar sambætur eða ekki, nauðsynlegar aðgerðir til úrbóta
• Nauðsynlegt fjármagn, tímasetning fjárfestinga og fjármögnunarleiðir
• Tímarammi fyrir áætlanagerð og framkvæmd þar til hann er að fullu starfhæfur, rekstrartími
• Ábyrgð á framkvæmd og viðhaldi innan sveitarfélagsins eða annarra stofnana
• Innbyrðis tengsl við aðra tillagða aðlögunarvalkosti, víxlanleika, samsetningu
• Tilvísunarupplýsingar