Að byggja upp viðnámsþrótt járnbrautarflutninga gegn hættu af völdum Alpa í Austurríki

Hart fjalllendi Austur-Alpanna, þar sem um 65% af yfirráðasvæði Austurríkis er staðsett, skapar sérstaka áskorun fyrir skipulagningu og stjórnun járnbrautarflutninga. Léttir og brattar brekkur takmarka rýmið sem er nothæft fyrir varanlega byggð og innviði. Járnbrautarlínur fylgja því oft flóðsléttum eða eru staðsettar meðfram bröttum óstöðugum hlíðum, sem valda þeim verulegum flóðum og einkum hættu á alpaflóðum, t.d. rusli, grjóthruni, snjóflóðum eða skriðuföllum. Þar af leiðandi hefur járnbrautargrunnvirki og rekstur ítrekað orðið fyrir áhrifum af alpine hættum. Til dæmis, nokkrir þjálfarar á InterCity lest derailed á Masonbach torrent (Vorarlberg) á 11 ^th ágúst 1995, eftir rusl flæði atburður sem hafði eyðilagt brú. Þrír voru drepnir, 17 særðust alvarlega og brautin þurfti að vera lokuð í næstum eina viku. Einnig í júní 2013, flóð og rusl flæði atburðir olli verulegum skaða á járnbraut innviði. Ríkisrekandinn ÖBB Infra AG tilkynnti tap um 75 milljónir evra til járnbrautarkerfis síns.

Flestar hættur í Ölpunum stafa af miklum/alvarlegum (vatns-) veðurskilyrðum eins og mikilli úrkomu, hraðri snjóbræðslu eða miklum hita. Í framtíðinni gæti áhættan vegna hættu af völdum Alpa aukist verulega vegna áhrifa loftslagsbreytinga. Til dæmis gæti mjög mikil úrkoma aukist um 36% á Alpasvæðum og 70% á láglendi landsins (milli viðmiðunartímabilsins 1961–1990 og spátímabilsins 2011–2040; Kellermann et al. 2016).

The Austrian Federal Railways (ÖBB Infra AG), ásamt samstarfsaðilum frá borgaralegu samfélagi, einkageiranum og stjórnvöldum, eru eftir með krefjandi umboð til að meta áhættu, gera fyrirbyggjandi ráðstafanir og tryggja örugga og stöðuga starfsemi netkerfisins. Ein áætlun til að draga úr áhættu sem fylgt er er við framkvæmd ráðstafana til verndar burðarvirki, s.s. borpalla og fyllingar. Í þessu sambandi er forgangsröðun ráðstafana og málefna varðandi kostnaðarskiptingu við aðra hagsmunaaðila stjórnvalda áskorun. Á sama tíma er oft ekki gerlegt að hrinda í framkvæmd skipulagsráðstöfunum gegn alpahættu í Austurríki – með u.þ.b. 5.000 straumum og 3.800 snjóflóðaleiðum – bæði af efnahagslegum ástæðum og vegna náttúru- og landslagsverndar. Þar sem tæknilegar ráðstafanir eru þannig takmarkaðar til að tryggja sambærilegt öryggisstig fyrir járnbrautarstarfsemi í landslagi alpa er mikil þörf á viðbótarráðstöfunum til að draga úr áhættu (sem ekki eru burðarvirki), s.s. vöktun veðurs og snemmbærri viðvörun.

Veðuratburðir skapa mikla hættu fyrir járnbrautargrunnvirki og öryggi farþega. Í framtíðinni munu loftslagsbreytingar líklega hafa alvarlegar afleiðingar á veðurfarshættu á Alpasvæðinu. Til að lágmarka beinar skemmdir á járnbrautargrunnvirkjum eru gerðar verndarráðstafanir á burðarvirki af hálfu ÖBB Infra AG ásamt samstarfsaðilum þar sem það er efnahagslega, tæknilega og umhverfislega framkvæmanlegt. Hins vegar, sérstaklega í Alpaumhverfinu, er full vernd ekki möguleg og áhættusniðið breytist stöðugt vegna loftslagsbreytinga. Til að tryggja örugga og samfellda starfrækslu netsins og öryggi farþega var sett upp viðbótarveðurvöktunar- og viðvörunarkerfi.

ÖBB Infra AG fylgir aðallega tveimur viðbótaráhættustjórnunaráætlunum. Annars vegar er dregið úr áhættu vegna Alpine hættu með því að innleiða skipulagslegar verndarráðstafanir. ÖBB Infra AG er aðallega ábyrgt fyrir því að byggja upp og viðhalda verndarráðstöfunum, svo sem skurðum eða ruslskúrum. Í flestum tilfellum þarf einnig að fjármagna þessar aðgerðir. Engu að síður, ef fyrirhugaðar ráðstafanir vernda einnig byggðir eða aðra grunnvirkja, svo sem vegi eða orkuframboð, fer fram samstarf við önnur ríkis- og svæðisyfirvöld eða samfélög og hægt er að niðurgreiða verndarkerfið innan laga um vökvaverkfræðiaðstoð (WBFG [1985] 2014).

Á hinn bóginn er dregið úr hættu af völdum Alpine með því að bæta viðbúnað fyrir viðbrögð og neyðarstjórnun. Lykilþáttur í áætlun ÖBB um að draga úr áhættu er veðurvöktun og viðvörunarkerfi sem kallast infra:wetter, sem er rekið í sameiningu af ÖBB og einkaveðurþjónustunni UBIMET GmbH. Þessi gagnvirka vefgátt sem ÖBB starfsfólkið hefur aðgang að sameinar gögn frá eigin og ytri veðurstöðvum ZAMG (Zentralanstalt für Meteorologie und Geodynamik - Central Institute of Meteorology and Geodynamics), ratsjár, gervihnetti sem og staðbundnar og alþjóðlegar veðurspár með nákvæmum upplýsingum um allt járnbrautarnetið í Austurríki. Það veitir útreikning á mikilvægum veðurfræðilegum breytum eins og hitastigi, vindhraða, úrkomu, snjókomu og snjólínu á staðnum.

Fyrir utan að veita um það bil 1.500 notendum einstaklingsbundnar og leiðarsértækar viðvaranir, er infra:wetter einnig notað til að greina svokölluð mikilvæg veðurskilyrði (CMCs) fyrirfram: veðurskilyrði sem hugsanlega leiða til stærri truflana á lestarumferð og krefjast þannig samræmdra aðgerða af hálfu náttúruhættustjórnunardeildar ÖBB Infra AG. Ef markveðurskilyrði greinast með nægum fyrirvara er gefin út veðurviðvörun og verklagsáætlun innleidd. Þetta getur falið í sér uppsetningu á aðfallsskipun sem ákveður öryggisráðstafanir, s.s. hraðatakmarkanir, lokun brauta eða tímabundnar ráðstafanir til að draga úr áhættu. Ef spáð er t.d. miklum snjókomu er hægt að gera ráðstafanir á borð við endurskoðaða mannauðsáætlun og veitingu vetrarþjónustu eða forhitun rofastaða til að tryggja rekstrarhæfi netsins. Virkt veðurvöktunar- og viðvörunarkerfi er einnig skilvirk og sveigjanleg áhættustjórnunarlausn til að takast á við áætlaðar breytingar á tíðni og styrk loftslagshættu vegna loftslagsbreytinga.

Til að takast á við áhættuna sem stafar af náttúruhamförum, veitir ÖBB Infra AG viðeigandi úrræði til náttúruhamfarastjórnunar og er samþykkt til að taka eigin ákvarðanir sem fyrirtæki. Vegna flókinna aðstæðna að því er varðar alpahættu er þó ekki hægt að meðhöndla stjórnun þeirra innan járnbrautarflutninga í Austurríki eingöngu af ÖBB Infra AG og ráðstafanir til að draga úr kerfislægri áhættu í flutningageiranum verða að vera í samræmi við áhættustjórnunaráætlanir hins opinbera víða. Þannig er þörf á samstarfi og mikilvægu samstarfi milli ýmissa hagsmunaaðila á mismunandi stjórnsýslustigum, þ.e. frá staðbundnum vettvangi til lands.

ÖBB Infra AG er í samstarfi við ráðuneyti sambandsríkisins um stefnumótandi málefni eins og ákvarðanir í löggjöf og tæknistöðlum. Á vettvangi skipulagslegra ráðstafana til að draga úr áhættu, vinnur ÖBB Infra AG með svæðisbundnum yfirvöldum, samfélögum og sambandsráðuneyti landbúnaðar, skógræktar, umhverfis- og vatnsstjórnunar (BMLFUW). ÖBB Infra AG hefur samstarf við einkageirann, háskólastofnanir og svæðisyfirvöld um rekstur veðurvöktunar- og viðvörunarkerfis og til að bæta áhættumat.

Bygging skipulagsverndarráðstafana getur tekið allt að nokkur ár til framkvæmdar. Til dæmis, í kjölfar ruslflæðisatburðarins í Taxenbach árið 2013, byggði ÖBB uppbyggingu ruslflæðishindrun sem lauk árið 2016. Veðurvöktun og snemmviðvörunarkerfi infra:wetter var hrint í framkvæmd árið 2005 í sameiningu af ÖBB Infra AG og UBIMET GmbH.

Byggingarverndarráðstafanir eins og berggangar eða flæðihindranir fyrir rusl hafa venjulega líftíma í nokkra áratugi. Veðurvöktun og snemmviðvörunarkerfi infra:wetter er varanlegt verkefni.

Annegret Thieken
University of Potsdam
Institute of Earth and Environmental Science
Phone:+49 331 977 2984
E-mail: annegret.thieken@uni-potsdam.de

FP7-fjármögnuð ENHANCE verkefnið „Auka samstarf um áhættustjórnun vegna náttúruhamfara í Evrópu“