Að byggja upp viðnámsþrótt járnbrautarflutninga gegn hættu af völdum Alpa í Austurríki

Hart fjalllendi Austur-Alpanna, þar sem um 65% af yfirráðasvæði Austurríkis er staðsett, skapar sérstaka áskorun fyrir skipulagningu og stjórnun járnbrautarflutninga. Léttir og brattar brekkur takmarka rýmið sem er nothæft fyrir varanlega byggð og innviði. Járnbrautarlínur fylgja því oft flóðsléttum eða eru staðsettar meðfram bröttum hlíðum, sem hefur í för með sér að þær verða fyrir miklu flóði, einkum alpahættu, t.d. rusli, grjóthruni, snjóflóðum eða skriðuföllum. Þar af leiðandi hefur járnbrautargrunnvirki og rekstur ítrekað orðið fyrir áhrifum af alpine hættum. Til dæmis, helstu flóð í september 2024 leiddi til grafin lög, flóð göng og járnbraut stöðvar á austur-vestur járnbrautum brautum í Neðra Austurríki. Mikil stormar þessa dagana skildu einnig eftir sig leifar af eyðileggingu í austurrískum járnbrautarinnviðum. Beint fjárhagslegt tjón var u.þ.b. allt að "100 milljónir evra".

Óbeina tapið var enn hærra. Undir venjulegum kringumstæðum, á öllu Western leið milli Vínar og St Pölten, yfirleitt um 550 farþega og fragt lestum starfa. Þegar hinn mikli atburður olli truflun á vesturleiðinni gátu aðeins um 150 lestir keyrt daglega.

Flestar hættur í Ölpunum stafa af miklum/alvarlegum (vatns-) veðurskilyrðum eins og mikilli úrkomu, hraðri snjóbræðslu eða miklum hita. Mikil úrkoma í Austurríki eykst verulega vegna loftslagsbreytinga, þar sem klukkustundarúrkoma er nú 15% hærri en árið 1980 (Haslinger o.fl., 2025). Í framtíðinni gæti áhættan vegna hættu af völdum Alpa aukist vegna áhrifa loftslagsbreytinga. Til dæmis, fjöldi mikilla úrkomuatburða gæti aukist um 36% á Alpasvæðum og 70% á láglendi landsins (milli viðmiðunartímabilsins 1961-1990 og spátímabilsins 2011-2040; Kellermann et al. 2016).

The Austrian Federal Railways (ÖBB Infra AG), ásamt samstarfsaðilum frá borgaralegu samfélagi, einkageiranum og stjórnvöldum, hafa krefjandi umboð til að meta áhættu, gera fyrirbyggjandi ráðstafanir og tryggja örugga og samfellda starfsemi netsins. Ein áætlun til að draga úr áhættu sem fylgt er er við framkvæmd skipulagsráðstafana, s.s. snjóflóðavarnargallería eða grjóttálma. Í þessu sambandi er forgangsröðun ráðstafana og málefna varðandi kostnaðarskiptingu við aðra hagsmunaaðila stjórnvalda áskorun. Á sama tíma er framkvæmd skipulagsráðstafana gegn alpahættu í Austurríki – með u.þ.b. 5.000 straumum og 3.800 snjóflóðaleiðum um allt yfirráðasvæði Austurríkis – oft ógerleg bæði af efnahagslegum ástæðum og vegna náttúru- og landslagsverndar. Þar sem tæknilegar ráðstafanir eru þannig takmarkaðar til að tryggja sambærilegt öryggisstig fyrir járnbrautarstarfsemi í landslagi alpa er mikil þörf á viðbótarráðstöfunum til að draga úr áhættu (sem ekki eru burðarvirki), s.s. vöktun veðurs og snemmbærri viðvörun.

Til að tryggja að járnbrautargrunnvirkjum sé viðhaldið og þau séu þolin gagnvart veðuratburðum hafa bæði Evrópusambandið og Austurríki komið á fót stigveldi laga-, stefnu- og fjárhagsramma. Vegna landslags Alpine þess hefur Austurríki nokkrar ströngustu innlendar kröfur.

• Sambandslög um járnbrautir (EisbG- Eisenbahngesetz): 42. þáttur: Veitir lagagrundvöll fyrir ÖBB rammaáætlunina, sex ára rúllandi fjárfestingaráætlun. Þar er kveðið á um að grunnvirkjastjórn verði að viðhalda netkerfinu í "öruggu og rekstrarlegu ástandi". Þetta ákvæði felur í sér lagaskyldu til að framkvæma fyrirbyggjandi viðhald gegn náttúruhamförum.
• Rammaáætlun ÖBB (2024–2029): * Þetta er helsta leið til að framkvæma . Hún úthlutar "21,1 milljarði evra" til stækkunar og "4,7 milljörðum evra", sérstaklega til viðhalds og bilanahreinsunar. Áætlunin beinist sérstaklega að því að gera "núverandi net passa fyrir loftslagskreppuna" með því að fjárfesta í stafrænu eftirliti og skipulagsverndarráðstöfunum gegn alpahættu.
• Austurrísk stefna um aðlögun að loftslagsbreytingum: Þessi stefnurammi skilgreinir "flutningainnviði" geirann sem mjög viðkvæman. Þar eru settar fram leiðbeiningar um:
• Þróa viðvörunarkerfi (eins og infra: Wetter).
• Aðlaga tæknistaðla fyrir úthreinsun brúa og frárennsliskerfi til að takast á við meira úrkomumagn (1-í-100 ára flóðvörn).
• Lög um vökvaverkfræðiaðstoð (WBFG): Þessi gerð gerir ráð fyrir kostnaðarskiptingu milli járnbrautarinnar og stjórnvalda fyrir verndarráðstafanir sem gagnast almenningi og tryggja að dýrar Alpine hindranir séu fjárhagslega hagkvæmar.

Þessi landsrammi styður við framkvæmd stefnu ESB í flutningamálum. Þessar stefnur miða að „sjálfbærum og álagsþolnum hreyfanleika“ eins og lýst er í áætlun ESB um sjálfbæran og snjallan hreyfanleika. Með henni er einnig komið í framkvæmd markmiðinu um samfellda, skilvirka, fjölþætta og vandaða flutninga, eins og því er framfylgt með reglugerðinni um samevrópska flutninganetið (TEN-T). Hið síðarnefnda felur í sér að verkefni sem hafa "sameiginlega hagsmuni" verða að sýna fram á viðnámsþrótt loftslags. Það krefst þess sérstaklega að stjórnendur innviða meti varnarleysi gagnvart loftslagsbreytingum (flóðum, hitabylgjum) og innleiði aðlögunarráðstafanir til að vernda opinberar fjárfestingar.

Veðuratburðir skapa mikla hættu fyrir járnbrautargrunnvirki og öryggi farþega. Í framtíðinni munu loftslagsbreytingar líklega hafa áhrif á veðurfarshættu á Alpasvæðinu. Markmið skipulags- og rekstrarráðstafana, sem framkvæmdar eru af ÖBB Infra AG ásamt samstarfsaðilum þess, eru að lágmarka beinan skaða á járnbrautargrunnvirkjum þar sem það er efnahagslega, tæknilega og umhverfislega gerlegt. Hins vegar, sérstaklega í fjalllendi fjallsins, er full vernd ekki möguleg og áhættusniðið vegna loftslagsbreytinga stöðugt breytingar. Markmið veðurvöktunar- og viðvörunarkerfa er því að tryggja örugga og samfellda starfsemi netsins og öryggi farþega þrátt fyrir aukna tíðni og umfang öfgakenndra atburða sem loftslagsbreytingar spá fyrir um.

ÖBB Infra AG fylgir aðallega tveimur viðbótaráhættustjórnunaráætlunum. Annars vegar er dregið úr áhættu vegna Alpine hættu með því að innleiða skipulagslegar verndarráðstafanir. ÖBB Infra AG ber meginábyrgð á uppbyggingu og viðhaldi verndarráðstafana, s.s. snjóflóðavarnargallería eða grjóthruns. Í flestum tilvikum verður það einnig að fjármagna þessar ráðstafanir. Engu að síður, ef fyrirhugaðar ráðstafanir vernda einnig byggðir eða aðra grunnvirkjaþætti eins og vegi eða orkuframboð, vinnur ÖBB Infra AG með öðrum ríkis- og svæðisyfirvöldum eða samfélögum og hægt er að styrkja verndarkerfið innan laga um vökvaverkfræðiaðstoð (WBFG [1985] 2014).

Á hinn bóginn er dregið úr hættu af völdum fjalllendishættu með því að bæta viðbúnað fyrir viðbrögð og neyðarstjórnun. Lykilþáttur í áætlun ÖBB um að draga úr áhættu er veðurvöktun og viðvörunarkerfi sem kallast infra:wetter, sem er í sameiningu rekið af ÖBB og einkaveðurþjónustunni UBIMET GmbH. Þessi gagnvirka vefgátt er í boði fyrir starfsfólk ÖBB. Það sameinar gögn frá eigin og ytri veðurstöðvum ZAMG (Zentralanstalt für Meteorologie und Geodynamik - Central Institute of Meteorology and Geodynamics), ratsjár, gervitungl auk staðbundinna og alþjóðlegra veðurspáa með nákvæmar upplýsingar um allt járnbrautarnetið í Austurríki. Það veitir útreikning á mikilvægum veðurfræðilegum breytum eins og hitastigi, vindhraða, úrkomu, snjókomu og snjólínu á staðnum.

Fyrir utan að veita um það bil 1.800 notendum einstaklingsbundnar og leiðarsértækar viðvaranir, er infra:wetter einnig notað til að greina svokölluð mikilvæg veðurskilyrði (CMCs) fyrirfram: Veðurskilyrði sem gætu leitt til meiri truflunar á lestarumferð. Þessi skilyrði krefjast samræmdra aðgerða jarðtækni- og náttúruhættustjórnunardeildar ÖBB Infra AG. Ef markveðurskilyrði greinast með nægum fyrirvara er gefin út veðurviðvörun og verklagsáætlun innleidd. Þetta getur falið í sér uppsetningu á aðfallsskipun sem ákveður varúðarráðstafanir, s.s. hraðatakmarkanir, lokun brauta eða aðrar tímabundnar ráðstafanir til að draga úr áhættu. Ef spáð er t.d. miklum snjókomu er hægt að gera ráðstafanir á borð við endurskoðaða mannauðsáætlun og veitingu vetrarþjónustu eða forhitun rofastaða til að tryggja rekstrarhæfi netsins. Virkt veðurvöktunar- og viðvörunarkerfi er einnig skilvirk og sveigjanleg áhættustjórnunarlausn til að takast á við áætlaðar breytingar á tíðni og styrk loftslagshættu vegna loftslagsbreytinga.

Eins og er er verið að þróa kerfið frekar til að takast betur á við þrumuveður og mikla rigningu. Markmiðið er að auka fyrirsjáanleika hvað varðar hvenær og hvar leiðirnar gætu haft áhrif.

Til að bregðast við þeirri áhættu sem náttúruhamfarir hafa í för með sér notar ÖBB Infra AG viðeigandi úrræði og ber ábyrgð á stórum ákvörðunum. Vegna flókinna aðstæðna að því er varðar alpahættu er þó ekki hægt að meðhöndla stjórnun þeirra innan járnbrautarflutninga í Austurríki eingöngu af ÖBB Infra AG og ráðstafanir til að draga úr kerfislægri áhættu í flutningageiranum verða að vera í samræmi við áhættustjórnunaráætlanir hins opinbera víða. Þannig er þörf á samstarfi og mikilvægu samstarfi milli ýmissa hagsmunaaðila á mismunandi stjórnsýslustigum, þ.e. frá staðbundnum vettvangi til lands.

ÖBB Infra AG er í samstarfi við ráðuneyti sambandsríkisins um stefnumótandi málefni eins og ákvarðanir í löggjöf og tæknistöðlum. Á vettvangi skipulagslegra ráðstafana til að draga úr áhættu, vinnur ÖBB Infra AG með svæðisbundnum yfirvöldum, samfélögum og sambandsráðuneyti landbúnaðar og skógræktar, loftslags- og umhverfisverndar, svæða og vatnsstjórnunar (BMLUK). ÖBB Infra AG á samstarf við einkageirann, háskólastofnanir og svæðisyfirvöld um rekstur veðurvöktunar- og viðvörunarkerfa og til að bæta áhættumat, t.d. með snjóflóðaviðvörunarþjónustu austurrísku héraðanna.

Árangur áhættustýringaráætlunar ÖBB, einkum innra eftirlitskerfis og skipulagsverndarráðstafana gegn hættu af völdum alpa, á rætur sínar að rekja til hagnýts jafnvægis milli hátækninýjunga og hefðbundinnar verkfræði.

Árangursþættir

Takmarkanir og áskoranir

• Eðlis- og líffræðilegir þættir: Rýmið er aðal þvingunin. Í þröngum Alpine dölum, það er oft bókstaflega ekkert pláss til að byggja upp nýtt rockfall gallerí án þess að brjóta á vernduðum búsvæðum eða núverandi byggð. Hin ströngu náttúruverndarlög Austurríkis geta tafið skipulagsráðstafanir um árabil.
• Félagslegir þættir: Það er ákveðin "skynjun á áhættu" áskorun. Þó sérfræðingar sjá þörf fyrir lag lokun byggt á infra:wetter gögn, almenningur lítur oft þessar "forvarnir" tafir sem merki um óhagkvæmni frekar en öryggi, sem leiðir til félagslega þrýsting og andstöðu við truflunum þjónustu. Þetta bendir á þörfina fyrir betri vitundarvakningu og áhættusamskipti.
• Tæknileg þekking Gaps: Þó að kerfið annast snjó og vind framúrskarandi, glampi flóð og staðbundin þrumuveður áfram "blindur blettur." Þessir atburðir gerast innan nokkurra mínútna og eru ekki að líkan á metra mælikvarða sem þarf fyrir járnbrautum öryggi.
• Efnahagsleg mörk: Alger vernd er stærðfræðilega og fjárhagslega ómögulegt. Með nokkur hundruð snjóflóðaleiðum verður ÖBB að forgangsraða inngripum. Þessi "triage" nálgun sem forgangsraðar verkefnum sem krefjast brýnustu aðgerða getur verið pólitískt viðkvæm ef tiltekið svæði telur að járnbrautartengingin sé minna vernduð en aðrir.

Hart fjalllendi Austur-Alpanna, sem nær yfir 65% Austurríkis, felur í sér mikla áskorun fyrir járnbrautarstjórnun, þar sem brattar brekkur og þröngar flóðlínur þvinga innviði inn í áhættusvæði fyrir ruslflæði, grjóthrun og snjóflóð. Þessi varnarleysi var áþreifanlega myndskreytt af flóðunum í september 2024. Þeir ollu u.þ.b. 100 milljónum evra í beinum fjárhagslegum skaða á brautum og göngum í Neðra-Austurlandi, en óbeint tap vegna röskunar á þjónustu var enn alvarlegra. Óbeinn kostnaður myrkvar oft beinar skemmdir á innviðum. They ripple through the entire national economy, affecting both the daily lives of citizens and the reliability of international supply chains. Iðnaður sem reiðir sig á afhendingu á réttum tíma — s.s. bifreiða- eða efnaklasar — framleiðsla á yfirborði stöðvast þegar hráefnin eru föst. Lækkun daglegra lesta þvingar þúsundir starfsmanna í hægari lestarskipti eða einkabíla, sem leiðir til mikillar tímasóunar.

Árið 2012 kostaði skiptibílaþjónustan ein um 15.000 evrur á dag. Endurheimt lestarinnar kostaði meira en 100.000 evrur. Við það þarf að bæta kostnaði vegna tjóns á snjóflóðahindrunum, skriðbeltum og öðrum innviðum. The Austrian Federal Railways (ÖBB) áætlar endurnýjunarkostnað um 5 milljónir evra fyrir Tyrol og Vorarlberg.

Óhagstæð veðurskilyrði geta leitt til lokunar alls járnbrautarnets og umferðarleiða, aðallega vegna atburða eins og snjókomu, storma og flóða. Veðurtengdar tafir eða bilanir á flutningaleiðum og járnbrautarlínum skapa viðbótarkostnað fyrir járnbrautarfyrirtækið. Frá 60 mínútna seinkun fæst 25% endurgreiðsla fargjalds, jafnvel þegar um er að ræða veðurtengdar tafir, eins og krafist er í reglugerð (ESB) 2021/782 um réttindi og skyldur lestarfarþega. Í engum öðrum iðnaði er fylgni við tímaáætlanir og tímanlega flutninga á fólki og vörum svo mikilvægt.

Að draga úr þessum loftslagsbreytingum sem tengjast fækkun og töfum hefur nokkra kosti í för með sér, aðallega hvað varðar kostnað sem forðast er, að tryggja atvinnustarfsemi, minni greiðslur til farþega og strandaðs rekstrarfólks.

Bygging varnaraðgerða vegna burðarvirkis (t.d. gallería og flóðavarnakerfa) getur tekið allt að nokkur ár að koma þeim í framkvæmd. Framkvæmd annarra skipulagsráðstafana, s.s. verndarneta gegn skriðuföllum og rusli, er samfellt verkefni sem ÖBB Infra AG stendur fyrir. Verndarráðstafanirnar beinast einnig að grjótvörn með því að setja upp hlífðarnet sem einnig krefjast stöðugs viðhalds. Sem stendur greina ÖBB Infra AG og UBIMET GmbH kerfisbundið veðurskilyrði með tilliti til frávika af völdum loftslagsbreytinga. Þetta gerir kleift að gera betri fyrirbyggjandi áætlanir um aðgerðir.

ÖBB Infra AG og UBIMET GmbH innleiddu veðurvöktunar- og viðvörunarkerfið infra:wetter árið 2005 og það er enn í notkun (2026 uppfærsla).

Byggingarverndarráðstafanir eins og snjóflóðavarnargallerí eða grjótgarðar hafa venjulega nokkurra áratuga líftíma. Veðurvöktun og snemmviðvörunarkerfi infra:wetter er varanlegt verkefni.

ÖBB-Infrastruktur AG
Line Management and Asset Development
Department for Geotechnics and Natural Hazard Management
1020 Vienna

E-mail: meteo@oebb.at

FP7-fjármögnuð ENHANCE verkefnið „Auka samstarf um áhættustjórnun vegna náttúruhamfara í Evrópu“

INFRA.wetter – Weather Warning and Information System for Railway Infrastructure, The Lakeside Conference. Safety in mobility 2008, https://uic.org/IMG/pdf/weather_information_warning_systems__christian_rachoy.pdf

ÖBB INFRA – Fyrir stöðugleika á morgun. Ársskýrsla 2024 ÖBB-Infrastruktur AG

RISKCAST - Sveigjanlegt, mát uppgötvun og upplýsingar sending kerfi til að skrá og spá um náttúrulegum ferlum hættu . Verkefni styrkt af Pilot Initiative for Transport Infrastructure Research - 2011 (aðeins á þýsku)

Clim_ect. - Greining á áhrifum loftslags eftir járnbrautarlínum ÖBB. Verkefni styrkt samkvæmt áætlun um samgönguinnviði 2018 (VIF2018). Yfirlit - 2021 (aðeins á þýsku)