Fjölhætt nálgun á snemmviðvörunarkerfi í Sogn og Fjordane í Noregi

Sogn og Fjordane er strandsvæði Noregs sem státar af hundruðum þúsunda ferðamanna á ári. Mörg samfélög í Sogn og Fjordane standa frammi fyrir fjölmörgum hættum eins og flóðum, snjóflóðum, berghlaupum og öðrum öfgakenndum veðuratburðum sem gætu versnað vegna loftslagsbreytinga. Miklar fjarlægðir milli jaðarsamfélaga og samgöngu- og samskiptagrunnvirkja, sem eru ekki aðgengilegar eða eru í boði stundum, geta gert aðgengi lélegt og þannig gert samfélög viðkvæmari fyrir öfgafullum veðuratburðum.

Til að bregðast við ofangreindri áskorun var viðvörunarkerfi komið á fót og prófað í sveitarfélaginu Aurland, sem er hluti af Sogn og Fjordane sýslu. Aurland er svæði með mikilli náttúrufegurð en hefur nokkuð krefjandi landafræði og landslag sem leiðir til tíðra storma, flóða, skriðufalla og snjóflóða sem gætu aukist með áhrifum loftslagsbreytinga á aukna tíðni og/eða ákafur öfgakenndra veðuratburða. Fjölhættuviðvörunarkerfið myndi hámarka björgun og aðra neyðarþjónustu sem sýslan veitir. Vegna ferðaþjónustu miðar það að því að vera hagkvæm aðferð til að ná til allra fólks á svæðinu og ekki aðeins íbúa.

Marghætt viðvörunarkerfi nota ýmis fjölmiðla- og samskiptatæki til að upplýsa almenning um yfirvofandi hættu og veita leiðbeiningar um varúðarráðstafanir sem grípa skal til. Þau geta starfað á svæðisbundnum, innlendum og alþjóðlegum vettvangi og geta stuðlað verulega að því að draga verulega úr hættu á líkamstjóni, manntjóni og eignatjóni og umhverfi. Snemma viðvaranir gera staðbundnum/svæðisyfirvöldum einnig kleift að hefja brottflutning á skilvirkari hátt.

Með því að sýna fram á snemmviðvörunarkerfi fyrir fólk var markmiðið að koma á því hvernig nútímatækni getur hjálpað til við að draga úr neikvæðum afleiðingum veðurtengdrar hættu við núverandi og loftslagsbreytingar og þannig stuðlað að því að koma í veg fyrir manntjón. Lykilþáttur verkefnisins hefur því verið að meta hvernig hægt er að koma á fjölhættuviðvörunarkerfi innan ramma sem tekur tillit til viðvörunarþarfa ólíkra tegunda óæskilegra atburða og hættu.

Heildarmarkmið þessa verkefnis (hluti af Clim-ATIC verkefninu sem styrkt er af ESB) var að setja, prófa og sýna fram á nútíma neyðarviðvarakerfi með því að dreifa viðvörunarskilaboðum sem byggjast á símanum á tilteknu landsvæði. Kerfið byggist, eftir því sem unnt er og við á, á nútímatækni og grunnvirki sem þegar er fyrir hendi og fest við gildandi laga- og stofnanaramma. Til að koma á kostnaðarhagkvæmu og sjálfbæru viðvörunarkerfi er fjölhætt nálgun forsenda þess að kostnaður skiptist á milli mismunandi sviða. Því verður að koma á fót kerfis- og rekstrarstarfsemi innan ramma þar sem tekið er tillit til viðbúnaðarþarfa fyrir alla óæskilega atburði og hættur (náttúrulegar og manngerðir) og kröfur ýmissa endanlegra notenda.

Á árunum 2008 til 2010 voru haldnir fjórir fundir viðmiðunarhóps til að setja sér markmið og ræða um bestu aðferðir og aðferðir sem nota skal í viðvörunarkerfinu, þ.m.t. að setja kerfisforskriftir fyrir prófunarskilaboðin. Síminn var talinn vera mikilvægasti miðillinn til að dreifa viðvörunum (samsetning fastra og farsímalína). Textaskilaboð (SMS) og talað skilaboð sem gera almenningi viðvart um náttúruhamfarir eða náttúruhamfarir eru dreift í alla síma innan ákveðinnar fjarlægðar frá náttúruhamförum eða náttúruhamförum sem um ræðir. Eftir að hafa skilgreint viðmiðin fyrir íbúaviðvörunarkerfið í síma var næsta skref að greina mögulega kerfisbirgi og áframsenda kerfisviðmiðanir fyrir endurgjöf að því er varðar áhuga þeirra og getu til að uppfylla viðmiðanirnar og taka þátt í verkefninu. Eftir kynningu þessara tveggja mögulegu fyrirtækja komst viðmiðunarhópurinn að þeirri niðurstöðu að tæknilegir þættir virtust ekki valda verulegum áskorunum að því er varðar notkun á fólksfjölda, en takmarkanir á fjárlögum voru skilgreindar sem lykiláskoranir sem ber að yfirstíga.

Áður en þjóðaratkvæðagreiðslan var framkvæmd voru nokkrar miðlunaraðgerðir framkvæmdar af sýslumanni s Office. Upplýsingar um æfinguna voru birtar á heimasíðu héraðsstjóra, Twitter prófíl og Facebook reikning, auk þess að vera kynnt í gegnum sveitarfélaga dagblað og sýslumaður-breiður útvarpsstöð. Viðvörunaræfingin 10. júní 2010 var haldin samhliða borðæfingu þar sem áhersla var lögð á getu sveitarfélaga til að bregðast við öfgafullum veðuratburðum. Nokkrir af meðlimum viðmiðunarhópsins sóttu æfinguna sem áheyrnarfulltrúar. Á meðan á prófinu stóð fengu 2.500 farsímar viðvörunina sem textaskilaboð, 322 fastlínusímar í Aurland fengu viðvörunina sem talskilaboð. Viðvörunin var sýnileg á Facebook í 2 klukkustundir og fékk 201,849 áhorf. Könnun eftir æfingar var gerð á netinu og var gerð könnun á Høydalen-svæðinu til að meta hugsanir almennings um æfinguna. Hópviðvörun var metin til að mæla skilvirkni viðvörunarkerfisins með því að sameina rafrænt matseyðublað og dyrakönnun.

Viðvörunarkerfið hefur ekki enn verið hrint í framkvæmd í kjölfar sýniverkefnisins, hvorki innanlands né á landsvísu. Á undanförnum árum hefur í Sogn- og Fjordane-sýslu orðið vart við margvísleg veðurtilfelli, svo sem slæmar skriður og flóð, samhliða stórfelldum og mjög dramatískum eldsvoða. Enginn hefur verið drepinn í þessum atburðum, en þeir þjónuðu allir til minningar. leggja áherslu á þörfina á viðvörunarkerfi með fjölhættri hættu. Þess vegna hefur héraðsstjórinn í Sogn og Fjordane haldið því fram að slíkt kerfi ætti að koma á. Hins vegar hefur engin starfsemi fylgt og ekki er ljóst hvort innlend yfirvöld muni forgangsraða innleiðingu viðvörunarkerfis. Ef landsyfirvöld ákveða gegn fullri framkvæmd fjölhættuviðvörunarkerfis miðar tilvísunarhópurinn að því að fylgja eftir Clim-ATIC-verkefninu á svæðisvísu, fyrst og fremst í sýslunni Sogn og Fjordane. Í þessu sambandi verður unnið náið með staðbundnum/svæðisyfirvöldum, heilbrigðisgeiranum og viðeigandi opinberum stofnunum til að meta og innleiða viðvörunarkerfi á svæðisvísu.

Viðmiðunarhópur verkefnisins var stofnaður í ágúst 2008 og samráð var haft við hann fjórum sinnum á árunum 2008 til 2010. Það samanstóð af meðlimum frá eftirfarandi samtökum:

• Héraðsstjórinn í Sogn og Fjordane — PROJECT MANAGER (fulltrúi ríkisins á svæðisvísu, sem ber ábyrgð á samræmingu neyðaráætlana innan sýslunnar);
• Rannsóknarstofnun Vestur-Noregs — Clim-ATIC svæðisbundinn forystuaðili (rannsóknarstofnun á sviði loftslagsrannsókna);
• Orkuauðlinda- og vatnsmálastofnun Noregs (umboð stofnunarinnar felur í sér viðbragðsáætlanir vegna flóða; skrifstofa þess Sogn og Fjordane er einnig innlent vald í snjóflóðum,
• The National Public Roads Administration (ábyrg á vegum ríkisins; hafa sérstakan áhuga á mannfjöldaviðvaranir sem tengjast lokuðum jarðgöngum og fjallgöngum vegna slæms veðurs/slysa),
• Telenor (Norwegian Telecommunications Company, sem nú er sjötta stærsta farsímafyrirtæki í heimi);
• Norska póst- og fjarskiptastofnunin (óháð stjórnsýslustofnun innan norska samgöngu- og fjarskiptaráðuneytisins, sem annast eftirlit og eftirlit með fjarskiptamörkuðum í Noregi),
• The Norwegian Broadcasting (in Sogn og Fjordane) (Norska útvarps- og sjónvarpsútvarpið, sem er stærsta fjölmiðlastofnun Noregs),
• E-CO Hydro Power (norsk orkufyrirtæki og annar stærsti raforkuframleiðandi Noregs. Sérstakan áhuga á þýðisviðvörunum sem tengjast stíflum sem valda flóðum, flóðbylgjum),
• Norska lögreglan í Sogn og Fjordane (lögreglan er hluti af björgunarþjónustunni í Noregi og ber ábyrgð á björgunarstörfum við slys og hamfarir; þ.m.t. veðuratburðir);
• Viðvörunarmiðjan í Sogn og Fjordane) (aðgerðamiðstöð innan sveitarfélagsins sem auðveldar og samræmir slökkvistarf innan sveitarfélagsins í sýslunni),
• Embætti almannavarna og neyðaráætlana (haldar yfirlit yfir áhættu og varnarleysi í Noregi og stuðlar að aðgerðum til að koma í veg fyrir slys, kreppur og önnur óæskileg atvik).
• Norska almannavörnin (styrking ríkisins fyrir neyðar- og björgunardeildir vegna stórslysa og sérstakra atvika),
• Sveitarfélagið Aurland (Municipality in Sogn og Fjordane). hafa áður upplifað öfgakennda veðuratburði og snjóflóð, berghlaup o.s.frv.
• Sameinað boðskiptakerfi (UMS) (leiðandi birgir háþróaðrar meðhöndlunar skilaboða í Norður-Evrópu og býður upp á þjónustu til að gera íbúa viðvart ef alvarleg atvik eiga sér stað),
• Sogn og Fjordane University College (Joined reference Group árið 2009 til að aðstoða við að meta snemma viðvörun æfingu, en því miður þurfti að draga aðild sína til baka vegna skorts á innri auðlindum);
• Førde Health Trust (heilbrigðisfyrirtæki sem annast landfræðilega og sérhæfða starfsemi fyrir hönd héraðsheilbrigðisyfirvalda Vestur-Noregs).

Þar sem nálgun okkar var að sýna fram á kerfi með marghættri nálgun, gegndi viðmiðunarhópur verkefnisins lykilhlutverki við að skilgreina kerfisforskrift sem gerði kleift að gefa út marghættar viðvaranir á skilvirkan og áreiðanlegan hátt.

Til að koma á kostnaðarhagkvæmu snemmviðvörunarkerfi eru aðferðir, sem byggjast á hættu, forsenda þess að kostnaður við notkun og viðhald kerfisins verði sameiginlegur. Staðsetningarviðvörunarkerfi getur einnig verið samþætt tæki til að miðla eingöngu upplýsandi skilaboðum, svo sem almennum opinberum upplýsingum eða ýmsum skilaboðum frá staðaryfirvöldum. Þess vegna sýndi þetta verkefni hvernig núverandi sveitarfélag gæti verið notað til að gefa út íbúa viðvörun. Þar sem þessi stofnun er í nánu samræmi við lögregluna á meðan hún er alþjóðleg samtök, hentar það því til að gefa út bæði neyðarviðvaranir og neyðarviðvaranir með fjölhættri nálgun. Við höfum haldið því fram að tæknilegir þættir fólks-miðlægra viðvörunarkerfa séu almennt aðgengilegir, en mál er varða löggjöf um trúnaðarkvöð og kerfisreglur þarf að taka á áður en skilvirk staðsetningarviðvörunarkerfi eru framkvæmd með góðum árangri. Eins og við höfum sýnt fram á gilda reglur um birtingu auglýsinga á samfélagsmiðlum. Reyndar eru lagalegar hindranir hvað varðar reglur um trúnað sem koma í veg fyrir að landfræðileg gögn sem TELEMOBILE-fyrirtæki safna sé deilt opinberlega. Hins vegar gætu þessar upplýsingar skipt sköpum fyrir skjóta útbreiðslu neyðarþjónustu og því þarf að breyta þeim. Til að gefa út viðvaranir sem eru "tímabærar og skiljanlegar fyrir þá sem eru í hættu" teljum við að frekari rannsóknir þurfi að fara fram á þeim tækifærum og takmörkunum sem tengjast notkun samfélagsmiðla í krísuástandi.

Viðvörunarkerfið var þróað og prófað með Clim-ATIC, þetta er verkefni ESB (2008-2011) sem fjallaði um getu samfélaga til að þróa aðlögunargetu til að takast á við framtíðar loftslag, þar sem talið er að tíðni og umfang öfgaveðurs aukist. CLIM-ATIC WP4 tengd framkvæmd tilraunaverkefna um aðlögun og eitt af þessum WP4-verkefnum var staðsett í Sogn- og Fjordane-sýslu. Þau úrræði sem þarf til þessa sýniverkefnis eru í formi starfsmannakostnaðar (95, 191) og skrifstofukostnaður (allt að 9,94 EUR) fyrir sýslustjóra Sogn og Fjordane. Heildarkostnaður verkefnisins var 105145.00 evrur. 55377.00 evrur voru lagðar fram sem skuldbindingar héraðsstjóra Sogn og Fjordane og það sem eftir er af EUR 49768.00 með Northern Periphery Programme (NPP), sem er hluti af Territorial Cooperation Objective framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins.

Ennfremur sýndi verkefnið fram á að hægt er að sameina nútíma viðvörunarkerfi tækni við núverandi innviði og skipulagsmynstur til að gera staðaryfirvöldum kleift að gefa út viðvaranir íbúa á kostnaðarhagkvæman og sjálfbæran hátt. Núverandi sjúkrahús neyðaraðgerðamiðstöð, Alarmsentralen, er sýsla-umferð eftirlit og viðvörun þjónustu sem er þegar mannað allan sólarhringinn af mjög hæfu starfsfólki. Innfelling íbúaviðvörunarkerfis í þessari stofnun mun hafa í för með sér lítinn kostnað, þjálfun eða úrræði. Þar að auki, þar sem almennt er gert ráð fyrir að loftslagsbreytingar leiði til tíðari náttúruhamfara og óvenjulegrar veðurtíðni á komandi árum, mun viðvörunarkerfi því vera mikilvægur hluti af áætlunum nærsamfélaganna um aðlögun að loftslagsbreytingum og er það helsti ávinningurinn sem búist er við.

Verkefnið "neyðarþýðisviðvörunarkerfi" er getið í tillögu frá landsvarnarnefnd (sjá 3. viðbæti skjalsins sem tiltækt er), þar sem fjallað er um þörfina á nútímalegu kerfi fyrir íbúaviðvörun. Auk þess lýsti meirihluti nefndarinnar því yfir að skilvirk viðvörun fólks með nútímatækni væri mikilvægt björgunar- og tjónvarnartæki, sem Noregur verður að stefna að því að innleiða. Í National Vulnerability and Emergency Planning Report for 2010 (sjá 4. viðauka skjalsins sem tiltækt er), tekur embætti almannavarna og neyðaráætlana einnig á nauðsyn þess að koma á fót nútímalegra íbúaviðvörunarkerfi.

Sýningin var framkvæmd á árunum 2008 — 2011. Möguleiki er á því, enn sem komið er, að viðvörunarkerfið verði hrint í framkvæmd í framtíðinni, annaðhvort fyrir milligöngu landsbundinna eða svæðisbundinna stjórnvalda.

Ekki er um að ræða skilgreindan endingartíma viðvörunarkerfa svo framarlega sem þau eru uppfærð og starfrækt.

Haavard Stensvand
Head of Emergency Planning
County Governor of Sogn og Fjordane
Phone: +47 57 64 30 10/+47 915 77 432
E-mail: fmsfhst@fylkesmannen.no