Gert er ráð fyrir að hitastig í París muni hækka um 2°C til 4°C á næstu áratugum vegna áhrifa loftslagsbreytinga. Þar af leiðandi þarf fjármagnið að búa sig undir að takast á við nokkrar áhættur, þar á meðal hitabylgjur, þurrkar, ofbeldisfullir stormar, flóð og þrýstingur á vatnsauðlindir þess. Hitabylgjan árið 2003 olli um 15.000 dauðsföllum í Frakklandi, þar af nærri 1.100 í París. Þrátt fyrir fjölmargar tilraunir yfirvalda olli hitabylgjan í júní 2017 580 dauðsföllum til viðbótar. Í fyrsta skipti árið 2017 kom hitabylgjan fram í júní, á skólatíma, og þessi tegund af atburði er líkleg til að aukast í tíðni, lengd og styrkleiki (Viðnámsstefna Parísar, 2017). Nauðsynlegt er að aðlaga grunnvirki að slíkum breytingum. Lausnirnar þurfa að takast á við áhrif hitaeyja í þéttbýli, áhrif hita á umhverfið (einkum á loftmengun) og áhrif mikillar þurrka og vatnsskorts til lengri tíma litið. Í þessu samhengi eru viðkvæmustu hóparnir forgangsverkefni: Börn, aldraðir og heimilislausir.

Eins og er, París er einn af borgum með hæsta íbúaþéttleika og hver heimilisfastur í Mið-París hefur að meðaltali aðeins um 6m ² af grænu rými. Vegna byggingarþéttleika borgarinnar, vatnsþéttra byggingarefna og mannlegrar starfsemi er París orðin svokölluð hitaeyja í þéttbýli (UHI) sem er heitari en nærliggjandi dreifbýli, sem eykur áhrif hitabylgja. Sem árangursrík mótvægisaðgerð hefur OASIS verkefnið snúið sér að skólum höfuðborgarinnar sem eru samtals 73 hektarar af malbikuðu, malbikuðu eða sementuðu yfirborði sem hægt er að breyta í grænni rými.

OASIS skólalóðaráætlunin fjallar um vandamál hitabylgna með því að auka græn svæði í borginni. Sérstök markmið OASIS skólagarðaverkefnisins voru að:

• draga úr staðbundnum hita eyja áhrif
• veita nemendum heilbrigt og örvandi námsumhverfi
• fræða íbúa um hættuna á loftslagsbreytingum
• búa til kalda staði í boði fyrir viðkvæmustu íbúa og
• skapa fjölmörg fundarrými til að hvetja til gagnkvæmni og samstöðu

Árið 2018 prófaði Parísarborg ásamt staðbundnum hagsmunaaðilum fyrstu nálgun til að stýra OASIS hugmyndinni: umbreyta malbikuðum, malbikuðum eða steyptum skólalóðum í græn „oasis“ sem býður upp á kalda og skemmtilega staði þar sem sérstaklega viðkvæmasta fólkið getur gist og hist.

Í kjölfar fyrstu flugmannanna og fenginnar fyrstu reynslu sótti Parísarborg um fjármögnun frá Byggðaþróunarsjóði Evrópu – framtaksverkefni um nýsköpun í þéttbýli (e. Urban Innovative Actions Initiative (UIA)) til að mynda þverfaglegt samstarf og tryggja þannig hagkvæmni, notagildi og skilvirkni fyrirhugaðrar OASIS-aðferðar. Innan ramma UIA-OASIS verkefnisins voru fjórir leikskólar, fjórir grunnskólar og tveir miðskólar valdir sem tilraunaverkefni og umbreytt í græna skólagarða með nýstárlegum aðferðum, þar á meðal náttúrulegum lausnum. Upphaflegt val þessara skólagarða var byggt á mörgum þáttum, þar á meðal félagslegum, umhverfislegum og tæknilegum forsendum. Nánar tiltekið innihélt samtökin: félagsleg viðmið til að tryggja að skólar séu einnig staðsettir á svæðum með meiri varnarleysi (t.d. lágtekjuheimili eða hátt hlutfall flóttamanna); umhverfisviðmiðanir þar sem tekið er tillit til staðbundins mats á örloftslagi, þ.m.t. áhrif frá hitaeyjum í þéttbýli,  og tæknilegar viðmiðanir, s.s. hversu brýnt er að endurgera innviði og búnað skólagarðanna. Einn mikilvægasti þátturinn við valið var að skólagarðar yrðu að vera aðgengilegir beint frá götunni til að gera kleift að opna viðkvæma almenning sem „kælda eyju“.

Markmiðið með því að breyta skólalóðunum í grænni og kaldari rými var náð:

1. með því að auka gróin svæði í skólalóðunum, þ.e. með gróðursetningu trjáa, grasflata, aldingarða, grænmetisgarða
2. með því að innleiða náttúruþætti eða nýjar vörur og efni sem eru vistvæn nýsköpun, g. nota ljós, lágt kolefni fótspor undirlag með mát porosity fyrir skólagarða forsendum sem búist er við að vera miklu kælir
3. með því að nota regnvatn til að bleyta jörðina (auka kæliáhrif jarðarinnar með uppgufun) sem og fyrir vatnaleiki eða garðrækt í skólum)
4. með því að nota viðbótarmannvirki til að kæla niður skóla og draga úr orkunotkun þeirra, s.s. sólarloftkælingu.

OASIS verkefnið fól í sér matsstig til að meta áhrif þess og þróa ramma sem hægt væri að stækka um alla borgina. Rannsóknarteymi frá Sciences Po hefur lagt mat á félagsleg áhrif með athugunum og könnunum. Météo-France og Paris Interdisciplinary Energy Research Institute hafa leitt fyrir og eftir loftslagsmat byggt á gögnum sem safnað er af veðurstöðvum sem staðsettar eru á skólalóðinni. 

Eftir árangursríka umbreytingu tíu forskólagarða hafa verið settar fram tillögur og áætlanir fyrir aðra skólagarða. Hingað til (2022) hafa 75 skólagarðar þegar verið umbreyttir í París.  Borgin hefur skuldbundið sig til að þróa staðlaða aðlögunarhæfa aðferðafræði til að umbreyta malbikþaknum skólalóðum í græn rými fyrir alla. Til að vekja athygli á nýaðgengilegum grænum rýmum voru skipulagðir nokkrir viðburðir eins og garðyrkjustarfsemi, þar sem staðbundnum fjölskyldum og íbúum á öllum aldri var boðið að taka þátt eða einfaldlega njóta nýbreytta græna skólagarðsins. Á opnunartíma vörður frá borginni er eftirlit með stað til að tryggja öryggi. Í kjölfar þessa tilraunaáfanga við að opna skólagarðana fyrir almenningi vinnur borgin að því að tryggja mannafla og fjármagn til að koma þessari áætlun á fót til lengri tíma litið og helst afrita hana til allra opinberra skólagarða borgarinnar.

UIA – OASIS forskólalóðunum var breytt í grænni rými með samhönnunarferli með víðtækri þátttöku hagsmunaaðila sem var stýrt af CAUE 75 (byggingarlistarráðið, borgarhyggja og umhverfi Parísar). Þátttaka hagsmunaaðila fól í sér eftirfarandi skref:

1. Meðvitund hækka og co-hönnun námskeið með nemendum: Í hverjum skóla voru haldnar sex sérsniðnar vinnustofur þar sem fjallað var um nokkur málefni á borð við loftslagsbreytingar, líffræðilega fjölbreytni og vatnsstjórnun. Einnig var fjallað um mismunandi mögulega notkun skólagarða sem og núverandi stöðu skólagarðsins og möguleika OASIS verkefnisins til að umbreyta skólalóðum í grænna rými. Nemendum var boðið að deila hugmyndum sínum um hvernig hægt væri að breyta skólalóðunum.
2. Samráð við menntasamfélagið: Út frá vinnu barnanna voru haldnar 3 vinnustofur með kennurum, starfsfólki skóla og eftir skóla með það að markmiði að þróa frekar umbreytingarverkefnið og skilgreina vinnuáætlun.
3. Gististaðir á svæðinu City of Paris: Deildum Parísarborgar, sem sjá um OASIS-áætlunina, var síðan boðið í hvern skóla í að minnsta kosti þrjá vinnufundi með það að markmiði að ljúka verkefninu og leita málamiðlunar milli skólanna og tæknilegra takmarkana. Eftir þessar vinnustundir voru þróaðar ítarlegar verkefnaáætlanir. Fyrir umbreytingu skólagarða, City of Paris náð kross-deild samstarf voru Department of Environment, Department of Health og hreinlætisaðstöðu auk Department of Education unnið saman í því skyni að fæða verkefni í gegnum ferlið.
4. Þátttökuverkstæði, viðhaldsleiðbeiningar og stjórnunaráætlun: Jafnvel eftir umbreytingu skólagarðanna heldur UIA-OASIS verkefnið áfram þar sem skólagarðarnir eru „lifandi“ og þarf að sjá um það. Þátttökusmiðjur eru haldnar til að gera kleift að ljúka landmótuninni, halda áfram gróðursetningu með börnunum og festa eignarhald skólans á skólalóðinni með áþreifanlegum aðgerðum. The City of Paris hefur framleitt viðhald handbók bjóða ráðgjöf um vökva og planta viðhald þannig að skólar geta séð um skólalóðina sjálfir og nota það sem fræðslutæki fyrir nemendur sína. Einnig var gerð skipulagsáætlun fyrir skólana.

Þetta þátttökuferli gefur eignarhald til þeirra sem þekkja og nota þessa staði mest, en fræða þá og dreifa vitund um sjálfbærni og umhverfisvitund. Íbúar á staðnum voru hvattir til að leggja sitt af mörkum til samræmingar á starfsemi eftir skóla og til viðhalds á nýju, sameiginlegu rými.

Við opnun skólagarðanna fyrir almenningi, með stuðningi frjálsra félagasamtaka „menntamála“, var sérstaklega unnið að því að ná til allra íbúa í hverfunum, þ.m.t. fólk sem er félagslega viðkvæmt, með því að afhenda flugmenn einnig í stofnunum sem veita félagslega þjónustu, til að bjóða fólki að taka þátt í opnunarviðburðum eins og garðyrkju.

Þökk sé nýstárlegri nálgun og upphaflegum árangri tilraunaverkefna hefur OASIS skólagarðaáætlunin gefið út tilmæli og áætlanir fyrir aðra skólagarða með það að markmiði að stækka forritið um alla borgina. Parísarborg hefur skuldbundið sig til að þróa staðlaða aðlögunarhæfa aðferðafræði til að umbreyta malbikþaknum skólalóðum í græn, fjörug og velkomin rými fyrir alla.

Þátttaka nemenda, kennara og skólastarfsfólks í sameiginlegri hönnun skólagarða stuðlaði að árangri framtaksverkefnisins sem uppfyllti flestar væntingar samfélagsins. Samstarf mismunandi borgardeilda (heilbrigði, umhverfi, menntun) studdi framkvæmd verkefnisins með því að uppfylla margþætt markmið með samþættri nálgun sem í sameiningu skoðaði umhverfisþætti, heilsu viðkvæmra einstaklinga og þörf samfélagsins fyrir menntun.

Takmarkandi þáttur sem getur hindrað fulla framkvæmd frumkvæðisins er ótti við hryðjuverkaárásir sem borgin hefur upplifað undanfarinn áratug sem leiðir til sterkra öryggiskrafna. Á öllum opnunartímum eru verðir frá París til staðar í skólalóðunum á kostnað sem ekki ætti að vanmeta. Þar að auki hefur einnig verið andstaða frá sumum hlutum nálægra íbúa til að opna hluta skólagarðsins um helgina vegna hávaða barna. Tryggja verður hreinsun skólagarða eftir notkun þeirra og auka enn frekar kostnað við frumkvæðið.

OASIS skólagarðagrænnaráætlunin er fjármögnuð af mismunandi aðilum, þar á meðal Parísarborg, ríkinu („Plan de relance“) og vatnsstjórnunarstofnuninni Signu Normandie og nemur u.þ.b. 9 milljónum evra á hverju ári fyrir umbreytingu um 25 skólagarða, þ.m.t. kostnaður við eftirlit og viðhald. Forskólagarðar UIA-OASIS (2018-2022) voru fjármagnaðir af European Regional Development Fund’s- Urban Innovative Actions (ERDF-UIA), áætlun sem veitir nýstárleg verkefni með úrræðum til að takast á við áskoranir í þéttbýli í dag. Framlag Byggðaþróunarsjóðs Sameinuðu þjóðanna og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins nam 4.995.793.16 evrum.

Umbreytt skólalóð á grænni svæðum sem nemendur og almenningur hafa aðgang að veita viðkvæmustu fólki (td börnum, öldruðum) kaldari og skemmtilega staði til að vera sérstaklega á hitabylgjum. Umbreyttu skólagarðarnir hjálpa til við hitabylgjur á staðnum og hægt er að nota þá sem „kældar eyjar“ á slíkum viðburðum. Sumir skólagarðar hafa þegar verið gerðir aðgengilegir almenningi, þar á meðal viðkvæmir hópar.

Jákvæð aukaverkun verkefnisins er sú að grænni húsgarðar verða útikennslustaðir fyrir börn sem stuðla að vitund þeirra um umhverfismál. Að auki bætir grænkun skólagarðanna staðbundna íferðargetu jarðar miðað við malbikuð svæði sem geta haft jákvæð afrennslisáhrif við mikla úrkomu.

The OASIS schoolyard greening programme is part of the Resilience Strategy of the City of Paris („Stratégie de Résilience de Paris“) as action 10 under objective A: „Borg byggð og þróuð til að mæta áskorunum 21. aldarinnar“. Þar að auki hefur Parísarborg sameinað verkefnið UIA-OASIS við annað nýsköpunarverkefni, „15 mínútna borgin“, nýtt hugtak þar sem gert er ráð fyrir að unnt sé að komast að nauðsynlegri þéttbýlisþjónustu í 15 mínútna göngufjarlægð eða hjólreiðafjarlægð frá íbúum. Eins og er hefur þetta sameiginlega átak leitt til þess að opna aðgang að næstum 50 skólalóðum eftir skóla, þar á meðal flestum UIA-OASIS skólalóðunum.

UIA-OASIS verkefnið stendur yfir frá 2019 til 2021. Áætlun OASIS um grænan skólagarð verður smám saman hrint í framkvæmd til að uppfæra OASIS-aðferðina.

Gert er ráð fyrir að samþykktar lausnir hafi líftíma meira en 50 ár með reglulegu viðhaldi.

Raphaëlle Thiollier, Project manager: raphaelle.thiollier@paris.fr

Maria Sitzoglou, UIA Expert: maria.sitzoglou@gmail.com