European Union flag

Dánarorsök í tengslum við flóð (1980-2023)

Heimild: CATDAT með RiskLayer GmBH. Gagnasafnið hefur verið útbúið og gert aðgengilegt samkvæmt þjónustusamningi EEA — framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins (RTD) um "Aðalsamþættingu Gagnamiðlunar og stjórnunarreglna GEOSS til stuðnings umhverfi Evrópu". Sjá lýsigögnin hér.

Heilbrigðismál

Flóð geta haft bæði áhrif á líkamlega og andlega heilsu. Meðan á flóðunum stendur eru bein líkamleg heilsuáhrif meðal annars að drukkna, meiðsli af völdum snertingar við hluti í flóðvatni, lághita og rafmagnsskaða. Samkvæmt CATDAT gögnum frá RiskLayer GMMH voru 5.688 mannslíf í tengslum við flóð í EES-32 löndum á árunum 1980 til 2023.

Frárennsli af völdum flóða eykur hættu á smitsjúkdómum, einkum hjá börnum (EEA, 2020). Flóð auka hættu á veirusýkingum eins og norovirus, lifrarbólgu A og rótaveiru; sýkingar af völdum sníkjudýra Cryptosporidium spp. og Giardia (í minna mæli), og bakteríusýkingar af völdum Campylobacter spp., sjúkdómsvaldandi E. coli, Salmonella enterica og í minna mæli Shigella spp. (ECDC, 2021).

Kyrrstætt vatn eftir flóð (t.d. í kjallara, görðum, almenningsgörðum, landbúnaðarökrum) getur skapað hentuga staði til ræktunar flugna og aukið hættuna á sjúkdómum sem berast með moskítóflugum. Enn fremur getur hættan á hjartaáföllum, öndunarfæravandamálum og lélegum niðurstöðum þungunar aukist (ECDC, 2021; Paterson et al., 2018).

Óbein áhrif flóðaatburða, bæði við og eftir flóð, fela í sér heilsufarsvandamál af völdum röskunar á læknismeðferð, líkamlegt vinnuálag sem tengist hreinsun og endurbyggingu, skortur á læknishjálp, rafmagni eða öruggu vatni, og vandamál með framboð keðja af mat, rafmagn eða hreinlætisaðstöðu (Paterson et al., 2018). Flóðvatn getur valdið eignatjóni, sem getur leitt til tilfærslu og yfirfyllingar. Búseta þar sem flóð hefur orðið fyrir áhrifum af völdum flóða getur leitt til sveppasýkinga í lungum og altækum sveppasýkingum (t.d. vegna Aspergillussem berst í lofti og berst ryk) og sveppaeiturs.

Flóð geta einnig leitt til atvinnumissis, skorts á aðgengi að barnagæslu og skólaþjónustu og auknu heimilisofbeldi (Mason o.fl., 2021). Allt að 75 % þeirra sem þjást af flóðum þjást af geðrænum vandamálum: áverka, andlega vanlíðan til skamms tíma til posttraumatic streitu röskun (PTSD), kvíði, svefnleysi, geðrof og þunglyndi (Munro et al., 2017; WHO Regional Office for Europe, 2013).

Meðal íbúa sem eru sérstaklega viðkvæmir fyrir skaðlegum áhrifum flóða eru aldraðir, börn, fólk með langvinna sjúkdóma eða líkamlega skerðingu og þungaðar konur (WHO Regional Office for Europe, 2017). Fólk sem er hýst í tímabundnum skjólum er líklegri til að öðlast heilsufarsvandamál vegna meiri líkur á útsetningu smitsjúkdóma í sameiginlegum gistingu og röskun á reglulegri heilbrigðisþjónustu þeirra. Starfsmenn neyðar- og sjúkrabílaþjónustu eru í meiri hættu á vatnsbornum sjúkdómum vegna aukinnar vinnutengdra váhrifa, eins og þeir komast í snertingu við mengað flóð vatn, rusl og leðju (ECDC, 2021).

Áhrif sem koma fram

Samkvæmt JRC eru 172000 manns í Evrópu (ESB-27 + UK) sem stendur útsettir fyrir flóðum á ári árlega (Dottori et al., 2020) og 100000 verða fyrir flóðum á strandsvæðum (Vousdoukas et al., 2020). Tíundi hluti íbúa Evrópu býr nú á svæðum þar sem hætta er á flóðum (EEA, 2020). Meira en þriðjungur íbúa Evrópu býr á strandsvæðum (EES, 2021c).

Á tímabilinu 1980-2022 hafa flóðin leitt til 5582 dauðsfalla í aðildarríkjum EES. Samkvæmt Paprotny o.fl. (2018), flóðaþróun milli 1870 og 2016 sýnir stöðuga aukningu á árlegu svæði og fjölda fólks sem hefur orðið fyrir áhrifum. Hins vegar hefur dauðsföllum fækkað á þessu tímabili sem bendir til aukinnar viðbúnaðar neyðar- og heilbrigðisþjónustu. Engu að síður var Sumarflóðið 2021 í Mið- og Vestur-Evrópu þar sem minnst 212 dauðsföll voru banvænustu veðurtengd flóð í Evrópu í meira en 50 ár (ECDC, 2021).

Áætluð áhrif

Hættan á flóðum undir breyttu loftslagi er líkleg til að aukast á mörgum svæðum í Evrópu. Spár, bæði við aðstæður þar sem losun er mikil og miðlungs mikil, sýna mikið traust til mikillar úrkomuaukningar á svæðum í norður-, Mið- og Austur-Evrópu og á Alpasvæðinu en spár fyrir Suður-Evrópu eru meira blandaðar (IPCC, 2021). EEA, 2021b).

Undir breyttu loftslagi, í lok aldarinnar, er áætlað að fjöldi fólks sem verður fyrir árlegum flóðum í ám í Evrópu verði 252000 undir 1,5 °C hnattrænni hlýnun. 338000 við 2 °C sviðsmyndina, og 484000 — meira en þrefalt núverandi tölur — undir 3 °C atburðarásinni. Með aðlögunarráðstöfunum er þó hægt að takmarka íbúa sem verða fyrir váhrifum við 100000 eða minna við allar sviðsmyndir hnattrænnar hlýnunar (Dottori et al., 2020).

Hlutfallslegt sjávarborð Evrópu mun halda áfram að hækka alla þessa öld við allar losunaraðstæður, sem leiða til tíðari strandflóða meðfram meirihluta evrópsku strandlengjunnar (EEA, 2021c). Gert er ráð fyrir að allt að 2,2 milljónir manna komist í snertingu við strandflóð fyrir árið 2100 við aðstæður þar sem losun er mikil og 1,4 milljónir við hóflega mildandi sviðsmynd, án viðbótaraðlögunarráðstafana. Með aðlögunarráðstöfunum er gert ráð fyrir að þessar tölur verði lækkaðar í 0,8 milljónir og 0,6 milljónir (Vousdoukas et al., 2020).

Íbúum Evrópu, sem þjást af langvinnum sjúkdómum og félagslegri einangrun, er sífellt viðkvæmari fyrir líkamlegum og andlegum heilsufarsvandamálum sem tengjast flóðum. Aukin þéttbýlismyndun, sem felur í sér áframhaldandi þróun flóðplaína og aukna þéttingu yfirborðs í borgum, er einnig líkleg til að stuðla að auknum váhrifum Evrópubúa af flóðum.

Policy svörun

Ráðstafanir til að vernda heilsu fólks gegn flóðum má skipta í þær sem skipta máli fyrir forvarnir, viðbúnað, viðbrögð og bata (svæðisskrifstofa Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar fyrir Evrópu, 2017). Langtímaforvarnir fela m.a. í sér greiningu á flóðahættusvæðum, flóðnæmt borgarskipulag með áherslu á grænan þéttbýli og gegndræpi yfirborðsflata. Aðrar ráðstafanir til að koma í veg fyrir flóð eru m.a. flutningur manna utan flóða, endurnýjun fráveitukerfa, og notkun á flóðvarnargrunnvirkjum eins og dikes eða stíflum (EEA, 2020). Dæmi um viðbúnað og viðbragðsráðstafanir eru álagsþolnar vatnsveitur og hreinlætiskerfi; flóðheldar byggingar, framboð á rýmingarstöðvum; hafa viðbragðsáætlun um heilbrigðisþjónustu á sínum stað. Þetta felur í sér viðbragðsáætlanir fyrir heilbrigðisstofnanir, sem gerir þeim kleift að halda áfram að starfa með tilliti til vinnuskipulags, umönnunar sjúklinga, birgðastjórnunar, vatns og hreinlætisaðstöðu (WHO Regional Office for Europe, 2017).

Á evrópskum vettvangi getur skilvirk notkun viðvörunarkerfa, s.s. evrópska þekkingarkerfisins vegna flóða (EFAS), sem er hluti af neyðarstjórnunarþjónustu Kópernikusaráætlunarinnar (CEMS), dregið úr áhrifum flóða. RescEU- áætlunin býður upp á samstarfsstuðning við lönd ef hamfarir koma upp (svo sem neyðarflóð) með því að vernda borgara og áhættustýringu.

Bataráðstafanir fela í sér eftirmeðferð geðheilbrigðis, ákvæði fyrir viðkvæmt fólk, forðast rafmagnshættu við endurheimt og hreinsun og faraldsfræðilegt/heilbrigðiseftirlit.

Further upplýsingar

Tilvísanir

Language preference detected

Do you want to see the page translated into ?

Exclusion of liability
This translation is generated by eTranslation, a machine translation tool provided by the European Commission.