European Union flag

Mannabyggðir sem eiga á hættu að sífrera bráðna eigi síðar en 2060

Heimild: Ramage et al., 2021

Kortið sýnir núverandi (2017) uppgjör sífrera (i) í hættu af sífrera þar sem fólk verður að laga sig að breytingum sem tengjast sífreratapi árið 2060 (brúnir punktar) og (ii) þeim sem verða áfram sífrerabyggðir árið 2060 (grænir punktar). Af öllum evrópskum sífrerabyggðum verða aðeins tvær byggðir í Noregi og innan við helmingur núverandi byggða á Grænlandi á sífrera fyrir árið 2060.

Heilbrigðismál

Sífrera er allt árið um kring frosið lag af jarðvegi og bergi, sem þekur einn fjórða af norðurhveli jarðar. Það er þakið af "virku lagi" jarðvegs sem þiðnar og frjósar árstíðabundið, getur stuðlað að vexti plantna, og á sama tíma er einangrun sem heldur sífrera hitastigi undir 0 °C. Í Evrópu finnst sífrera í heimskautasvæðum hins mikla heimskauta Svalbarða og í norðurhluta norrænu ríkjanna, sem og í háum fjöllum Norðurlanda og Alpanna. Hnattræn hlýnun er að valda sífrera að bráðna, sem getur haft skaðleg áhrif á heilsu manna eftir ýmsum leiðum, þar á meðal vatnsgæðum, líkamlegum hættum, skemmdum á grunnvirkjum, hættulegri losun úrgangs, landbúnaði, matvælaöryggi og öryggi og útsetningu fyrir sjúkdómsvöldum.

Vatnsgæði

Sífrerinn losar grunnvatn úr frosnum jarðvegi, breytist vatnafarvegi, skapar meira afrennsli og hefur áhrif á endurhleðsluferli grunnvatns. Sífrera þiðna losar einnig snefilefni sem geymd eru frá náttúrunnar hendi (þ.m.t. kvikasilfur) og helstu jónir í vatnaleiðir (Colombo o.fl., 2018), Lamontagne-Hallé et al., 2018). Þetta versnar gæði drykkjarvatns, sem ef það er neytt í miklu magni, getur leitt til þroska, ónæmis- og æxlunarsjúkdóma, taugaeiturhrifa, krabbameins og annarra heilsufarsáhrifa (WHO, 2022).

Eðlisræn hætta, skemmdir á grunnvirkjum og losun hættulegs úrgangs

Niðurbrot sífrera og þiðna getur valdið því að frosið rusl og skriðuföll geti haft í för með sér beina hættu fyrir fólk. Hún dregur einnig úr stöðugleika grunnvirkja (þ.m.t. bygginga, vega, járnbrautarlína) sem getur leitt til minni aðgangs að nauðsynlegri þjónustu fyrir afskekkt samfélög sem þegar eru fyrir hendi. Þetta getur haft veruleg áhrif á lífsviðurværi sveitarfélaga, sem leiðir til andlegra (Bell o.fl., 2010) og líkamlegra áhrifa á heilsu, þar á meðal meiðsli og dauðsföll (IPCC, 2022). Sífrera getur einnig komið í veg fyrir stöðugleika iðnaðarsvæða (þ.m.t. geymslu- og förgunargrunnvirki fyrir úrgang) og valdið skemmdum á urðunarstöðum, borsvæðum, geymslutönkum og leiðslum og þannig ógnar heilsu fólks. Enn fremur geta hættuleg efni, þ.m.t. íðefna- og geislavirkur úrgangur, sem áður hefur verið geymdur í sífrera, einnig losnað (Langer o.fl., 2023). Snerting við þessi hættulegu efni getur leitt til fjölda heilsufarsáhættu, þ.m.t. geislunarveiki, krabbameins og lífeðlisfræðilegrar skerðingar (Miner o.fl., 2021).

Landbúnaður, matvælaöryggi og öryggi

Breytingar á sífrera hafa áhrif á landbúnað og hreindýrabúskap, sem hefur bein áhrif á lífsviðurværi sveitarfélaga sem reiða sig á þessar venjur, sem leiðir til mikils álagsstigs og lélegrar andlegrar heilsu, auk lélegrar líkamlegrar heilsu vegna minnkaðs vatns og fæðuframboðs (Jungsberg o.fl., 2022). Sífrera getur einnig leitt til matarmengunar og tengdra sjúkdóma sem berast með matvælum í staðbundnum samfélögum vegna minni skilvirkni sífrera fyrir náttúrulega matvælakælingu (Parkinson and Evengård, 2009).

Kvikasilfur, sem sífrerast gefur frá sér, getur einnig skapað heilbrigðisáhættu í gegnum fæðukeðjuna þar sem mjög öflugt neurotoxin metýlkvikasilfur safnast fyrir í fiski og liðdýrum eins og selum (WHO, 2017). Fólk sem býr í Artic er sérstaklega í hættu á kvikasilfurseitrun og tengdum þroska- og taugasjúkdómum (svo sem Minamata sjúkdómnum) þar sem fiskur og liðdýr eru stór hluti af mataræðinu (Nedkvitne et al., 2021).

Aukin útsetning fyrir sjúkdómsvöldum

Sífrera getur einnig leitt til aukinnar váhrifa frá sjúkdómsvöldum, bæði beint með losun sjúkdómsvalda sem áður hafa verið frosnir í sífrera (Miner o.fl., 2021) og óbeint með bættum skilyrðum fyrir smitsjúkdómum (t.d. blautur eða boglíkur jarðvegur stuðla að ræktunarskilyrðum fyrir moskító og stækkun sjúkdóma sem berast með smitferjum). næringarríkt vatn vegna þiðnunar sífrera eykur meinvirkni sjúkdómsvalda í fiski og eykur hættu á matarbornum sjúkdómum) (Wu et al., 2022, Wedekind o.fl., 2010). Sérstaklega hlý ár hafa verið tengd aukinni hættu á losun áður frystra miltisbrandsbaktería og miltisbrandsfaraldurs, sem er alvarleg ógn við heilbrigði manna og búfénað (þ.e. tekjulind þeirra) í hernaði á norðurslóðum (Stella o.fl., 2020).

Áhrif sem koma fram

Sífrera hefur hækkað á flestum svæðum frá því snemma á níunda áratugnum vegna aukins lofthita og breytinga á snjóþekju (IPCC, 2022). Útbreidd niðurbrot sífrera hefur komið fram á Suðurskautssvæðinu, einkum á Norðurlöndum. Engu að síður skortir kerfisbundið mat á áhrifum sífrera í Evrópu á áhrifum sífrera á fólk í Evrópu og þess í stað eru að mestu til óþekktar vísbendingar. Á norðurskautssvæðinu í Evrópu hefur sífrera að mestu áhrif á heilbrigði manna vegna áhrifa samfélagsins og lífsviðurværisáhrifa, vegna líkamlegra og andlegra áhrifa af völdum skertra vatnsgæða, váhrifa sjúkdómsvalda, ógna við matvælaöryggi og öryggi matvæla og tjóns á innviðum, en takmarkaðar upplýsingar liggja fyrir um þessi áhrif. Á hálendum svæðum á Norðurlöndum og í Ölpunum tengjast heilsufarsáhrif sífrera að mestu leyti við skemmdir á innviðum, þ.m.t. snjóflóðvarnarmannvirki og grjótfall (Fischer o.fl., 2012); Ravanel et al., 2017) þar sem viðkomandi svæði eru oft tómstundasvæði frekar en byggðir samfélagsins. Í júlí 2022 leiddi hávaxinn sífreri til að hrynja Marmolada jökulsins í norðurhluta ítölsku Alpanna með þeim afleiðingum að 11 létust og 8 særðust (Bondesan og Francese, 2023).

Áætluð áhrif

Vegna hnattrænnar hlýnunar er líklegt að um 70-75 % fólks og grunnvirkja á sífrerasvæði verði fyrir áhrifum af sífrera í næryfirborði fyrir 2050 (Hjort et al., 2018). Megindlegt mat á framtíðaráhrifum sífrera eru sjaldgæf, en rannsóknir sem eru til nefna áhrif eins og breyttar árstreymisleiðir og afrennsli (Rogger et al., 2017), klettur í fjöllum (Mourey and Ravanel, 2017), vatnsgæði hnignun vegna iðnaðarmengunar (Langer et al., 2023) og aukin kvikasilfurslosun frá norðurhveli jarðar, þ.e. stærsta kvikasilfursgeymi heims (Schuster et al., 2018). Einnig er gert ráð fyrir að sífrerast auki uppkomu sjúkdóma, sem mun hafa áhrif á heilbrigði manna og dýra og lífsviðurværi og velferð íbúa í norðurhluta Evrópu (Stella o.fl., 2020).

Policy svörun

Núverandi viðbrögð við stefnu í Evrópusambandinu fjalla aðallega um sífrera en ekki sérstaklega áhrif þess á heilsu. Skuldbindingar um að draga úr sífreri og umhverfis-, loftslags- og félagsleg áhrif hans eru hluti af grænum samningi ESB og í gegnum Norðurskautsstefnu ESB. Verkefnið NUNATARYUK, sem styrkt er af ESB, fjallar um þessar skuldbindingar með því að rannsaka hvernig sáðlát á landi, meðfram ströndinni og undir hafinu breytir hnattrænu loftslagi og lífi fólks á norðurslóðum. Til að bregðast með skilvirkum hætti við heilsufarsáhrif sífrera á vettvangi Evrópusambandsins eða á landsvísu með aðlögunaraðgerðum væri mikilvægt að afla meiri (megindlegrar) þekkingar á samfélögum sem eru í áhættu og váhrifaleiðir þeirra fyrir sífrera.

Further upplýsingar

Tilvísanir

Language preference detected

Do you want to see the page translated into ?

Exclusion of liability
This translation is generated by eTranslation, a machine translation tool provided by the European Commission.