Żona ta' l-Atlantiku

Il-pajjiżi tar-reġjun

Iż-żona ta’ kooperazzjoni Atlantika tkopri l-pajjiżi tal-parti tal-Punent tal-Ewropa li jmissu mal-Oċean Atlantiku. Iż-żona ta’ kooperazzjoni 2021-2027 tħaddan it-territorju tal-Programm Interreg preċedenti (ir-reġjuni kostali tal-Portugall, Spanja, Franza, l-Irlanda, il-komunità awtonoma tal-Gżejjer Kanarji), ħlief għar-Renju Unit*. Barra minn hekk, tinkludi żewġ reġjuni addizzjonali ta’ Spanja (Andalusija u La Rioja). Mappa li tqabbel il-fruntieri l-qodma u l-ġodda tista’ tidher hawnhekk.

* Mid-dħul fis-seħħ tal-Ftehim dwar il-Ħruġ tar-Renju Unit fl-1 ta’ Frar 2020, il-kontenut mir-Renju Unit mhux se jibqa’ jiġi aġġornat fuq dan is-sit web.

Qafas ta' politika

1.    Programm ta' kooperazzjoni transnazzjonali

Il-Programm taż-Żona Atlantika Interreg VI B (2021-2027), approvat formalment mill-Kummissjoni Ewropea fit-8 ta’ Settembru 2022, iġedded l-impenn mar-reġjuni tal-Atlantiku fl-appoġġ ta’ inizjattivi innovattivi li jikkontribwixxu għat-tkabbir ta’ din iż-żona, is-soluzzjoni ta’ sfidi komuni bejn il-fruntieri permezz tal-implimentazzjoni ta’ azzjonijiet konġunti, l-iskambju ta’ prattiki tajbin u l-kontribut għal politiki ġodda jew attwali. Huwa jistabbilixxi erba' prijoritajiet:

1. Innovazzjoni u kompetittività blu (“Ewropa Aktar Intelliġenti”)
2. Ambjent blu u ekoloġiku (“Ewropa Aktar Ekoloġika”)
3. It-turiżmu u l-kultura blu sostenibbli (“Ewropa Soċjali”)
4. Governanza aħjar għall-kooperazzjoni (“l-objettiv Interreg”)

L-adattament għat-tibdil fil-klima huwa kkunsidrat speċifikament taħt il-Prijorità 2 u bl-objettiv speċifiku: “Il-promozzjoni tal-adattament għat-tibdil fil-klima u l-prevenzjoni tar-riskju ta’ diżastri, ir-reżiljenza filwaqt li jitqiesu l-approċċi bbażati fuq l-ekosistema”. L-objettiv speċifiku jikkontribwixxi wkoll għall-istrateġija tal-baċiri tal-baħar tal-Atlantiku billi jappoġġa l-azzjonijiet inklużi fil-Pilastru IV tal-Pjan ta’ Azzjoni għall-Atlantiku 2.0 (ara t-Taqsima 2 ta’ din il-paġna, Strateġiji tal-Makroreġjuni). Il-programm huwa mistenni li jwassal għal kapaċità akbar biex jiġu identifikati, evitati u ġestiti r-riskji b’involviment aħjar taċ-ċittadini u tal-awtoritajiet pubbliċi u qafas ta’ governanza msaħħaħ. Meta wieħed iqis li ż-żona ta’ kooperazzjoni għandha perċentwal kbir ta’ territorju kostali u qrib ix-xatt, il-programm jiffoka b’mod speċjali fuq ir-riskji kostali u marittimi, b’azzjonijiet li jsaħħu r-reżiljenza kostali u l-innovazzjoni tal-ekonomija blu. Tabilħaqq, l-adattament jinkiseb ukoll permezz tal-Prijorità 1 (innovazzjoni u kompetittività blu) billi jissaħħu l-kapaċità tal-innovazzjoni u d-diġitalizzazzjoni. Barra minn hekk, l-adattament għat-tibdil fil-klima jissemma wkoll fil-Prijorità 3 (biex jiġi żviluppat it-turiżmu blu sostenibbli) u l-Prijorità 4, bħala kwistjoni trasversali peress li l-adattament x’aktarx li jibbenefika minn governanza f’diversi livelli u approċċi transnazzjonali.

Il-Programm preċedenti Interreg V B għaż-Żona Atlantika (2014-2020) kellu l-għan li jimplimenta soluzzjonijiet għall-isfidi reġjonali fl-oqsma tal-innovazzjoni, l-effiċjenza fir-riżorsi, l-ambjent u l-assi kulturali, biex tkun tista’ tiġi ġġenerata kwalità tal-ħajja aħjar fit-territorju taż-Żona Atlantika.

L-adattament għat-tibdil fil-klima kien kopert fil-prijorità 3 (l-istimulazzjoni tal-innovazzjoni u l-kompetittività) u l-objettiv relatat 3.1 “It-tisħiħ tas-sistemi ta’ ġestjoni tar-riskji”. Ir-riżultati miksuba mill-Programm kienu jinkludu kooperazzjoni mtejba li tikkontribwixxi għat-tnaqqis tar-riskji u l-impatti tagħhom u għat-tisħiħ tas-sikurezza tal-popolazzjoni u tal-ambjent, billi tissaħħaħ ir-reżiljenza u l-kapaċità tal-ippjanar tar-reġjuni tal-Atlantiku fil-livelli lokali u reġjonali.

2.     Strateġiji makroreġjonali

Għalkemm għadha ma ġietx żviluppata strateġija makroreġjonali reali, l-Istrateġija Marittima għaż-Żona tal-Oċean Atlantiku taġixxi bħala qafas għall-kooperazzjoni ekonomika u soċjali transnazzjonali. L-Istrateġija tkopri l-kosti, l-ilmijiet territorjali u ġuriżdizzjonali tal-Istati Membri tal-UE b’kosta Atlantika, it-territorji ultraperiferiċi tagħhom kif ukoll l-ilmijiet internazzjonali. Il-Pjan ta’ Azzjoni għall-Atlantiku 2013 – 2020, li jakkumpanja l-Istrateġija, għadda minn rieżami ta’ nofs it-terminu fl-2017 li wassal għall-adozzjoni ta’ Pjan ta’ Azzjoni għall-Atlantiku 2.0 rivedut. L-objettiv ewlieni tiegħu huwa li jiġi sfruttat il-potenzjal tal-ekonomija blu fiż-żona tal-Atlantiku filwaqt li jiġu ppreservati l-ekosistemi tal-baħar u jingħata kontribut għall-adattament u l-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima. Il-Pjan ta’ Azzjoni jirrikonoxxi li l-Ekonomija Blu tista’ tikkontribwixxi biex jittaffa t-tibdil fil-klima billi tippromwovi soluzzjonijiet ibbażati fuq in-natura u ttejjeb l-użu sostenibbli tar-riżorsi akkwatiċi u tal-baħar. L-adattament għat-tibdil fil-klima huwa indirizzat speċifikament mill-Pilastru 2 tal-Pjan ta’ Azzjoni: "Oċeani u Kosta Reżiljenti f'Saħħithom" u skont l-Għan 6: “Reżiljenza kostali aktar b’saħħitha”.

Il-Kummissjoni tal-Ark Atlantiku taħt il-Konferenza tar-Reġjuni Marittimi Periferiċi (CPMR) tkopri l-biċċa l-kbira tar-reġjuni li jipparteċipaw fiż-Żona Atlantika. Il-ħidma fil-Kummissjoni tal-Ark Atlantiku trawwem il-koordinazzjoni bejn il-livelli Ewropej, nazzjonali u reġjonali, u tiffavorixxi l-implimentazzjoni tal-politiki Ewropej fiż-żona tal-Ark Atlantiku. It-Task Force tal-Kummissjoni għall-Istrateġija Atlantika tinfluwenza l-orjentazzjoni strateġika tal-Istrateġija Marittima taż-żona tal-Atlantiku, timmonitorja l-implimentazzjoni tagħha fit-territorji u tikkontribwixxi għar-reviżjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni tagħha.

It-Task Force dwar l-Esplorazzjoni ta’ Makroreġjun tal-Atlantiku tipprovdi post għar-Reġjuni tal-Atlantiku biex jesploraw l-opportunitajiet tal-adozzjoni ta’ Strateġija Makroreġjonali fl-Atlantiku. Il-ħtieġa li tiġi inċentivata d-dimensjoni tas-sostenibbiltà dwar il-miżuri ta’ adattament fir-reġjun tal-Atlantiku, speċjalment fit-territorji kostali, fejn ir-riskji huma prevalenti, hija enfasizzata fid-dikjarazzjoni politika tal-2021 approvata mir-Reġjuni Membri tal-Kummissjoni tal-Ark tal-Atlantiku.

3.     Konvenzjonijiet internazzjonali u inizjattivi oħra ta’ kooperazzjoni

Il-“Konvenzjoni għall-Protezzjoni tal-Ambjent Marin tal-Atlantiku tal-Grigal” tal-OSPAR tkopri żona usa’ mir-reġjun transnazzjonali taż-Żona Atlantika tal-UE, inkluż, lil hinn minn tliet reġjuni Atlantiċi (l-Ibħra Ċeltiċi, il-Bajja ta’ Biscay u l-Kosta Iberika, u l-Atlantiku Usa’), ukoll żewġ reġjuni oħra: L-ilmijiet tal-Artiku u l-Baħar tat-Tramuntana l-Kbir. Ħmistax-il Gvern tal-Atlantiku tal-Grigal u tal-UE huma parti mill-Konvenzjoni OSPAR. Skont il-qafas tal-konvenzjoni OSPAR, it-tibdil fil-klima (u l-aċidifikazzjoni tal-oċeani) huwa indirizzat bħala kwistjoni trasversali f’termini tal-ġenerazzjoni tal-għarfien, il-monitoraġġ tal-impatti u t-tfassil tal-għażliet ta’ ġestjoni, bil-għan li tiżdied ir-reżiljenza tal-ekosistema. Fl-2019, l-OSPAR stabbilixxa Grupp ta’ Korrispondenza Intersessjonali dwar l-aċidifikazzjoni tal-oċeani (ICG-OA).

4.      Strateġiji u pjanijiet ta’ adattament

L-Istrateġija Ambjentali tal-Atlantiku tal-Grigal (NEAES) 2030 għad-deċennju 2010-2030 ġiet adottata fl-1 ta’ Ottubru 2021 permezz ta’ rieżami ta’ livell għoli tal-istrateġija preċedenti tal-OSPAR. Għalkemm mhijiex strateġija ta’ adattament għat-tibdil fil-klima, il-viżjoni tal-istrateġija hija li jinkiseb Oċean Atlantiku tal-Grigal nadif, b’saħħtu u bijoloġikament divers, li jkun produttiv, użat b’mod sostenibbli u reżiljenti għat-tibdil fil-klima u l-aċidifikazzjoni tal-oċeani. Erba’ objettivi strateġiċi jittrattaw it-tibdil fil-klima, jindirizzaw is-suġġett tar-reżiljenza (objettiv strateġiku 5), is-sensibilizzazzjoni (objettiv strateġiku 10), l-adattament (objettiv strateġiku 11) u l-mitigazzjoni (objettiv strateġiku 12). Il-Partijiet Kontraenti qablu li jdaħħlu fis-seħħ l-Istrateġija NEAES 2030 permezz ta’ pjan ta’ implimentazzjoni. Il-pjan ta’ implimentazzjoni huwa kkomplementat mill-Programm ta’ Miżuri u Azzjonijiet tal-OSPAR (MAP), strument ġenerali u integrattiv biex jappoġġa l-ippjanar u l-iżvilupp u biex isegwi l-progress fl-implimentazzjoni tal-miżuri u l-azzjonijiet. Sabiex l-ibħra jsiru reżiljenti għat-tibdil fil-klima u għall-aċidifikazzjoni tal-oċeani, l-OSPAR se jimplimenta diversi inizjattivi għall-monitoraġġ, għall-valutazzjoni u għar-rispons għall-impatti attwali u previsti, filwaqt li jiżviluppa wkoll approċċ reġjonali għall-applikazzjoni ta’ soluzzjonijiet ibbażati fuq in-natura għall-ħżin tal-karbonju u għar-reżiljenza għall-klima.

5.     Eżempji ta’ proġetti ffinanzjati fil-perjodu 2014-2020

Eżempji ta’ proġetti ffinanzjati mill-Programm taż-Żona tal-Atlantiku 2014-2020 huma rrapportati hawn taħt.

Il-proġett MyCOAST  (Osservatorju Oċeanografiku Operazzjonali Koordinat tal-Kosta Atlantika) (2017-2021) saħħaħ perspettiva transnazzjonali għall-għodod ta’ monitoraġġ u tbassir kostali. L-azzjonijiet dwar il-ġestjoni tad-data qed jippromwovu l-kondiviżjoni miftuħa u mingħajr ħlas tal-informazzjoni u l-interoperabbiltà bejn l-osservatorji kostali u s-sistemi komuni Ewropej tad-data (EMODnet, Copernicus INSTAC, SeaDataNet). L-għodod għall-ġestjoni tar-riskju ġew żviluppati u vvalidati b’mod konġunt. L-atturi ewlenin involuti fil-ġestjoni u l-prevenzjoni tar-riskji kostali appoġġaw dan l-iżvilupp flimkien mal-atturi ewlenin responsabbli għall-ġestjoni tal-kwistjonijiet tal-kwalità tal-ilma u ma’ dawk responsabbli għall-ġestjoni tas-sikurezza marittima u r-rispons għal inċidenti ta’ tniġġis.

Barra minn hekk, il-proġett jappoġġa ż-żieda fis-sensibilizzazzjoni ta’ dawn ir-riskji fiż-Żona Atlantika, u jassisti fl-identifikazzjoni u l-promozzjoni ta’ opportunitajiet għas-settur privat, pereżempju relatati mal-akkwakultura, it-tbaħħir, u l-fornituri tal-enerġija eolika.

Il-proġett PRIMROSE (Predicting risk and impact of harmful events on the aquaculture sector) (Predicting risk and impact of harmful events on the aquaculture sector) (Il-previżjoni tar-riskju u l-impatt ta’ avvenimenti ta’ ħsara fuq is-settur tal-akkwakultura) (2017-2020), ipprovda għarfien għall-ġestjoni tar-riskji. Dawk ir-riskji huma relatati (inter alia) mal-perikli klimatiċi fis-settur tal-akkwakultura, li jiġġeneraw sistema għal tbassir tar-riskju tranżnazzjonali fuq terminu qasir sa medju u valutazzjoni fit-tul tal-impatti klimatiċi fuq il-proliferazzjoni u l-patoġeni dannużi tal-algi.  Il-proġett wassal portal web li jgħin fit-tbassir tar-riskju u l-impatt ta’ avvenimenti dannużi ta’ proliferazzjoni tal-algi, li jipprovdi għodda importanti għall-industrija tal-akkwakultura tal-Ewropa. L-10 sħab tal-proġett jinkludu organizzazzjonijiet ta’ riċerka akkademika fil-ħames pajjiżi kollha li jipparteċipaw fil-Programm taż-Żona Atlantika u rappreżentanti tas-setturi tas-sajd u tal-akkwakultura fir-Renju Unit u fi Spanja. Għalkemm l-adattament mhuwiex indirizzat b’mod espliċitu, it-tibdil fil-klima huwa waħda mill-pressjonijiet fuq l-ekosistemi tal-baħar li hija kkunsidrata wkoll f’termini ta’ sfida maħluqa minn speċijiet invażivi.

Il-proġett Risk-AquaSoil (Pjan ta’ ġestjoni tar-riskju tal-Atlantiku fl-ilma u l-ħamrija) (2017-2019) kellu l-għan li jiddefinixxi pjan ta’ ġestjoni komprensiv u inizjattiva konġunta għar-riskji klimatiċi relatati mal-ħamrija u l-ilma biex tittejjeb ir-reżiljenza taż-żoni rurali tal-Atlantiku. Il-pjan ta’ ġestjoni jinkludi t-tfassil ta’ servizzi ta’ twissija bikrija u ta’ dijanjożi. Tkopri wkoll l-iżvilupp u l-ittestjar ta’ strateġiji innovattivi (azzjonijiet pilota) għal ġestjoni aħjar tal-ħamrija u tal-ilma filwaqt li jitqiesu r-riskji assoċjati mat-tibdil fil-klima. Il-partijiet ikkonċernati u l-komunitajiet lokali kienu involuti f’attivitajiet ta’ taħriġ u ta’ bini tal-kapaċità, fil-ġestjoni tar-riskju u fis-sistemi ta’ kumpens għad-danni.