Ir-reġjuni ultraperiferiċi tal-UE u l-pajjiżi u t-territorji extra-Ewropej

Il-pajjiżi tar-reġjun

L-UE tinkludi 22 territorju extra-Ewropew marbuta ma’ ħames Stati Membri (Franza, in-Netherlands, id-Danimarka, Spanja u l-Portugall).

Disgħa minnhom huma kklassifikati bħala Reġjuni Ultraperiferiċi  (ORs)u jiffurmaw parti integrali mill-UE. Dawn jinkludu: tliet dipartimenti Franċiżi extra-Ewropej (Martinique, Guadeloupe u l-Guyana Franċiża) u komunità Franċiża extra-Ewropea fil-Karibew (Saint-Martin); id-dipartimenti Franċiżi extra-Ewropej ta’ Mayotte u Réunion fl-Oċean Indjan; żewġ reġjuni awtonomi Portugiżi (Madeira u l-Azores) u komunità awtonoma Spanjola waħda (il-Gżejjer Kanarji) fl-Atlantiku.

It-13-il Pajjiż u Territorji Extra-Ewropej (PTEE) li jifdal igawdu minn status speċjali ta’ “assoċjat” u huma marbuta mad-Danimarka, ma’ Franza u man-Netherlands. Dawn it-territorji huma kostituzzjonalment marbuta mal-Istat Membru ġenitur, iżda mhumiex parti mis-suq uniku u jridu jikkonformaw mal-obbligi fuq il-kummerċ imposti fuq pajjiżi terzi. Id-Deċiżjoni tal-Kunsill (UE) 2021/1764 u d-Deċiżjoni tal-Kunsill 2013/755/UE jagħtu dettalji dwar ir-relazzjonijiet ta’ assoċjazzjoni tal-UE mal-PTEE għall-perjodi 2021-2027 u 2014-2020 rispettivament.

sors tal-mappa: ETC/CCA 2018

Qafas ta' politika

1.    Programm ta' kooperazzjoni transnazzjonali

Għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2021-2027, l-ispeċifiċitajiet tar-reġjuni ultraperiferiċi huma rikonoxxuti permezz ta’ fergħa speċifika tal-Programm Interreg (il-Fergħa D), li tappoġġa l-kooperazzjoni mal-pajjiżi u t-territorji ġirien. Interreg VI-D jikkonċerna ż-żoni ġeografiċi li ġejjin: L-Amażonja, il-Karibew, Madeira-Azores-il-Gżejjer Kanarji (MAC), l-Oċean Indjan, il-Kanal tal-Mozambique. Għall-2014-2020, ir-reġjuni ultraperiferiċi fil-Karibew u fl-Oċean Indjan kienu involuti fi tliet programmi ta’ kooperazzjoni transnazzjonali INTERREG, deskritti hawn taħt

Il-Programm ta’ Kooperazzjoni taż-Żona tal-Karibew 2014-2020 involva lil Guadeloupe, il-Guyana Franċiża, Martinique u Saint Martin, u madwar 40 pajjiż terz u PTEE fil-baċir tal-Karibew. Din tmexxiet fi sħubija mat-tliet organizzazzjonijiet ekonomiċi reġjonali, jiġifieri l-Komunità tal-Karibew (CARICOM), l-Assoċjazzjoni tal-Istati tal-Karibew (ACS), u l-Organizzazzjoni tal-Istati tal-Karibew tal-Lvant (OECS). Il-programm kien strutturat f’żewġ komponenti: (1) il-kooperazzjoni transfruntiera bejn il-Gwadelup, Martinique u l-pajjiżi tal-OECS, u (2) il-kooperazzjoni tranżnazzjonali li tinvolvi l-Gwadelup, il-Guyana Franċiża, Martinique u Saint Martin u l-pajjiżi u t-territorji parteċipanti l-oħra. Għandu 6 oqsma ta’ prijorità li għandhom l-għan li:

• Iż-żieda tal-kompetittività tal-intrapriżi tal-Karibew;
• Iż-żieda fil-kapaċità ta’ rispons għall-perikli naturali;
• Il-protezzjoni tal-ambjent kulturali u naturali;
• Ir-rispons għal kwistjonijiet ta’ saħħa kondiviżi fil-livell tal-Karibew;
• L-appoġġ għall-iżvilupp tal-enerġiji rinnovabbli;
• It-tisħiħ tal-kapital uman.

Il-Prijorità 2 għandha l-għan li ttejjeb l-għarfien dwar il-perikli naturali u toħloq sistemi kondiviżi ta’ ġestjoni tar-riskju, speċjalment billi tiżviluppa għodod ta’ osservazzjoni kondiviżi u sistema ta’ informazzjoni ġeografika xierqa għall-ġestjoni tal-kriżijiet.

Il-Programm ta’ kooperazzjoni taż-Żona tal-Oċean Indjan 2014-2020 rawwem il-kooperazzjoni bejn Réunion u Mayotte (Franza) u 12-il pajjiż terz fin-Nofsinhar tal-Oċean Indjan (l-Unjoni ta’ Comoros, Madagascar, Mauritius, is-Seychelles, l-Afrika t’Isfel, it-Tanzanija, il-Mozambique, il-Kenja, l-Indja, is-Sri Lanka, il-Maldivi u l-Awstralja), kif ukoll it-Territorji Franċiżi tan-Nofsinhar u tal-Antartika. Il-programm kien mibni fuq:

• Il-kooperazzjoni transfruntiera bejn Réunion u Comoros, Madagascar, Mauritius u s-Seychelles bħala membri tal-Kummissjoni tal-Oċean Indjan, u
• Kooperazzjoni transnazzjonali usa' bejn Réunion, Mayotte u l-pajjiżi parteċipanti l-oħra. Il-programm għandu ħames prijoritajiet strateġiċi, li tnejn minnhom huma relatati mat-tibdil fil-klima.

Prijorità 1 immirata lejn il-ħolqien ta’ ċentru ta’ riċerka u innovazzjoni, li jiffoka fuq il-farmakopea, il-bijoteknoloġija, l-enerġija u t-tibdil fil-klima. Il-Prijorità 3 fittxet li tiżviluppa kapaċitajiet għall-adattament għat-tibdil fil-klima u l-prevenzjoni u l-ġestjoni tar-riskju, billi ssaħħaħ il-miżuri reġjonali tal-protezzjoni ċivili; kooperazzjoni dwar riskji epidemjoloġiċi u infettivi; u l-prevenzjoni tar-riskji assoċjati mal-attivitajiet tal-baħar.

Il-Programm ta’ kooperazzjoni AMAZONIA 2014-2020 ippromwova l-kooperazzjoni transfruntiera u transnazzjonali fost il-Guyana Franċiża, is-Surinam u l-istati ta’ Amapá u Amazonas fil-Brażil. Il-programm ma għamel l-ebda referenza għall-adattament u l-ġestjoni tar-riskju fl-oqsma prijoritarji tiegħu. Il-Prijorità 2 ġeneralment kienet tittratta l-konservazzjoni ambjentali u l-ġestjoni tar-riżorsi naturali. Saret enfasi speċjali fuq il-protezzjoni u t-tisħiħ tal-bijodiversità lokali u l-wirt naturali u kulturali permezz ta’ azzjonijiet konġunti ta’ preservazzjoni.

2.     Konvenzjonijiet internazzjonali u inizjattivi oħra ta’ kooperazzjoni

Fil-kuntest tal-Komunità CARICOM, ġie stabbilit iċ-Ċentru tal-Komunità tal-Karibew għat-Tibdil fil-Klima u jirrappreżenta punt ta’ referenza għar-riċerka dwar l-impatti tat-tibdil fil-klima u l-istrateġiji ta’ adattament fir-reġjun. Iċ-ċentru fetaħ fl-2005 sabiex jikkoordina r-rispons tar-reġjun għall-ġestjoni u l-adattament għat-tibdil fil-klima. Iċ-ċentru jipprovdi informazzjoni għal dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet (huwa r-repożitorju uffiċjali u l-kamra tal-ikklerjar għad-data reġjonali dwar it-tibdil fil-klima. Hija tiżviluppa proġetti dwar il-mitigazzjoni u l-adattament għat-tibdil fil-klima, torganizza korsijiet ta’ taħriġ, konsulenza u servizzi ta’ impriżi konġunti.  Iċ-ċentru jipprovdi pariri ta’ politika relatati mat-tibdil fil-klima lill-Istati Membri tal-CARICOM u lit-Territorji Ekstra-Ewropej tal-Karibew tar-Renju Unit. Iċ-ċentru huwa Entità ta’ Implimentazzjoni Reġjonali Akkreditata (RIE) għall-Fond Ekoloġiku għall-Klima (GCF) tal-UNFCCC.

Eżempji ta’ proġetti ffinanzjati fil-perjodu 2014-2020.

Il-pubblikazzjoni“Programmi Interreg fir-reġjuni ultraperiferiċi 2014-2020”turi kif il-programmi INTERREG ikkontribwew għall-iżvilupp reġjonali tar-reġjuni ultraperiferiċi u integrazzjoni aktar mill-qrib mal-ġirien tagħhom.

Il-proġett CARIBE-COAST (in-network tal-Karibew għar-riskji kostali relatati mat-tibdil fil-klima, 2018-2022) għandu l-għan li jiġbor, jibni b’mod konġunt u jxerred l-approċċi ta’ monitoraġġ u ta’ prevenzjoni tar-riskju kostali u l-adattament għat-tibdil fil-klima. It-tliet għanijiet tal-proġett huma: li jinħoloq katalogu ta’ mmudellar idrodinamiku għas-simulazzjoni ta’ perikli attwali u futuri; li jiġu żviluppati osservatorji eżistenti u jiġu kondiviżi prattiki tajbin ta’ monitoraġġ madwar protokoll komuni, u li jiġu pprovduti għodod ta’ appoġġ għad-deċiżjonijiet għall-prevenzjoni ta’ riskji kostali naturali.

Il-Proġett Ready Together (2019-2022) isaħħaħ il-kooperazzjoni reġjonali, permezz ta’ koordinazzjoni msaħħa, il-ġbir flimkien tar-riżorsi u l-promozzjoni kollettiva tal-kultura tar-riskju biex jiġu indirizzati l-isfidi ewlenin tal-perikli naturali u t-tibdil fil-klima fil-Karibew. Il-proġett jippromwovi approċċ komprensiv, inklużiv u parteċipattiv, biex jiżgura rispons effettiv għall-ħtiġijiet tal-popolazzjoni l-aktar vulnerabbli esposta għal perikli naturali u l-effetti tat-tibdil fil-klima.

Fir-rigward taż-żona tal-Oċean Indjan, il-programm operazzjonali 2007-2013 ipprovda finanzjament għall-mekkaniżmu reġjonali tal-protezzjoni ċivili taħt l-Assi prijoritarju 1 “Żvilupp sostenibbli”. B’mod partikolari, hija appoġġat lis-Salib l-Aħmar Franċiż f’Reunion biex jiżviluppa Programm ta’ Kooperazzjoni Reġjonali għall-ġestjoni tar-riskju ta’ diżastri fil-Lbiċ tal-Oċean Indjan kif ukoll il-pjan ta’ azzjoni sussegwenti.