Diversifikazzjoni tal-prodotti u tas-sistemi tas-sajd u tal-akkwakultura

Id-diversifikazzjoni tas-sajd u tal-akkwakultura tfisser bidla sostanzjali fl-attività tal-produzzjoni, li twieġeb għall-bidliet fid-disponibbiltà tal-istokkijiet tal-ħut (għas-sajd) u/jew għall-bidliet fl-istat ambjentali tas-sistema tal-baħar xprunati minn sfidi klimatiċi u sfidi oħra. L-istrateġiji ta' diversifikazzjoni jinkludu bidla lejn speċijiet alternattivi jew – fil-każ tal-akkwakultura - razez ġenetiċi ġodda, kif ukoll għal prattiki ta' ġestjoni aktar xierqa għal kundizzjonijiet mibdula. Il-proċess ta’ adattament jista’ jinkludi wkoll inizjattivi (temporanji jew permanenti) ta’ diversifikazzjoni tan-negozju barra mis-settur. Dan jinkludi l-iżvilupp ta’ attivitajiet ġodda relatati mas-sajd (eż. l-ekoturiżmu b’bastimenti tas-sajd) li jipprovdu sorsi komplementari ta’ introjtu għall-operaturi u inizjattivi li jappoġġaw il-protezzjoni ambjentali (eż. il-koġestjoni ta’ żoni protetti tal-baħar). Possibbiltajiet oħra jinkludu ċ-ċaqliq mis-sajd għall-akkwakultura jew iċ-ċaqliq mill-akkwakultura tal-baħar għall-akkwakultura interna. Id-diversifikazzjoni hija proċess imwettaq minn produtturi lokali individwali jew aħjar minn networks u assoċjazzjonijiet ta’ produtturi li għandhom kapaċità intraprenditorjali aktar b’saħħitha, u li jibbenefikaw minn kooperazzjoni transsettorjali ma’ negozji relatati oħra (eż. is-suq, it-turiżmu) u mill-appoġġ tal-awtoritajiet pubbliċi.

Għas-sajd, l-azzjonijiet jinkludu l-adattament tal-irkapti (irkapti sostenibbli ġodda jew irkapti flessibbli li kapaċi jaqbdu speċijiet differenti, adattati aħjar għall-kundizzjonijiet mibdula, f’ambjenti differenti) u l-adattament ta’ bastimenti li jistgħu jsegwu r-riżorsa tal-ħut f’postijiet differenti, filwaqt li jżidu l-mobbiltà tas-sajjieda hekk kif id-distribuzzjoni tal-istokkijiet tal-ħut tinbidel b’kundizzjonijiet tal-oċeani li jinbidlu.

Għall-akkwakultura, il-bidliet fl-ispeċijiet ikkultivati u/jew ir-razez ġenetiċi differenti jistgħu jikkontribwixxu biex titnaqqas il-vulnerabbiltà tas-settur għat-tibdil fil-klima, filwaqt li ssir bidla lejn organiżmi aktar reżiljenti għall-klima li jikbru aħjar f’kundizzjonijiet mibdula. Pereżempju, l-intrużjonijiet salini u ż-żidiet qawwija fil-maltemp se jiffavorixxu l-biedja ta’ speċijiet tal-ilma salmastru u tal-euryhaline, filwaqt li t-temperaturi għoljin tal-ilma u t-turbidità jistgħu jiffavorixxu speċijiet li jittolleraw livelli baxxi ta’ ossiġenu maħlul. Bidliet oħra fil-prattiki tal-akkwakultura qed jiġu promossi dejjem aktar biex jittejbu l-prestazzjoni ambjentali, il-produttività u l-profittabbiltà tal-produzzjoni tal-akkwakultura, li jirriżultaw f’effetti pożittivi fuq il-mitigazzjoni u l-adattament għat-tibdil fil-klima, anke kull meta t-tibdil fil-klima ma jkunx inkluż b’mod espliċitu fost l-ixprunaturi ewlenin. Eżempji jinkludu ċ-ċirkolazzjoni mill-ġdid tas-sistemi tal-akkwakultura, l-akkwakultura multitrofika integrata u l-akkwakultura lil hinn mill-kosta li jipprovdu opportunitajiet addizzjonali għall-użu ta’ speċijiet jew razez ġodda fl-akkwakultura. It-tqassim f’żoni u l-lokalizzazzjoni tal-akkwakultura bbażati fuq ir-riskju, inklużi r-riskji mill-varjabbiltà u t-tibdil fil-klima, jistgħu jappoġġaw id-diversifikazzjoni kull meta żoni ġodda għall-produzzjoni jkunu fil-proċess li jiġu esplorati, filwaqt li jiġi evitat it-telf ekonomiku minn għażliet li ma jqisux kif xieraq it-tħassib u r-riskji kollha. Id-diversifikazzjoni tal-akkwakultura kienet il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ Workshop Tekniku tal-FAO li sar f’Ruma f’Ġunju 2016 li enfasizza r-rwol tagħha li tipprovdi reżiljenza fid-dawl ta’ klima li qed tinbidel u xprunaturi esterni oħra, filwaqt li żżid l-assigurazzjoni ekonomika, soċjali u ekoloġika għas-sistemi tal-akkwakultura.

Huwa importanti ħafna li l-azzjonijiet ta’ diversifikazzjoni ma jżidux l-isforz tas-sajd u jkunu koerenti mal-objettivi stabbiliti mill-Politika Komuni tas-Sajd, filwaqt li jfittxu sajd sostenibbli kif ukoll konservazzjoni tal-istokkijiet tal-ħut u tar-riżorsi tal-baħar. Fi kwalunkwe każ, id-diversifikazzjoni tal-ispeċijiet maqbuda jew ikkultivati għandha ssegwi valutazzjonijiet ibbażati fuq ix-xjenza rigward is-saħħa tal-ekosistema, il-bijosikurezza u l-bijosigurtà, kif ukoll studji ekonomiċi u soċjali komprensivi. Barra minn hekk, id-diversifikazzjoni tal-prodotti u tas-sistemi m’għandhiex twassal għal vulnerabbiltà akbar tas-settur fuq perjodu ta’ żmien medju u twil biex jinkisbu benefiċċji fuq perjodu ta’ żmien qasir. Prattiki mhux sostenibbli, bħas-sajd lil hinn mil-limiti ta’ sostenibbiltà jew f’post ġdid mingħajr assigurazzjonijiet ta’ sostenibbiltà jew mingħajr irkaptu sostenibbli huma eżempji ta’ reazzjonijiet ta’ adattament ħażin għall-isfidi ppreżentati mill-klima u minn bidliet oħra, b’konsegwenzi detrimentali fit-tul fuq l-istokkijiet u l-ekosistemi tal-baħar.

Id-diversifikazzjoni tal-prodotti mill-akkwakultura u mis-sajd timplika wkoll diversifikazzjoni tas-swieq li għandhom jadattaw b’reazzjoni għall-isfidi u l-opportunitajiet maħluqa mit-tibdil fil-klima. F’dan il-kuntest, l-azzjonijiet jinkludu miżuri mmirati biex iżidu l-perċezzjoni tal-konsumatur lejn prodotti tas-sajd b’marka ta’ sostenibbiltà u biex ibiddlu l-imġiba tal-konsumaturi. Għandha titħeġġeġ id-domanda tal-konsumaturi għal speċijiet alternattivi u għandu jiġi promoss il-bejgħ ta’ qabdiet ta’ speċijiet emerġenti, kif irriżulta wkoll minn studji ta’ każijiet żviluppati fi ħdan il-ClimeFish iffinanzjat minn Orizzont 2020 (eż. is-Sajd fil-Baħar Adrijatiku, is-Sajd fil-Punent tal-Iskozja).

L-attivitajiet kollha ta’ diversifikazzjoni inklużi f’din l-għażla għandhom jikkontribwixxu biex itaffu l-pressjoni fuq l-istokkijiet tal-ħut sfruttati żżejjed u jappoġġaw it-tranżizzjoni lejn opportunitajiet ġodda ta’ negozju li jiddependu fuq riżorsi inqas vulnerabbli. F’dan ir-rigward, ir-riżultati mill-proġett Muses iffinanzjat minn Orizzont 2020, li kellu l-għan li jesplora l-opportunitajiet għal Użu Multiplu fl-Ibħra Ewropej, jindikaw diversi eżempji għad-diversifikazzjoni tas-sajd lejn attivitajiet relatati mal-ekoturiżmu, filwaqt li jikkontribwixxu għat-tnaqqis tal-pressjoni tas-sajd, jippromwovu prattiki tas-sajd sostenibbli u jipprovdu sorsi ta’ introjtu komplementari għas-sajjieda.

Is-sajjieda u l-operaturi tal-akkwakultura, speċjalment raggruppati f’assoċjazzjonijiet kooperattivi huma l-atturi ewlenin għad-diversifikazzjoni li jistgħu jibbenefikaw ukoll minn negozju kummerċjali ieħor (l-industrija tal-ipproċessar, l-organizzazzjonijiet tal-kummerċjalizzazzjoni) u minn assoċjazzjonijiet tal-konsumaturi biex jintlaħqu għanijiet miftiehma b’mod reċiproku. L-awtoritajiet pubbliċi, bħal dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet u r-regolaturi, l-implimentazzjoni lokali tal-politiki Ewropej u nazzjonali u r-rilaxx ta’ liċenzji għal attivitajiet ġodda, jista’ jkollhom rwol ewlieni, billi jagħmlu possibbli u aktar flessibbli l-proċess ta’ diversifikazzjoni.

L-adozzjoni ta’ rkapti u bastimenti adattati biex jaqbdu speċijiet differenti u/jew f’ħabitats differenti tista’ teħtieġ bastimenti akbar għal vjaġġi itwal u investimenti sinifikanti fl-iżvilupp tal-irkaptu. Vjaġġi itwal u ħin itwal fuq il-baħar ifissru wkoll spejjeż ogħla għall-pagi tal-fjuwil u tal-ekwipaġġ u żieda fl-esponiment għar-riskji. F'dan il-kuntest, kwalunkwe prattika ġdida għandha tiġi żviluppata b'kont meħud tal-prinċipji ta' sostenibbiltà stabbiliti fil-Politika Komuni tas-Sajd u m'għandhiex twassal għal sfruttament żejjed tal-istokkijiet tal-ħut.

L-aċċess għall-kapital u l-kost ta’ bastimenti ġodda huwa kwistjoni kritika, speċjalment għal intrapriżi iżgħar, filwaqt li t-tibdil tal-irkaptu lanqas biss huwa possibbli għal bastimenti speċjalizzati ħafna bħal bastimenti tat-tkarkir bit-travu. Barra minn hekk, it-tibdil taż-żoni tas-sajd jista’ jwassal biex il-bastimenti jidħlu fl-ilmijiet ta’ pajjiżi oħra, u b’hekk ikunu meħtieġa ftehimiet tas-sajd u ġestjoni transkonfinali għall-allokazzjoni tal-kwoti.

Għall-akkwakultura, il-kost tal-iżvilupp ta’ tekniki għal speċijiet ġodda fl-azjendi agrikoli u ż-żmien meħtieġ biex dawn l-ispeċijiet jinġiebu fis-suq huma restrizzjonijiet sinifikanti, kif ukoll restrizzjonijiet leġiżlattivi u ta’ ġestjoni, li jfixklu l-bidliet u l-flessibbiltà.

B’mod ġenerali, l-iżvilupp tar-riċerka u l-innovazzjonijiet teknoloġiċi, imħeġġa wkoll mill-investimenti pubbliċi, jistgħu jgħinu biex jinstabu speċijiet alternattivi, razez adattati għall-klima u sistemi ġodda ta’ biedja jew ħsad, li jnaqqsu s-suxxettibbiltà għat-tibdil fil-klima. Għad-diversifikazzjoni fl-akkwakultura, speċjalment f’teknoloġija ġdida tal-produzzjoni u f’żoni ġeografiċi ġodda, il-fatturi ewlenin ta’ suċċess huma rrappreżentati minn regolamenti leġiżlattivi adattati u possibbilment inċentivi li jinkoraġġixxu l-iżvilupp teknoloġiku u l-bidliet fin-negozju.

Kampanji ta’ informazzjoni u attivitajiet edukattivi jistgħu jgħinu l-bidliet fl-imġiba tal-konsumaturi, u jiftħu s-swieq għal speċijiet ġodda. L-inizjattivi ta’ taħriġ għas-sajjieda u l-operaturi tal-akkwakultura jistgħu jiffavorixxu wkoll il-proċess ta’ diversifikazzjoni, filwaqt li jinkoraġġixxu opportunitajiet ġodda ta’ negozju, inklużi dawk relatati mat-turiżmu.

L-informazzjoni dwar l-ispejjeż hija ġeneralment nieqsa f’eżempji eżistenti ta’ adattament, anke meta jitqies li hemm ftit evidenza ta’ inizjattivi ta’ diversifikazzjoni li bħalissa qed jintużaw b’reazzjoni għat-tibdil fil-klima. Il-kostijiet huma mistennija li jkunu varjabbli ħafna, meta jitqiesu l-possibbiltajiet differenti ta’ diversifikazzjoni inklużi f’din l-għażla ta’ adattament. Il-kostijiet tal-investiment biex jinbidlu l-prodotti u s-sistemi huma rrapportati bħala restrizzjonijiet kbar għall-adattament, speċjalment għall-intrapriżi fuq skala żgħira.

Fi ħdan il-Politika Komuni tas-Sajd tal-UE, il-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi, is-Sajd u l-Akkwakultura (FEMSA) jappoġġa lis-setturi Ewropej tas-sajd u tal-akkwakultura lejn prattiki tas-sajd aktar sostenibbli, u lill-komunitajiet kostali fid-diversifikazzjoni tal-ekonomiji tagħhom. Għalkemm mhux speċifikament marbuta mat-tibdil fil-klima, il-FEMSA jappoġġa (skont il-prijorità 3 tar-Regolament dwar il-FEMSA) strateġiji ta’ żvilupp lokali mmexxija mill-komunità diretti lejn id-diversifikazzjoni tal-komunitajiet lokali (l-Artikolu 30). Skont id-dokument ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni dwar il-prinċipji u r-rakkomandazzjonijiet għall-integrazzjoni tal-kunsiderazzjonijiet tal-adattament għat-tibdil fil-klima taħt il-programmi operazzjonali tal-FEMS (SWD(2013) 299 final), dan jista’ jirriżulta fit-tnaqqis tal-pressjoni fuq l-istokkijiet tal-ħut u fil-ħolqien ta’ negozji reżiljenti għat-tibdil attwali u previst fil-kundizzjonijiet klimatiċi.

L-informazzjoni relatata mal-perjodi ta’ żmien assoċjati mal-istrateġiji ta’ adattament u l-evalwazzjonijiet tas-suċċess fis-setturi tas-sajd u tal-akkwakultura spiss tkun nieqsa. Hija meħtieġa aktar riċerka biex jiġi vvalutat iż-żmien tal-adattament. Iż-żmien jiddependi wkoll fuq tipoloġiji differenti ta’ azzjonijiet u jvarja minn azzjonijiet ta’ adattament ippjanati (li jinvolvu governanza, bidla leġiżlattiva u politika), u adattament reattiv, inkluż titjib awtonomu tas-sistemi tas-sajd u tal-akkwakultura b’reazzjoni għall-varjabbiltà klimatika.