Diversifikazzjoni tal-prodotti u tas-sistemi tas-sajd u tal-akkwakultura

Id-diversifikazzjoni tas-sajd u tal-akkwakultura tfisser bidla sostanzjali fl-attività tal-produzzjoni, li twieġeb għall-bidliet fid-disponibbiltà tal-istokkijiet tal-ħut (għas-sajd) u/jew fil-bidliet fl-istat ambjentali tas-sistema tal-baħar xprunati minn sfidi klimatiċi u sfidi oħrajn. L-istrateġiji ta’ diversifikazzjoni jinkludu bidla lejn speċijiet alternattivi jew – fil-każ tal-akkwakultura – razez ġenetiċi ġodda, kif ukoll lejn prattiki ta’ ġestjoni aktar adattati għal kundizzjonijiet mibdula. Il-proċess ta’ adattament jista’ jinkludi wkoll inizjattivi ta’ diversifikazzjoni tan-negozju (temporanja jew permanenti) barra mis-settur, l-iżvilupp ta’ attivitajiet ġodda relatati mas-sajd (eż. l-ekoturiżmu mal-bastimenti tas-sajd) li jistgħu jipprovdu sorsi komplementari ta’ introjtu għall-operaturi. Id-diversifikazzjoni hija proċess imwettaq minn produtturi lokali individwali jew aħjar minn networks u assoċjazzjonijiet ta’ produtturi li għandhom kapaċità kummerċjali aktar b’saħħitha, u li jibbenefikaw minn kooperazzjoni transsettorjali ma’ negozji relatati oħra (eż. is-suq, it-turiżmu) u mill-appoġġ tal-awtoritajiet pubbliċi.

Għas-sajd, l-azzjonijiet jinkludu l-adattament tal-irkapti (irkapti sostenibbli ġodda jew irkapti flessibbli li kapaċi jaqbdu speċijiet differenti, adattati aħjar għall-kundizzjonijiet mibdula, f’ambjenti differenti) u l-adattament ta’ bastimenti li jistgħu jsegwu r-riżorsa tal-ħut f’postijiet differenti, iż-żieda fil-mobbiltà tas-sajjieda hekk kif id-distribuzzjoni tal-istokkijiet tal-ħut tinbidel b’kundizzjonijiet tal-oċeani li jinbidlu.

Għall-akkwakultura, il-bidliet fl-ispeċijiet ikkultivati u/jew fir-razez ġenetiċi differenti jistgħu jikkontribwixxu biex titnaqqas il-vulnerabbiltà tas-settur għat-tibdil fil-klima, filwaqt li ssir bidla lejn organiżmi aktar reżiljenti għall-klima li jikbru aħjar f’kundizzjonijiet mibdula. Pereżempju, l-intrużjonijiet salini u l-maltempati qawwija se jiffavorixxu t-trobbija ta’ speċijiet tal-ilma salmastru u tal-ewryhaline, filwaqt li temperaturi għoljin tal-ilma u t-turbidità jistgħu jiffavorixxu speċijiet li jittolleraw livelli baxxi ta’ ossiġenu dissolt. Bidliet oħra fil-prattiki tal-akkwakultura qed jiġu promossi dejjem aktar biex jittejbu l-prestazzjoni ambjentali, il-produttività u l-profittabbiltà tal-produzzjoni tal-akkwakultura, li jirriżultaw f’effetti pożittivi fuq il-mitigazzjoni u l-adattament għat-tibdil fil-klima, anke kull meta t-tibdil fil-klima ma jkunx inkluż b’mod espliċitu fost il-muturi ewlenin. Eżempji jinkludu s-sistemi tal-akkwakultura li jiċċirkolaw mill-ġdid, l-akkwakultura multitrofika integrata u l-akkwakultura lil hinn mill-kosta li jipprovdu opportunitajiet addizzjonali għall-użu ta’ speċijiet jew razez ġodda fl-akkwakultura. It-tqassim f’żoni u l-għażla tas-sit ibbażati fuq ir-riskju tal-akkwakultura, inklużi r-riskji mill-varjabbiltà u t-tibdil fil-klima, jistgħu jappoġġaw id-diversifikazzjoni kull meta żoni ġodda għall-produzzjoni jkunu fil-proċess li jiġu esplorati, filwaqt li jiġi evitat telf ekonomiku minn għażliet li ma jqisux kif xieraq it-tħassib u r-riskji kollha. Id-diversifikazzjoni tal-akkwakultura kienet l-ambitu ta’ Workshop Tekniku tal-FAO li sar f’Ruma f’Ġunju 2016 li enfasizza r-rwol tagħha li tipprovdi reżiljenza fid-dawl ta’ klima li qed tinbidel u xprunaturi esterni oħra, filwaqt li żżid l-assigurazzjoni ekonomika, soċjali u ekoloġika għas-sistemi tal-akkwakultura.

Huwa importanti ħafna li l-azzjonijiet ta’ diversifikazzjoni ma jżidux l-isforz tas-sajd u jkunu koerenti mal-objettivi stabbiliti mill-Politika Komuni tas-Sajd, li jfittxu sajd sostenibbli kif ukoll il-konservazzjoni tal-istokkijiet tal-ħut u tar-riżorsi tal-baħar. Fi kwalunkwe każ, id-diversifikazzjoni tal-ispeċijiet maqbuda jew ikkultivati għandha ssegwi valutazzjonijiet ibbażati fuq ix-xjenza rigward is-saħħa tal-ekosistema, il-bijosikurezza u l-bijosigurtà, kif ukoll studji ekonomiċi u soċjali komprensivi. Barra minn hekk, id-diversifikazzjoni tal-prodotti u tas-sistemi m’għandhiex twassal għal vulnerabbiltà akbar tas-settur fuq perjodu ta’ żmien medju u twil biex jinkisbu benefiċċji fuq perjodu ta’ żmien qasir. Prattiki mhux sostenibbli, bħas-sajd lil hinn mil-limiti ta’ sostenibbiltà jew f’post ġdid mingħajr assigurazzjonijiet ta’ sostenibbiltà jew mingħajr irkaptu sostenibbli huma eżempji ta’ reazzjonijiet ta’ adattament ħażin għall-isfidi ppreżentati mill-klima u bidliet oħra, b’konsegwenzi detrimentali fit-tul fuq l-istokkijiet u l-ekosistemi tal-baħar.

Id-diversifikazzjoni tal-prodotti mill-akkwakultura u s-sajd timplika wkoll id-diversifikazzjoni tas-swieq li għandhom jadattaw b’reazzjoni għall-isfidi u l-opportunitajiet li jirriżultaw mit-tibdil fil-klima. F’dan il-kuntest, l-azzjonijiet jinkludu miżuri mmirati biex iżidu l-perċezzjoni tal-konsumaturi lejn il-prodotti tas-sajd b’marka ta’ sostenibbiltà u biex ibiddlu l-imġiba tal-konsumaturi. Id-domanda tal-konsumaturi għal speċijiet alternattivi għandha tiġi mħeġġa u l-bejgħ tal-qabdiet ta’ speċijiet emerġenti għandu jiġi promoss, kif irriżulta wkoll minn studji ta’ każijiet żviluppati fi ħdan il-ClimeFish iffinanzjat minn Orizzont 2020 (eż. Adriatic Sea Fisheries, West of Scotland Fisheries).

Fl-aħħar nett, il-bidla mis-sajd għall-akkwakultura sostenibbli, il-bidla mill-produzzjoni tal-baħar għall-produzzjoni interna u l-iżvilupp ta’ attivitajiet ekonomiċi komplementari għas-sajd u l-akkwakultura (eż. inizjattivi relatati mat-turiżmu bl-użu ta’ bastimenti tas-sajd) huma eżempji oħra ta’ diversifikazzjoni barra mis-settur, it-tnaqqis tal-pressjoni fuq l-istokkijiet tal-ħut u l-ħolqien ta’ tranżizzjoni għal opportunitajiet ġodda ta’ negozju li jiddependu fuq riżorsi inqas vulnerabbli. F’dan ir-rigward, ir-riżultati mill-proġett Muses iffinanzjat minn Orizzont 2020 , li kellu l-għan li jesplora l-opportunitajiet għal Użu Multiplu fl-Ibħra Ewropej, jindikaw diversi eżempji għad-diversifikazzjoni tas-sajd lejn attivitajiet relatati mal-ekoturiżmu, li jikkontribwixxu għat-tnaqqis tal-pressjoni tas-sajd, jippromwovu prattiki tas-sajd sostenibbli u jipprovdu sorsi ta’ introjtu komplementari għas-sajjieda.