Salmonellożi

Is-salmonellożi hija marda li tinġarr fl-ikel ikkawżata mill-batterji tas-Salmonella, u waħda mill-aktar mardiet komuni li jikkawżaw id-dijarea fl-Ewropa. Il-bajd jew il-prodotti tal-bajd ikkontaminati għandhom l-ogħla riskju ta’ infezzjoni. Għalkemm tifqigħat kbar tas-salmonellożi spiss jiġbdu l-attenzjoni tal-midja, il-biċċa l-kbira tal-każijiet huma sporadiċi u mhux parti minn tifqigħa kbira. Mill-2014, l-infezzjonijiet tas-Salmonella huma rrapportati li jseħħu kull sena fi 30 pajjiż Ewropew u r-rata ġenerali ta’ notifika fl-Ewropa kienet ta’ 15,5 għal kull 100 000 persuna fl-2022 (ECDC, 2016-2024). It-tisħin globali u żieda f’avvenimenti estremi tat-temp x’aktarx li jżidu l-prevalenza u t-tixrid ta’ mard li jinġarr mill-ikel bħas-salmonellożi.

Ir-rata tan-notifiki tal-każijiet totali u domestiċi tas-salmonellożi (mappa) u l-każijiet totali rrappurtati (graff) fl-Ewropa

_Noti:_{Mappa u graff juru data għall-pajjiżi membri tal-EEA. Il-konfini u l-ismijiet murija fuq din il-mappa ma jimplikawx approvazzjoni jew aċċettazzjoni uffiċjali mill-Unjoni Ewropea. Il-konfini u l-ismijiet murija fuq din il-mappa ma jimplikawx approvazzjoni jew aċċettazzjoni uffiċjali mill-Unjoni Ewropea.}_{Il-marda hija notifikabbli fil-livell tal-UE}_,_{iżda l-perjodu ta’ rappurtar ivarja fost il-pajjiżi}_._{Meta l-pajjiżi jirrapportaw żero każijiet, ir-rata ta’ notifika fuq il-mappa tintwera bħala “0”. Meta l-pajjiżi ma jkunux irrapportaw dwar il-marda f’sena partikolari, ir-rata ma tkunx viżibbli fuq il-mappa u tiġi mmarkata bħala “mhux irrapportata”}_{(aġġornata l-aħħar f’Awwissu 2024).}

Sors uamp; trażmissjoni

Il-batterjitas-Salmonella huma preżenti b’mod wiesa’ fl-annimali li jipproduċu l-ikel u fl-annimali selvaġġi. Diversi serotipi tas-sottospeċijiet tas-Salmonella e. enterica li jistgħu jagħmlu lin-nies morda jistgħu jiġu trażmessi mill-annimali għall-bnedmin (Rabsch et al., 2002). Il-batterji huma reżistenti u jistgħu jgħixu diversi ġimgħat f’ambjent xott jew saħansitra diversi xhur fl-ilma. Xi kultant l-infezzjonijiet huma invażivi u jistgħu jkunu ta' theddida għall-ħajja.

Fil-biċċa l-kbira, il-bnedmin jiksbu s-salmonellożi permezz tal-konsum ta’ ikel ikkontaminat li joriġina mill-annimali (prinċipalment il-bajd, iżda wkoll il-ħalib, il-laħam u t-tjur). Madankollu, anki l-ħxejjex nejjin jistgħu jkunu sors ta’ infezzjoni meta jkunu kkontaminati mill-feċi tal-annimali jew ikkontaminati b’mod inkroċjat matul il-preparazzjoni tal-ikel. It-trażmissjoni minn persuna għal oħra sseħħ ukoll wara l-inġestjoni ta’ kontaminazzjoni fekali. Il-bnedmin jistgħu jiġu infettati wkoll permezz ta’ kuntatt ma’ annimali infettati ħajjin, inklużi annimali domestiċi, li jistgħu ma jurux sinjali ta’ mard (Silva et al., 2013).

Effetti fuq is-saħħa

Ħafna nies b'infezzjoni tas-Salmonella jbatu minn sintomi ħfief biss u jirkupraw fi żmien ftit jiem sa ġimgħat mingħajr kura. Normalment, hija marda gastrointestinali tipika assoċjata ma’ dijarea, bugħawwieġ addominali, uġigħ fil-ġogi, uġigħ ta’ ras, rimettar u bidu f’daqqa ta’ deni. L-effetti fuq is-saħħa jibdew minn sigħat sa jiem wara l-inġestjoni tal-batterji tas-Salmonella u jdumu diversi jiem sa ġimgħa. F’każijiet rari u severi, il-marda tista’ tipprogressa għal avvelenament mid-demm jew sintomi gastrointestinali persistenti jew saħansitra riżultat fatali jekk il-batterji jippenetraw il-ħajt intestinali u jikkawżaw infjammazzjoni u tnixxijiet ta’ fluwidi (Lönnermark et al., 2015; WHO, 2022).

Morbidità u umdità; mortalità

Fil-pajjiżi membri taż-ŻEE (minbarra l-Iżvizzera u t-Turkija minħabba n-nuqqas ta’ data), fil-perjodu 2007-2022:

1,334,344 infezzjoni
Probabbiltà moderata ta’ rikoveru l-isptar^[1]
81 każ fatali ġew irrapportati fl-2022, li jammontaw għal rata ta’ mortalità ta’ 0.22 %
F’każijiet severi ta’ salmonellożi, ir-rata ta’ fatalità tista’ tiżdied għal 17 % (Marchello et al., 2022).
Għadd stabbli ta’ każijiet fil-perjodu 2011-2019. Fl-2020, l-għadd ta’ każijiet naqas drastikament, iżda dan jista’ jiġi mfixkel minn miżuri regolatorji tal-COVID-19 u nuqqas potenzjali ta’ rapportar. Ir-rata ġenerali ta’ notifika fl-2022 kienet ta’ 15,5-il każ għal kull 100 000 abitant.

(ECDC, 2016-2024; ECDC, 2024)

Distribuzzjoni fost il-popolazzjoni

Grupp ta’ età bl-ogħla inċidenza ta’ mard fl-Ewropa: 0 - 4 snin (ECDC, 2016-2024)
Gruppi f’riskju ta’ kors ta’ mard sever: tfal żgħar (taħt l-età ta’ 4 snin), anzjani jew persuni b’sistema immunitarja dgħajfa

Sensittività għall-klima

L-Adattabbiltà għall-Klima

Il-batterjitas-Salmonella jikbru sew f’firxa wiesgħa ta’ pH (4 sa 9) u f’firxa wiesgħa ta’ temperaturi (5 sa 45 °C), għalkemm it-tkabbir huwa ottimali bejn 35 u 37 °C. Il-batterji ma jikbrux f’ilma qiegħed iżda jeħtieġu rata minima ta’ fluss ta’ 0.8 mL/min għas-sopravivenza tagħhom, filwaqt li l-aħjar rata ta’ fluss tinsab bejn 0.96 u 0.99 mL/min (Tajkarimi, 2007).

Staġjonalità

Fl-Ewropa, l-infezzjonijiet iseħħu matul is-sena kollha iżda jilħqu l-ogħla livell f’Awwissu u Settembru (ECDC, 2016-2024).

Impatt tat-Tibdil fil-Klima

It-tisħin globali u ż-żieda f’avvenimenti estremi tat-temp ġew assoċjati ma’ inċidenza dejjem akbar ta’ mard li jinġarr mill-ikel. Temperaturi ogħla tal-arja jirriżultaw fi tkabbir aktar mgħaġġel tal-batterji tas-Salmonella u f’żieda fil-konċentrazzjonijiet tas-Salmonella fil-katina tal-provvista tal-ikel. B’mod speċifiku, żieda fit-temperatura ta’ grad wieħed ogħla minn 5°C tikkawża 5-10 % aktar infezzjonijiet tas-Salmonella (Semenza u Menne, 2009; Kovats et al., 2004). Fl-Ingilterra, fil-Polonja, fin-Netherlands, fir-Repubblika Ċeka u fi Spanja, aktar minn 30 % taż-żieda fil-piż tal-mard tista’ tkun marbuta mal-effetti tat-temperatura (Semenza u Menne, 2009). L-ilmijiet tal-għargħar jistgħu jġorru l-batterji tas-Salmonella minn diversi sorsi bħad-drenaġġ, l-iskart tal-annimali, u l-ħamrija u jikkontaminaw iż-żoni bl-għelejjel. Jekk l-għelejjel ikkontaminati ma jinħaslux jew ma jissajrux kif suppost qabel il-konsum, dan jista’ jżid ir-riskju ta’ infezzjonijiet tas-Salmonella. Sa tmiem is-seklu 21, it-tibdil fil-klima jista’ jżid l-għadd ta’ każijiet tas-Salmonella relatati mat-temperatura fl-Ewropa b’sa 40 000 (minbarra kwalunkwe żieda mistennija minn bidliet fil-popolazzjoni biss) (Watkiss u Hunt, 2012).

Prevenzjoni u Ambra; Trattament

Prevenzjoni

Iġjene sanitarja tajba fil-farms u fil-biċċeriji biex tiġi minimizzata l-kontaminazzjoni fekali
Prattiki sanitarji effiċjenti fl-industriji tal-ipproċessar tal-laħam u fil-kċejjen domestiċi
Tisjir u/jew pastorizzazzjoni ta’ ikel nej b’riskju ta’ infezzjoni
Il-limitazzjoni jew is-superviżjoni bir-reqqa tal-kuntatt bejn it-trabi, it-tfal żgħar u l-annimali domestiċi
Il-prevenzjoni tat-trażmissjoni ambjentali, eż., billi jiġi evitat l-iskol minn art ikkontaminata biex jilħaq l-ilmijiet użati għall-irrigazzjoni jew għal skopijiet ta’ rikreazzjoni
Sorveljanza ta’ mard li jinġarr mill-ikel biex tippermetti d-detezzjoni tal-mard u miżuri ta’ rispons sussegwenti għall-prevenzjoni tat-tixrid tal-marda
Sensibilizzazzjoni dwar it-trażmissjoni tal-mard

Trattament

Sostituzzjoni tal-elettroliti f’każijiet severi
Antibijotiċi għat-trabi, għall-anzjani jew għall-pazjenti b’saħħa ħażina, jew għal każijiet severi; għal każijiet ħfief jew moderati f’pazjenti altrimenti b’saħħithom, l-antibijotiċi mhumiex rakkomandati biex tiġi evitata r-reżistenza antimikrobika għall-mediċini

Aktarinformazzjoni

Referenzi

L-ECDC, 2016-2024, Rapporti epidemjoloġiċi annwali għall-2014-2022 – Salmonellożi. Disponibbli fuq https://www.ecdc.europa.eu/en/infectious-diseases-and-public-health/salmonellosis/surveillance-and. L-aħħar li ġie aċċessat kien f’Awwissu 2024.

L-ECDC, 2024, l-Atlas ta’ Sorveljanza tal-Mard Infettiv. Disponibbli fuq https://atlas.ecdc.europa.eu/public/index.aspx. L-aħħar li ġie aċċessat kien f’Awwissu 2024.

Kovats, R. S., et al., 2004, The effect of temperature on food poisoning: analiżi ta’ serje kronoloġika tas-salmonellożi f’għaxar pajjiżi Ewropej, Epidemjoloġija & Infezzjoni 132(3), 443-453. https://doi.org/10.1017/S0950268804001992

Lönnermark, E., et al., 2015, Effects of Probiotic Intake and Gender on Nontyphoid Salmonella Infection, Journal of Clinical Gastroenterology 49(2), 116–123. https://doi.org/10.1097/MCG.0000000000000120

Marchello, C. S., et al., 2022, Complications and mortality of non-typhoidal salmonella invasive disease: analiżi sistematika globali u metaanaliżi, The Lancet Infectious Diseases 22(5), 692-705. https://doi.org/10.1016/S1473-3099(21)00615-0

Rabsch, W., et al., 2002, Salmonella enterica Serotype Typhimurium and Its Host-Adapted Variants, Infection and Immunity 70(5), 2249-2255. https://doi.org/10.1128/IAI.70.5.2249-2255.2002

Semenza, J. C., u Menne, B.,2009, Climate change and infectious diseases in Europe, The Lancet Infectious Diseases 9(6), 365–375. https://doi.org/10.1016/S1473-3099(09)70104-5

Silva, C., et al., 2013, One Health and Food-Borne Disease: Trażmissjonitas-Salmonella bejn il-Bnedmin, l-Annimali u l-Pjanti, l-Ispettru tal-Mikrobijoloġija - is-Soċjetà Amerikana għall-Istampa tal-Mikrobijoloġija 2(1), 1-9. https://doi.org/10.1128/microbiolspec.OH-0020-2013

Tajkarimi, M., 2007, Salmonella spp. Ir-Rapporttad-Dipartiment tal-Ikel u l-Ulture Agric ta’Kalifornja PHR 250, B6, 1–8. Disponibbli fuq https://www.cdfa.ca.gov/ahfss/Animal_Health/PHR250/2007/25007Sal.pdf

Watkiss, P. u Hunt, A., 2012, Projection of economic impacts of climate change in sectors of Europe based on bottom up analysis: (Projezzjoni tal-impatti ekonomiċi tat-tibdil fil-klima fis-setturi tal-Ewropa abbażi ta' analiżi minn isfel għal fuq:) is-saħħa tal-bniedem, Bidla fil-Klima 112(1), 101-126. https://doi.org/10.1007/s10584-011-0342-z

WHO (2022). L-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa, https://www.who.int/. Aċċessat l-aħħar f’Awwissu 2022.

[1] Il-probabbiltà ta’ rikoveru l-isptar hija kklassifikata bħala baxxa, moderata jew għolja meta &lt rispettivament; 25, 25-75 % jew > 75 % tal-każijiet jiddaħħlu l-isptar.