Diversificatie van visserij- en aquacultuurproducten en -systemen

Diversificatie van visserij en aquacultuur betekent een aanzienlijke verandering in de productieactiviteit, als reactie op veranderingen in de beschikbaarheid van visbestanden (voor de visserij) en/of in veranderingen in de milieutoestand van het mariene systeem als gevolg van klimatologische en andere uitdagingen. Diversificatiestrategieën omvatten een verschuiving naar alternatieve soorten of – in het geval van aquacultuur – nieuwe genetische stammen, alsook naar beheerspraktijken die beter zijn afgestemd op gewijzigde omstandigheden. Het aanpassingsproces kan ook initiatieven omvatten voor bedrijfsdiversificatie (tijdelijk of permanent) buiten de sector, de ontwikkeling van nieuwe visserijgerelateerde activiteiten (bv. ecotoerisme met vissersvaartuigen) die exploitanten aanvullende inkomstenbronnen kunnen bieden. Diversificatie is een proces dat wordt uitgevoerd door individuele lokale producenten of beter door netwerken en verenigingen van producenten met een sterkere bedrijfscapaciteit, die profiteren van sectoroverschrijdende samenwerking met andere verwante bedrijven (bv. markt, toerisme) en van de steun van overheidsinstanties.

Voor de visserij omvatten de acties aanpassing van vistuig (nieuw duurzaam vistuig of flexibel vistuig waarmee verschillende soorten kunnen worden gevangen, beter aangepast aan gewijzigde omstandigheden, in verschillende omgevingen) en aanpassing van vaartuigen die de visbestanden op verschillende locaties kunnen bevissen, waardoor de mobiliteit van vissers toeneemt naarmate de verspreiding van de visbestanden verandert met veranderende oceaanomstandigheden.

Voor aquacultuur kunnen veranderingen in gekweekte soorten en/of verschillende genetische stammen bijdragen tot het verminderen van de kwetsbaarheid van de sector voor klimaatverandering, door over te schakelen op klimaatbestendigere organismen die beter groeien onder veranderde omstandigheden. Zoute indringers en stormvloeden zullen bijvoorbeeld de kweek van brak water en euryhaliene soorten bevorderen, terwijl hoge watertemperaturen en troebelheid de voorkeur kunnen geven aan soorten die lage opgeloste zuurstofniveaus verdragen. Andere veranderingen in de aquacultuurpraktijken worden in toenemende mate bevorderd om de milieuprestaties, de productiviteit en de winstgevendheid van de aquacultuurproductie te verbeteren, wat leidt tot positieve effecten op de mitigatie van en de aanpassing aan de klimaatverandering, zelfs wanneer klimaatverandering niet expliciet tot de belangrijkste factoren behoort. Voorbeelden hiervan zijn recirculerende aquacultuursystemen, geïntegreerde multitrofe aquacultuur en offshore-aquacultuur die extra mogelijkheden bieden voor het gebruik van nieuwe soorten of stammen in de aquacultuur. Op risico’s gebaseerde zonering en situering van aquacultuur, met inbegrip van risico’s als gevolg van klimaatschommelingen en -verandering, kan diversificatie ondersteunen wanneer nieuwe productiegebieden worden onderzocht, waarbij economische verliezen als gevolg van keuzes die niet naar behoren rekening houden met alle zorgen en risico’s, worden vermeden. Aquacultuurdiversificatie was het toepassingsgebied van een technische workshop van de FAO die in juni 2016 in Rome werd gehouden en waarin de rol ervan werd benadrukt om veerkracht te bieden in het licht van een veranderend klimaat en andere externe factoren, door economische, sociale en ecologische verzekeringen toe te voegen aan aquacultuursystemen.

Het is van groot belang dat diversificatiemaatregelen de visserij-inspanning niet verhogen en in overeenstemming zijn met de doelstellingen van het gemeenschappelijk visserijbeleid, waarbij wordt gestreefd naar duurzame visserij en de instandhouding van visbestanden en mariene hulpbronnen. In elk geval moet de diversificatie van gevangen of gekweekte soorten gebaseerd zijn op wetenschappelijk onderbouwde beoordelingen met betrekking tot de gezondheid van ecosystemen, bioveiligheid en biobeveiliging, alsook op uitgebreide economische en sociale studies. Bovendien mag diversificatie van producten en systemen er niet toe leiden dat de sector op middellange termijn kwetsbaarder wordt om op korte termijn voordelen te behalen. Niet-duurzame praktijken, zoals visserij buiten de duurzaamheidsgrenzen of op een nieuwe locatie zonder duurzaamheidsgaranties of zonder duurzaam vistuig, zijn voorbeelden van maladaptatieresponsen op de uitdagingen van het klimaat en andere veranderingen, met schadelijke gevolgen op lange termijn voor bestanden en mariene ecosystemen.

Diversificatie van producten uit de aquacultuur en de visserij impliceert ook diversificatie van markten die zich moeten aanpassen aan de uitdagingen en kansen die de klimaatverandering met zich meebrengt. In dit verband omvatten de acties maatregelen om de perceptie van de consument ten aanzien van visserijproducten met een duurzaamheidsmerk te vergroten en het gedrag van de consument te veranderen. De vraag van de consument naar alternatieve soorten moet worden aangemoedigd en de verkoop van vangsten van opkomende soorten moet worden bevorderd, zoals ook blijkt uit casestudy’s die zijn ontwikkeld in het kader van de door Horizon 2020 gefinancierde ClimeFish (bv. Adriatische Zeevisserij, Visserij ten westen van Schotland).

Tot slot zijn de verschuiving van visserij naar duurzame aquacultuur, de verschuiving van mariene naar binnenlandse productie en de ontwikkeling van aanvullende economische activiteiten voor visserij en aquacultuur (bv. toeristische initiatieven met gebruikmaking van vissersvaartuigen) andere voorbeelden van diversificatie buiten de sector, het verlichten van de druk op visbestanden en het creëren van de overgang naar nieuwe zakelijke kansen die afhankelijk zijn van minder kwetsbare hulpbronnen. In dit verband worden in de resultaten van het door Horizon 2020 gefinancierde project Muses , dat tot doel had de mogelijkheden voor meervoudig gebruik in de Europese zeeën te verkennen, verschillende voorbeelden gegeven voor de diversificatie van de visserij naar activiteiten in verband met ecotoerisme, die bijdragen tot het verminderen van de visserijdruk, het bevorderen van duurzame visserijpraktijken en het bieden van aanvullende inkomstenbronnen voor vissers.