De Verklaring van Boedapest en de activiteiten van de WHO in Europa

Verklaring van Boedapest: versnelde actie voor gezondere mensen, een bloeiende planeet, een duurzame toekomst

De Verklaring van Boedapest, die op 6 juli 2023 door de ministers van Volksgezondheid en Milieu van de landen van de Europese regio van de WHO is aangenomen, bevat politieke toezeggingen en maatregelen om de gezondheidsrisico’s van de drievoudige crisis van klimaatverandering, vervuiling en biodiversiteitsverlies aan te pakken, samen met – en in de context van – het herstel van COVID-19. In de verklaring wordt prioriteit gegeven aan dringende, brede actie met betrekking tot gezondheidsuitdagingen in verband met deze drievoudige crisis, en wordt ernaar gestreefd de rechtvaardige transitie naar veerkrachtige, gezonde, rechtvaardige en duurzame samenlevingen te versnellen. Door de Verklaring van Boedapest aan te nemen, hebben landen zich ertoe verbonden vervuiling en klimaatverandering aan te pakken, ervoor te zorgen dat iedereen toegang heeft tot veilig water, sanitaire voorzieningen en hygiënediensten, natuur- en biodiversiteitsoverwegingen in het beleid te integreren en een schone, veilige en gezonde gebouwde omgeving te bevorderen. Aanvullende toezeggingen waren gericht op gezondheidszorgstelsels.

De verklaring bevordert de betrokkenheid van de gezondheidssector bij klimaatverandering en pleit voor gezondheid bij de beleidsvorming op klimaatgebied. Wat het aanpassingsbeleid betreft, is een belangrijke verbintenis de ontwikkeling, actualisering en uitvoering van nationale aanpassingsplannen op gezondheidsgebied, hetzij als op zichzelf staande documenten, hetzij als onderdeel van bredere nationale inspanningen op het gebied van aanpassingsplanning. De tweede editie van de paper Zero betreurt: het opvoeren van de maatregelen inzake mitigatie van en aanpassing aan de klimaatverandering ten behoeve van de gezondheid in de Europese regio van de WHO, die tijdens de 7e ministeriële conferentie over milieu en gezondheid in Boedapest van start zijn gegaan, vormt een achtergrond voor en ondersteunt de goedkeuring en uitvoering van de verbintenissen inzake klimaatverandering en gezondheid die in de verklaring zijn opgenomen door middel van een portefeuille van verzoeken op hoog niveau en concrete uitvoeringsmaatregelen.

Om de uitvoeringscapaciteit van landen te ondersteunen, heeft de verklaring ook tot doel het bestuur, de investeringen in personele middelen en het genereren van kennis en actie-instrumenten te versterken. Het benadrukt ook de empowerment van jeugdorganisaties om hun acties relevanter te maken in de beleidsvorming en implementatie. De routekaart voor gezondere mensen, een bloeiende planeet en een duurzame toekomst 2023-2030 maakt integraal deel uit van de verklaring en beschrijft een reeks maatregelen om de noodzakelijke transities te bespoedigen. Om de uitvoering van de toezeggingen te versnellen, zijn de partnerschappen voor het Europees milieu- en gezondheidsproces (EHP) opgezet als een nieuw actiegericht mechanisme. Het heeft tot doel landen en partners met een gemeenschappelijk belang op een specifiek thematisch gebied samen te brengen om samen te werken aan gezamenlijke projecten en activiteiten. Er werden vier EHP-partnerschappen gelanceerd, gericht op klimaatactie in de gezondheidssector, samenwerking tussen jongeren, menselijke biomonitoring en gezonde mobiliteit. Het partnerschap voor klimaatactie in de gezondheidssector heeft tot doel een regionale praktijkgemeenschap te bieden om benaderingen, ervaringen en onderzoek uit te wisselen terwijl landen trajecten en oplossingen in kaart brengen voor de ontwikkeling van klimaatbestendige, koolstofarme en ecologisch duurzame gezondheidszorgstelsels.

In de Europese beleidscontext zal de verklaring onder meer de Europese Green Deal, de mondiale gezondheidsstrategie van de EU, de kaderprogramma’s voor onderzoek en innovatie van de EU (Horizon Europa en voorgangers) en de EU-verordening inzake ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen ondersteunen.

Werkgroep gezondheid in klimaatverandering: WIE EUROPA

De WHO Working Group on Health in Climate Change (HIC) werd in 2012 opgericht onder het mandaat van de European Environment and Health Task Force (EHTF) op verzoek van de lidstaten van de Europese regio van de WHO om de gezondheid te beschermen tegen de nadelige gevolgen van klimaatverandering. De EHTF is het toonaangevende internationale orgaan voor de uitvoering en monitoring van het Europees milieu- en gezondheidsproces, met name van de verbintenissen die zijn vastgelegd in de Verklaring van Ostrava over milieu en gezondheid.

De HIC-werkgroep bestaat uit benoemde vertegenwoordigers van de lidstaten en partners. Het bevordert de dialoog en samenwerking tussen de lidstaten in de Europese regio van de WHO en andere belanghebbenden, alsook de communicatie over en de uitvoering van verbintenissen om de gezondheid te beschermen tegen de negatieve gevolgen van de klimaatverandering. De werkgroep bevordert en bepleit met name de integratie van gezondheidsoverwegingen in het nationale beleid inzake mitigatie van en aanpassing aan de klimaatverandering en fungeert als katalysator bij het bevorderen, uitvoeren en monitoren van toezeggingen op het gebied van klimaatverandering en gezondheid in de Verklaring van Ostrava op internationaal, nationaal en subnationaal niveau. HIC biedt een platform voor de uitwisseling van ervaringen en innovaties, de bevordering van instrumenten, de communicatie van bewijsmateriaal en het aantonen van goede praktijken op het gebied van klimaatverandering en gezondheid, en moedigt partnerschappen tussen landen en belanghebbenden aan.

WHO Europe werkt aan klimaatverandering en gezondheid

In 2018 publiceerde de WHO/Europa een verslag, Public health and climate change adaptation policies in the European Union , waarin de ontwikkelingen in het gezondheidsbeleid voor aanpassing aan de klimaatverandering in de EU-landen worden geanalyseerd en een selectie van casestudy’s over goede praktijken wordt samengesteld.

Aangezien de Europese regio van de WHO de snelst opwarmende regio ter wereld is, heeft de WHO/Europa belangrijke documenten gepubliceerd om de lidstaten te ondersteunen met actuele informatie en richtsnoeren over warmte en gezondheid, waaronder de herziening: Warmte en gezondheid in de Europese regio van de WHO: geactualiseerd bewijs voor doeltreffende preventie. Met financiële steun van de Europese Commissie ontwikkelt WHO/Europa een geactualiseerde, tweede editie van de richtsnoeren inzake actieplannen voor warmte en gezondheid (HHAP’s). Deze editie is bedoeld om besluitvormers en praktijkmensen in de gezondheidssector en daarbuiten te ondersteunen bij het ontwikkelen van gecoördineerde, uitgebreide HHAP's. Hoewel de richtsnoeren in de eerste plaats gericht zijn op de lidstaten in de Europese regio van de WHO, zullen zij naar verwachting van internationaal belang zijn.

Overstromingen zijn de meest voorkomende natuurramp in de Europese regio van de WHO, waarbij een tiende van de stedelijke bevolking in overstromingsgevoelige gebieden woont. Om de gevolgen van overstromingen voor de gezondheid aan te pakken, heeft de WHO/Europa richtsnoeren ontwikkeld, waaronder de publicaties Flooding: beheer van gezondheidsrisico’s in de Europese regio van de WHO en overstromingen en gezondheid: factsheets voor gezondheidswerkers. Een speciale webpagina biedt een one-stop-shop voor WHO-hulpbronnen over overstromingen. In het kader van het Protocol inzake water en gezondheid van de VN/ECE-WHO/Europa wordt gewerkt aan het versterken van de klimaatbestendigheid van water- en sanitaire diensten, onder meer tegen overstromingen.

Het initiatief voor landenprofielen op het gebied van gezondheid en klimaatverandering vormt de basis van de werkzaamheden van de WHO om de nationale en mondiale vooruitgang op het gebied van gezondheid en klimaatverandering te monitoren. Deze profielen, ontwikkeld in samenwerking met de nationale gezondheidsautoriteiten, bieden datagestuurde momentopnamen van klimaatgevaren en de verwachte gezondheidseffecten van klimaatverandering, volgen de huidige beleidsreacties en vatten de belangrijkste prioriteiten voor nationale klimaat- en gezondheidsactie samen. Sinds de lancering in 2015 hebben wereldwijd meer dan 80 landen aan dit initiatief deelgenomen, waaronder verschillende lidstaten uit de Europese regio van de WHO.