Verslaglegging in het kader van de governanceverordening (2023)

In maart 2023 hebben de EU-lidstaten voor de tweede keer verslag uitgebracht over hun nationale aanpassingsmaatregelen in het kader van de verordening inzake de governance van de energie-unie en van de klimaatactie (artikel 19). EER-landen die geen lid zijn van de EU werd verzocht op vrijwillige basis soortgelijke informatie te verstrekken. Op deze webpagina worden de belangrijkste gezondheidsaspecten van de gerapporteerde aanpassingsinformatie gepresenteerd. Uittreksels over gezondheid uit de rapportage van de afzonderlijke landen zijn beschikbaar via de landenprofielen voor klimaat en gezondheid.

Kernboodschappen

In 2023 werd gezondheid gerapporteerd als de sector die het zwaarst werd getroffen door de gevolgen van klimaatverandering.
De meeste risico- en kwetsbaarheidsbeoordelingen van klimaatverandering melden een hoog risico op mogelijke toekomstige effecten binnen de gezondheidssector.
Kwetsbare bevolkingsgroepen worden als onevenredig zwaar getroffen door klimaatgerelateerde gezondheidsrisico’s.
Tot de proactieve maatregelen die de landen hebben genomen om de gevolgen van de klimaatverandering voor de gezondheidssector aan te pakken, behoren het opzetten van een op samenwerking gebaseerde bestuursstructuur, opleidings- en onderwijsprogramma’s voor gezondheidswerkers, bewustmaking en de invoering van systemen voor vroegtijdige waarschuwing.

In 2023 werd gezondheid gerapporteerd als de sector die het zwaarst wordt getroffen door de gevolgen van klimaatverandering

In het kader van de landenrapportage 2023 meldden de Europese landen dat gezondheid de sector was die het zwaarst werd getroffen door de gevolgen van klimaatverandering. Tegelijkertijd wijzen Europese nationale en regionale strategieën, plannen en kaders erop dat gezondheid een prioritaire sector is voor de aanpassing aan de klimaatverandering. Dit wijst op brede erkenning onder Europese landen van de gevolgen van klimaatverandering voor de menselijke gezondheid en de dringende noodzaak om de gezondheidszorg voor te bereiden op een betere reactie op de gevolgen van klimaatverandering.

Belangrijkste getroffen sectoren gerapporteerd in 2023. Bron: EER, 2023

De meeste landen meldden een hoog risico op mogelijke toekomstige effecten.

De belangrijkste aanpak om de gevolgen van klimaatverandering in heel Europa in kaart te brengen, is door middel van een beoordeling van het risico op en de kwetsbaarheid van klimaatverandering (CCRVA), waarin gegevens over klimaatrisico’s, kwetsbare sectoren, infrastructuur en demografie worden geïntegreerd om het risiconiveau van aan klimaatverandering gerelateerde gevaren in kaart te brengen. Veel landen in Europa meldden dat zij nationale, lokale en sectorspecifieke CCRVA’s uitvoeren, waaronder het onderzoeken van specifieke risico’s en kwetsbaarheden voor de volksgezondheid en de gezondheidssector.

Meer dan een derde van de landen meldde een hoog niveau van waargenomen effecten van klimaatverandering, waaronder veranderingen in de frequentie en omvang van gebeurtenissen, een hoge kans op blootstelling aan toekomstige klimaatgerelateerde gevaren en een hoge mate van kwetsbaarheid. De meeste landen meldden ook dat hun gezondheidssector een middelgroot of hoog risico loopt op toekomstige gevolgen van klimaatverandering. Kroatië, Hongarije, Letland, Portugal, en Slowakije hebben in alle vier de categorieën grote bezorgdheid geuit. Enkele van de belangrijkste klimaatgerelateerde gezondheidsrisico's die door CCRVA zijn geïdentificeerd, zijn uitbraken van infectieziekten, hittestress, droogte, overstromingen en de verspreiding van allergenen.

Landenrapportering over de gevolgen van klimaatverandering voor de gezondheidssector.

Bron: Verordening inzake de governance van de energie-unie en van de klimaatactie 2023

Kwetsbare bevolkingsgroepen worden onevenredig zwaar getroffen door klimaatgerelateerde gezondheidsrisico’s.

CCRVA's zijn ook gebruikt om vast te stellen hoe verschillende demografische groepen anders zullen worden beïnvloed door klimaatgerelateerde gezondheidsrisico's. In heel Europa wordt steeds meer erkend dat de gevolgen van de klimaatverandering niet gelijk zullen worden gevoeld. Kwetsbare bevolkingsgroepen, waaronder ouderen, kinderen, mensen met een handicap, medische randvoorwaarden of mensen die in armoede leven, zullen de gevolgen van de klimaatverandering anders ervaren dan leden van de samenleving die zonder gezondheidsuitdagingen leven en toegang hebben tot de instrumenten en middelen die nodig zijn om zich aan te passen aan klimaatgerelateerde gevolgen. Kwetsbare bevolkingsgroepen zijn vaak meer blootgesteld aan de gevolgen van klimaatverandering en beschikken mogelijk niet over de nodige middelen om adequaat te reageren op klimaatgerelateerde risico’s of deze te beperken.

Deze aanpak stelt beleidsmakers in staat gerichte strategieën te ontwikkelen om kwetsbare bevolkingsgroepen te beschermen tegen klimaatgerelateerde gevaren en risico’s voor de volksgezondheid. Enkele van de belangrijkste maatregelen die zijn genomen om bevolkingsgroepen te beschermen tegen klimaatgerelateerde gezondheidsrisico’s zijn de invoering van bewakings- en vroegtijdige waarschuwingssystemen, gemeenschapsbereik en sensibilisering voor klimaatgerelateerde gevaren, verbeterde openbare infrastructuur, waaronder blauwgroene infrastructuur om stedelijke overstromings- en hitterisico’s aan te pakken, openbare waterfonteinen en de invoering van koelcentra.

Landen in heel Europa nemen proactieve maatregelen om de gevolgen van klimaatverandering voor de gezondheidssector aan te pakken.

Europese landen plannen en implementeren aanpassingsmaatregelen die rekening houden met de gevolgen van klimaatverandering voor de menselijke gezondheid. De landen, bijvoorbeeld Kroatië, Cyprus, Tsjechië, Denemarken, Duitsland of Portugal, brengen verslag uit over samenwerking via werkgroepen, commissies en andere bestuursstructuren die overheidsinstanties en andere belanghebbenden die zich bezighouden met gezondheid en klimaatverandering samenbrengen en streven naar meer beleidsintegratie.

In landen als Ierland, Finland en Zweden zijn sectorale plannen voor aanpassing aan de gezondheid ontwikkeld. Bovendien zijn in Oostenrijk en Bulgarije klimaatgerelateerde onderwerpen opgenomen in het curriculum en de permanente educatie van medische zorgverleners, waaronder artsen, verpleegkundigen en andere beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg. Het doel hiervan is om gezondheidswerkers beter in staat te stellen te reageren op klimaatgerelateerde gezondheidseffecten en deze te behandelen, en om te reageren op nieuwe en opkomende klimaatgerelateerde gezondheidsuitdagingen.

Veel landen, waaronder Oostenrijk, Bulgarije, Cyprus, Duitsland en Polen, hebben programma’s uitgevoerd om het publiek bewuster te maken van de gevolgen van klimaatverandering voor de gezondheid, met inbegrip van de wijze waarop de persoonlijke paraatheid thuis kan worden verbeterd. Verscheidene landen hebben ook systemen voor monitoring en vroegtijdige waarschuwing ingevoerd om het publiek, werkgevers en de gezondheidssector te waarschuwen voor mogelijke gevolgen en noodsituaties in verband met klimaatverandering. Vroegtijdige waarschuwingssystemen zijn ontworpen om autoriteiten te waarschuwen voor overstromingsrisico's, extreme temperaturen, allergenen of de aanwezigheid van ziekteverwekkers of infectieziekten om tijd vrij te maken voor een proactieve reactie. In sommige rechtsgebieden informeren systemen voor vroegtijdige waarschuwing wanneer koelcentra moeten worden geopend, mensen in overstromingsgebieden moeten worden geëvacueerd of recreatieve badplaatsen moeten worden gesloten vanwege de aanwezigheid van bacteriën.

De landenrapporten bevatten voorbeelden van maatregelen die zijn genomen om verschillende klimaatrisico’s voor de gezondheid in woon-, werk- en zorgomgevingen aan te pakken.

De meest genoemde voorbeelden van acties zijn gericht op het beheersen van de gezondheidsrisico’s van hoge temperaturen en het monitoren van infectieuze (met name door vectoren overgedragen) ziekten, gevolgd door het aanpakken van gezondheidskwesties die verband houden met overstromingen.

In Duitsland worden de risico’s van klimaatverandering voor de gezondheid momenteel geïntegreerd in de bepalingen inzake gezondheid en veiligheid op het werk. In het binnenland worden bepalingen vastgesteld met betrekking tot factoren in verband met de temperatuur van woongebouwen die worden beïnvloed door het veranderende klimaat. In Oostenrijk ondersteunt het Richtsnoer Warmteactieplan medische en zorginstellingen bij het ontwikkelen en opstellen van hun eigen warmteplannen.

De landen omvatten voorbeelden van aanpassingsplannen die gericht zijn op gezondheid op subnationaal niveau, bijvoorbeeld in Italië, Polen, Portugal, of Roemenië.

Gerelateerde bronnen