Kennisbehoeften van subnationale besluitvormers op het gebied van klimaat en gezondheid

Dekking van gezondheid in de planning van de aanpassing aan de klimaatverandering 

Om een beter inzicht te krijgen in het vermogen van lokale en regionale overheden om maatregelen voor aanpassing aan de klimaatverandering te plannen en uit te voeren, werd de respondenten gevraagd naar de administratieve regelingen voor klimaatverandering binnen hun gemeente. Een meerderheid (61%) meldde een speciale afdeling klimaatverandering te hebben. Daarnaast beschikte 60 % van de reagerende gemeenten over een plan voor aanpassing aan de klimaatverandering, terwijl nog eens 23 % bezig was met de ontwikkeling van een plan. Deze bevindingen geven een indicatie van de mate waarin klimaatverandering en aanpassing zijn geïnstitutionaliseerd binnen lokale overheidsstructuren.

Naast het bestaan van klimaatadaptatieplannen werd in het onderzoek ook onderzocht in hoeverre gezondheidsoverwegingen in de adaptatieplanning werden geïntegreerd. 52 % van de aanpassingsplannen had een specifieke gezondheidscomponent (54 van de 104 gerapporteerde aanpassingsplannen), waarbij 17 respondenten overwogen gezondheid op te nemen in toekomstige aanpassingsplannen. Dit is iets hoger dan wat de ondertekenaars van de EU-missie voor aanpassing aan de klimaatverandering hebben gemeld. In 2024 had 60 % van de door de ondertekenaars van de missie gerapporteerde plannen betrekking op gezondheid (Europees Waarnemingscentrum voor klimaat en gezondheid, 2025). Het concept "één gezondheid" werd opgenomen in 14 aanpassingsplannen en gedeeltelijk in nog eens 27 plannen. 

Gerapporteerde kennis over de gevolgen van het klimaat voor de gezondheid

De respondenten waren het er in het algemeen over eens dat de klimaatverandering in de nabije toekomst van invloed zal zijn op de menselijke gezondheid in hun omgeving (bijna 90 %) en doen dit nu al (meer dan 87 %) (figuur 1). Deze bevinding is in overeenstemming met de resultaten van lokale en regionale overheden die deelnemen aan de EU-missie voor aanpassing aan de klimaatverandering, waar gezondheid een belangrijk aandachtspunt is geworden bij de beoordeling van klimaatrisico’s en -kwetsbaarheid. Gezondheid werd ook aangemerkt als een belangrijk resultaat van aanpassingsmaatregelen die in het kader van de missie zijn gerapporteerd (EU-missie voor aanpassing, 2026). 

Figuur 1. Perceptie van respondenten van huidige en toekomstige (10-jarige) gevolgen van klimaatverandering voor de gezondheid binnen hun autoriteit (%)

De meerderheid van de respondenten zei ten minste gedeeltelijk op de hoogte te zijn van de risico’s van klimaatverandering voor de gezondheid (95%), kwetsbare groepen te identificeren (91%) en contact te hebben met de relevante belanghebbenden (83%). Respondenten uit kleine gemeenten waren minder geneigd om “ja, volledig” op die vraag te antwoorden (figuur 2). Dit weerspiegelt vergelijkbare gegevens die zijn gerapporteerd in het kader van het wereldwijde Burgemeestersconvenant, waaruit bleek dat kleine gemeenten achterblijven bij grote gemeenten wat betreft hun capaciteit om acties te plannen en voor te bereiden, en om risico’s te beoordelen. Slechts 29 % van de kleine gemeenten heeft risicobeoordelingen afgerond of bijna afgerond, tegenover 46 % voor grotere gemeenten (EEA, 2026).

Figuur 2. Percentage respondenten dat “ja, volledig” antwoordt op de vraag over voldoende kennis, per bevolkingsgrootte van autoriteit.

Een reeks meer gedetailleerde vragen over kennis en vaardigheden was gericht op technische functionarissen (132 respondenten). De hoogste niveaus van kennis werden zelf gerapporteerd met betrekking tot het uitvoeren van klimaatrisicobeoordelingen met betrekking tot gezondheid - waaronder het in aanmerking nemen van kwetsbare groepen bij klimaatrisicobeoordelingen - en het identificeren en beoordelen van aanpassingsopties. Slechts 8% van de technische functionarissen zei echter dat ze vertrouwen zouden hebben in het gebruik van economische beoordelingsinstrumenten zoals kosten-batenanalyse (CBA) of multicriteriaanalyse (MCA) en slechts 9% zou voldoende kennis hebben om gezondheidsresultaten en -effecten voor kwetsbare groepen te monitoren. Het gebruik van evaluatieresultaten, het selecteren van de juiste indicatoren om de voortgang te volgen en het integreren van rechtvaardigheid waren ook aspecten waarvan een laag percentage van de technische respondenten (<20%) meldde dat ze voldoende kennis hadden (figuur 3).

Hoewel veel gemeenten in heel Europa een monitoring- en rapportagesysteem hebben dat is gedefinieerd als onderdeel van hun aanpassingsplan, heeft slechts een minderheid duidelijke indicatoren en doelstellingen vastgesteld (EEA, 2023). De bevindingen van de enquête weerspiegelen ook deze kloof tussen het erkennen van het belang van monitoring en evaluatie en de technische capaciteit om deze activiteiten uit te voeren.

Figuur 3. Zelfgerapporteerde kennis en vaardigheden van technische functionarissen op het gebied van klimaat en gezondheid