Overstromingen

Waargenomen effecten

Volgens het JRC worden momenteel 172 000 mensen in Europa (EU-27 + VK) jaarlijks blootgesteld aan rivieroverstromingen (Dottori et al., 2020) en 100 000 aan kustoverstromingen (Vousdoukas et al., 2020). Een tiende van de stedelijke bevolking van Europa woont momenteel in gebieden die mogelijk met overstromingen worden bedreigd (EEA, 2020). Meer dan een derde van de Europese bevolking woont in kustgebieden (EER, 2021c).

In de periode 1980-2022 hebben overstromingsgebeurtenissen geleid tot 5582 dodelijke slachtoffers in EER-lidstaten. Volgens Paprotny et al. (2018) laten overstromingstrends tussen 1870 en 2016 een gestage toename zien van het jaarlijks overstroomde gebied en het aantal getroffen personen. Het aantal dodelijke slachtoffers is in deze periode echter afgenomen, wat wijst op een grotere paraatheid van de nood- en gezondheidszorgstelsels. Niettemin was de zomeroverstroming van 2021 in Midden- en West-Europa met ten minste 212 gedocumenteerde sterfgevallen de dodelijkste weergerelateerde overstroming in Europa in meer dan 50 jaar (ECDC, 2021).

Geprojecteerde effecten

Het risico op overstromingen onder het veranderende klimaat zal voor veel regio’s in heel Europa waarschijnlijk toenemen. Uit prognoses in scenario’s met zowel hoge als gemiddelde emissies blijkt een groot vertrouwen in een extreme toename van neerslag in de regio’s in Noord-, Midden- en Oost-Europa en in het Alpengebied, terwijl de prognoses voor Zuid-Europa meer gemengd zijn (IPCC, 2021; EER, 2021b).

In het veranderende klimaat zal het aantal mensen dat in Europa wordt blootgesteld aan jaarlijkse rivieroverstromingen aan het einde van de eeuw naar verwachting 252 000 bedragen bij een opwarming van de aarde met 1,5 °C; 338 000 bij een temperatuur van 2 °C; en 484 000 — meer dan drie keer de huidige aantallen — in het scenario van 3 °C. Met aanpassingsmaatregelen kan de blootgestelde bevolking echter worden beperkt tot 100 000 of minder in alle scenario’s voor de opwarming van de aarde (Dottori et al., 2020).

Het relatieve zeeniveau van de Europese zeeën zal deze eeuw in alle emissiescenario’s blijven stijgen, waardoor vaker kustoverstromingen langs de meeste Europese kusten zullen plaatsvinden (EER, 2021c). Naar verwachting zullen tegen 2100 tot 2,2 miljoen mensen aan overstromingen aan de kust worden blootgesteld in een scenario met hoge emissies en 1,4 miljoen mensen in een gematigd mitigatiescenario, bij gebrek aan aanvullende aanpassingsmaatregelen. Met aanpassingsmaatregelen zullen deze aantallen naar verwachting worden teruggebracht tot respectievelijk 0,8 miljoen en 0,6 miljoen (Vousdoukas et al., 2020).

De vergrijzende Europese bevolking, die lijdt aan chronische ziekten en sociaal isolement, wordt steeds kwetsbaarder voor zowel lichamelijke als geestelijke gezondheidsproblemen in verband met overstromingen. De toenemende verstedelijking, die gepaard gaat met de voortdurende ontwikkeling van overstromingsgebieden en een grotere oppervlakteafdekking in steden, zal waarschijnlijk ook bijdragen tot een grotere blootstelling van Europeanen aan overstromingen.

Beleidsreacties

Maatregelen ter bescherming van de volksgezondheid tegen overstromingen kunnen worden onderverdeeld in maatregelen die relevant zijn voor preventie, paraatheid, respons en herstel (Regionaal Bureau voor Europa van de WHO, 2017). Langetermijnpreventie omvat onder meer de identificatie van overstromingsrisicogebieden, overstromingsgevoelige stadsplanning met de nadruk op stedelijke vergroening en doorlaatbaarheid van oppervlakken. Andere overstromingspreventiemaatregelen omvatten de verplaatsing van menselijke activiteiten uit de buurt van overstromingsgebieden; verbetering van rioleringssystemen; en het gebruik van infrastructuur ter bescherming tegen overstromingen, zoals dijken of dammen (EEA, 2020). Voorbeelden van paraatheids- en responsmaatregelen zijn veerkrachtige watervoorzienings- en sanitaire systemen; overstromingsbestendige gebouwen; beschikbaarheid van evacuatiecentra; beschikken over een plan voor paraatheid op het gebied van overstromingsgezondheid. Dit omvat noodplannen voor gezondheidsinstellingen, waardoor ze kunnen blijven functioneren met betrekking tot werkorganisatie, patiëntenzorg, voorzieningsbeheer, water en sanitaire voorzieningen (WHO Regional Office for Europe, 2017).

Op Europees niveau kan het doeltreffende gebruik van systemen voor vroegtijdige waarschuwing, zoals het Europees waarschuwingssysteem voor overstromingen (EFAS), een onderdeel van de Copernicus-dienst voor het beheer van noodsituaties (CEMS), de gevolgen van overstromingen verminderen. Het RescEU-programma van de EU biedt landen gezamenlijke steun in geval van rampen (zoals kritieke overstromingen) door burgers te beschermen en risico’s te beheersen.

Herstelmaatregelen omvatten nazorg voor de geestelijke gezondheidszorg, voorzieningen voor kwetsbare personen, het vermijden van elektrische gevaren tijdens herstel en reiniging, en epidemiologisch/hygiënisch/sanitair toezicht.