Værderivater som risikostyringsverktøy

Værderivater er finansielle instrumenter som kan brukast av organisasjonar eller enkeltpersonar som ein del av ein risikostyringsstrategi for å beskytte seg mot risiko forårsaka av uventa vêrendringar. Desse verktøya fungerer som kontraktar der ein part (investoren) samtykker i å betale ein annan part (kjøparen) viss visse vêrforhold skjer, som ei førehandsdefinert mengd regn eller temperatur. I byte for denne lovnaden får investoren ein førehandsbetaling. Værderivater er basert på ein spesifikk «vær»-utløyser (t.d. varmegradsdagar) i staden for bevis på tap (til dømes temperatur over ein spesifisert terskel og periode) og er derfor enklare (og billigare) å administrere enn andre alternative alternativ.

Bønder kan til dømes bruke vêrderivater for å sikre seg mot dårlege avlingar forårsaka av til dømes mangel på regn i vekstperioden eller overdriven regn under hausting. Ein bonde som veks fersken i Sentral-Europa, er avhengig av at temperaturen aldri fell under ein viss temperatur (5 °C) under blomstring av frostfølsame tre. Jo lenger temperaturen er under 5 °C, jo lågare er hausten. Denne bonden kan overføra sin forretningsrisiko til ein bank ved å inngå eit passande vêrderivat med banken. Kontrakten kan utformast slik at for kvar dag i månadene april og mai (månadene der dei frostfølsame ferskentrea blomstrar) der temperaturen målt ved næraste vêrstasjon fell under 5 °C, vil bonden bli kompensert med ei bestemt mengd. Om han betaler opsjonspremie for denne kontrakten eller har betalingsforplikting til banken når temperaturen er over fem grader Celsius, avheng av kva spesifikt sikringsinstrument som veljast.

Vêr derivater er lik forsikring, men dei fungerer annleis. Forsikringa dekkjer låg sannsyn, katastrofale vêrforhold som orkanar, jordskjelv og tornadoar. I motsetnad til dette dekkjer derivater høgare sannsynshendingar som ein tørketrommel enn forventa sommar. Værderivater brukast i dag langt mindre enn forsikringsordningar i EU. Dei reknast imidlertid som effektive verkemiddel for å handtere risikoen knytte til vêrvariasjonar under dagens klima. Dei kan bli endå meir attraktive i framtida, då klimaendringane forventast å auke både vêrvariabiliteten og hyppigheita av ekstreme vêrforhold.

Forretningsleiingspraksis involverer naturleg risikodiversifiseringsstrategiar og vêrderivater er allereie i bruk i landbrukssektoren. Ved å gje den aukande betydninga av klimarelaterte risikoar, bør bedrifter vurdere å bruke vêrderivater skreddarsydd for deira spesifikke bransje. Dette er viktig fordi desse risikoane kan forårsaka skade på fysiske eigedelar og forstyrre forretningsdrifta. Samstundes bør mangfaldet av tilgjengelege vêrderivater utvidast til å omfatte eit breiare spekter av økonomiske aktivitetar som i aukande grad er utsett for klimarelaterte risikoar.

Interessentinvolvering spelar normalt ikkje spesielle roller i utforming og bruk av vêrderivater.

Værderivater er unike for kvar deltakars handlar, noko som betyr at deira eignethet i stor grad avheng av kva type verksemd som er involvert. For tida er bruken av vêrderivater i EU avgrensa, og det er lite tilgjengelege data om deira effektivitet. Sjølv om det finst noko informasjon om deira suksess og utfordringar, er det ofte ufullstendig og manglar detaljert analyse.

Generelt brukast vêrderivater til å dekkje lågrisiko-, høgsannsynlegdomshendingar, medan vêrforsikring vanlegvis adresserer høgrisiko-, lågsannsynlegdomshendingar gjennom svært tilpassa retningslinjer. Medan vêrderivater ofte betraktast som eit lågprisverktøy, blir dei òg sett på som eit høgrisikoalternativ.

EUs Solvens II-direktiv (2009/138/EF) fastset reglane for EUs forsikringsbransje. Det inkluderer òg korleis forsikringsselskapa skal bruke derivater og mengda kapital dei må halde for å minimere risikoen for konkurs. Den europeiske tilsynsmakta for forsikring og tenestepensjonar (EIOPA) foreslo i si uttalelse om berekraft i Solvens II at forsikringsbransjen bør vere meir merksam på verknaden av klimaendringar ved vurdering av eigedelar, gjeld, investeringar, forsikringspraksis og kapitalkrav. EIOPA bemark også at Solvens II-direktivet ikkje hindrar forsikringsselskapa i å vurdera klimarisiko, men anerkjenner at dei langsiktige effektane av klimaendringar ikkje kan fangast fullt ut innan eittårsramma som brukast av Solvens II kapitalkrav. I tillegg regulerer EMIR (European Market Infrastructure Regulation) over-the-counter derivater i Europa. Det omfattar krav til rapportering av derivatkontraktar og til gjennomføring av standardar for risikohandtering. Den inneheld reglar for rapportering av derivatkontraktar og handtering av risiko, med sikte på å redusere potensialet for kollaps i det finansielle systemet ved å fastsetje felles standardar for sentrale motpartar og transaksjonsregister. Det bør bemarks at EMIR ikkje spesifikt adresserer klimaendringar.

Utviklinga av eit derivatprodukt tek vanlegvis flere månader. Når ein kontrakt er signert, trer den i kraft umiddelbart.

Som ein ny klasse av finansielle instrumenter er vêrderivater framleis i utviklingsstadiet. Når dei brukast, held fram med å vere dei vanlegvis i kraft i den varigheita som er angjeve i kontrakten mellom assurandøren og den forsikra parten.