Evaluering av effektiviteten av den nederlandske nasjonale Heatwave Plan

I Nederland har den gjennomsnittlege årlege temperaturen auka med meir enn 2,5 °C sidan 1901 (KNMI, 2026). Sidan 1991 er den observerte oppvarmingssnøggleiken — 0,4 °C kvart tiande år — dobbelt så rask som den globale gjennomsnittlege oppvarmingssnøggleiken. Vidare tilsvarar denne snøggleiken omtrent oppvarmingssnøggleiken mellom 1991-2020 og 2050, som er anslått i Det kongelege nederlandske meteorologiske institutt (KNMI) 2023 klimascenari under det høge klimagassutslippsscenariet (KNMI, 2025).

Nederland har no flere dagar med temperaturar på minst 25 °C og somrane har flere tropiske netter, med ein minimumstemperatur på 20 °C eller høgare. Varmebølgjer aukar i få, varigheit og intensitet, og ekstreme temperaturar nos, med maksimalt 40,7 °C i 2019.

Ifølgje KNMIs høge klimagassutslippsscenario (H) vil få tropiske netter kvar sommar (minimumstemperatur > 20 °C) auke frå 0,3 netter i dagens klima til 3 netter rundt 2050 og opptil 19 netter i 2100 i Dei Bilt. I det låge klimagassutslippsscenariet (L) vil det vere omtrent ei tropisk natt per sommar frå 2050 med temperaturar som stabiliserer seg etter 2050. I H-scenarioet vil få sommardagar (≥ 25 °C) per år i Dei Bilt auke frå 28 dagar i dagens klima til 49 dagar rundt 2050, og opp til 89 dagar rundt 2100. I L-scenarioet vil det vera 40 sommardagar i året frå 2050.

Varme er ein av dei mest alvorlege og presserande klimarelaterte risikoane for menneskes helse. Eksponering for høge temperaturar belaster kroppens termoregulatoriske prosessar og kan føre til mange helsekomplikasjonar, sjå Heat | Health impacts | European Climate and Health Observatory Climate-ADAPT. Når varmestress er alvorleg, kan det føre til sjukehusinnlegging og død. Ein tidlegare studie viste at ca 660 menneske døyr kvart år i Nederland på grunn av høge temperaturar. Eldre vaksne, spesielt dei over 75 år, har ein høgare risiko for å døy på dagar med høge temperaturar (RIVM, 2024). Eldre vaksne, spesielt dei over 75 år, har ein høgare risiko for å døy på dagar med høge temperaturar. Vidare er den nederlandske folkesetnaden aldrande, noko som betyr at få menneske som er sårbare for varme, forventast å auke. Derfor er tiltak for å redusere varmerelaterte helseeffektar avgjerande. Det er imidlertid ein generell mangel på offentleg informasjon om effektiviteten av HHAPs, noko som utgjer ei utfordring for å forstå effektiviteten av implementerte tiltak for å redusere varmerelaterte helseeffektar (EEA, 2024). Regelmessige evalueringar av HHAPs kan dermed bidra til å identifisere tiltak og strategiar som mest effektivt bidreg til reduksjon av varmerelaterte helseeffektar. Imidlertid er omfattande evalueringar av effektiviteten av HHAPs sjeldne og utfordrande, samt å vere kostbare.

Den nederlandske Heatwave Plan (HP) er eit varslingssystem og kommunikasjonsplan som tek sikte på å sikre at informasjon når risikogrupper og dei i deira umiddelbare miljø på ein rettidig og fullstendig måte. Dette inkluderer mellom anna institusjonane som risikogruppene er i kontakt med, samt andre helsepersonell og frivillige som er ein del av deira støttenettverk. Det er naudsynt å sikre medvit og kunnskap om dei helsemessige verknadene av varme for at det skal kunne treffast hensiktsmessige tiltak i løpet av ein periode med vedvarande varme.

Det nederlandske HP vart etablert i 2007 som eit samarbeid mellom Helse-, Velferds- og Idrettsdepartementet, RIVM, KNMI, Det nederlandske Raudekrossen, Foreningen for kommunale offentlege helsetenester og medisinsk hjelp i ulukker og katastrofar (GGD GHOR NL) og flere helsesektororganisasjonar. HP er utforma for å gje rettidige varsel når langvarig varmt vêr er varsla, slik at tiltak kan settast i verk for å redusere og, der det er mogleg, forhindre helseplager på grunn av vedvarande eksponering for varme. RIVM er ansvarleg for å aktivera HP, for å varsle organisasjonar og for å utstede kommunikasjon. Planen vart først aktivert i 2010.

Ei omfattande evaluering av HP vart utført av RIVM, med sikte på å identifisere forbetringar som ville beskytte helsa til folk i Nederland mot varme endå meir effektivt. Evalueringa bestod av fire studiar, som kvar vart designa for å vurdere effektiviteten av ulike komponentar i HP.  

1. Ein epidemiologisk analyse av endringar i varmerelaterte dødelegheit før og etter den første aktiveringa av HP 
2. Evaluering av kommunikasjonsbodskapen 
3. Evaluering av implementeringa av atferdsanbefalingar i praksis 
4. Ei scenarioøving som vurderer beredskap for ekstreme varmehendingar 

Hensikten med evalueringa av HP var å identifisere forbetringar for å beskytte helse og liv for menneske i Nederland mot varme. Evalueringa bestod av fire komponentar, som kvar vart designa for å vurdere effektiviteten av ulike aspektar av HP. Deretter vil tilsetjingar frå evalueringa bli implementert for å styrke tiltak som er treft under HP.

1. Epidemiologisk analyse av varmerelaterte dødelegheit

Målet med denne studien var å evaluere effekten av HP på forholdet mellom høge temperaturar og dødelegheit i Nederland. RIVM analyserte samanhengen mellom temperatur og dødelegheit og estimerte få temperaturrelaterte dødsfall i den varme årstida (mai-september) i Nederland, i åra før (2000–2009) og etter (2010–2019) den første aktiveringa av HP. RIVM analyserte om assosiasjonane varierte etter alder, kjønn, naboskap sosioøkonomisk status (SES) og grad av urbanisering.

Analysen viste auka dødelegheitsrisiko (sannsynlegdommen for å døy i ein definert populasjon innan ein definert tidsperiode) ved høge temperaturar. Døyelegheitsrisikoen ved høge temperaturar i 2010–2019 var lågare enn i 2000–2009, særleg blant eldre, kvinner og bebuarar i nabolag med låg SES. Anslått få dødsfall knytte til potensielle dagar som HP ville ha vore aktivert var rundt 4200 i 2000–2009 og rundt 2400 i 2010–2019. Blant dei 90 år og eldre gjekk dødelegheitsrisikoen ved høge temperaturar kraftig ned, men få varmerelaterte dødsfall i 2010–2019 endra seg berre noko samanlikna med 2000–2009. Dette skyldast at folkesetnaden på 90 år og eldre auka i 2010–2019. Når varmerelaterte dødelegheit uttrykkast i prosent av totaldødelegheit i 90±populasjonen, gjekk den ned frå 2,0 prosent i 2000–2009 til 1,3 prosent i 2010–2019.

HP kan vere ein av faktorane som bidro til svakare samanheng mellom høge temperaturar og dødelegheit i 2010–2019 samanlikna med 2000–2009. Dei sterkaste dempingane i risiko vart funne for eldre, ei gruppe som er spesielt targeted av HP. Sterke dempingar i risiko vart òg observert for kvinner og for låg-SES-grupper. HP fokuserer ikkje spesifikt på desse gruppene, men dei kan vere meir merksame på HP-aktiveringar eller følgje forholdsreglar betre enn andre grupper.

Nedgangen i dødelegheitsrisiko ved høge temperaturar over tid kan forklarast av flere faktorar. Publisering og første aktivering av HP kan ha spelt ei rolle i å redusera dødelegheitsrisiko, men andre faktorar kan òg ha påverka dette. Analysar av 5-årsperiodar viser at lågare dødelegheitsrisiko ved høge temperaturar allereie var observert i 2007–2011, mellom anna før den første aktiveringa av HP. Dette kan skyldast hetebølgjene i 2003 og 2006, som var dei lengste og mest intense i Nederland og tiltrekte seg mykje (media) merksemd. Dette kan ha auka medvitet blant menneske og institusjonar om risikoen for varme før publisering og første aktivering av HP.

Likevel, sjølv om samanhengen mellom høg temperatur og dødelegheit har gått ned, held fram med å vere høge temperaturar framleis forbunde med auka dødelegheitsrisiko. Ettersom andelen eldre menneske og få varme og varme dagar forventast å auke i framtida i Nederland, kan dødelegheita skyldast brøkdel av høg tem-perature auke i framtida. Difor er framleis fokus på tiltak for å redusera varmerelaterte dødelegheit og sjukdomsbyrde naudsynt.

2. Evaluering av HPs kommunikasjonsmelding

Målet med denne studien var å evaluere effektiviteten av HPs kommunikasjonsbodskap. RIVM undersøkte korleis dagens bodskap takast imot og forståast av ålmenta og i kva grad det motiverer dei til å beskytte seg sjølv og/eller sårbare menneske i sitt miljø mot varme. I tillegg utvikla og testa RIVM ein alternativ versjon av infografikken om HP, med kjernemeldinga «sjå etter kvarandre», retta mot alle som kan gje omsorg til utsette personar, til dømes eldre, sjuke og dei som treng hjelp.

Ei undersøking vart gjennomført blant eit representativt utval av den nederlandske folkesetnaden for å studere følgjande spørsmål:

• Korleis opplever folk varme, og kva veit og tenkjer dei om HP og kommunikasjonsmeldinga?
• I kva grad forventar folk å justere si atferd når HP aktiverast for å beskytte seg sjølv og/eller ein sårbar person i sitt miljø mot varme?
• I kva grad er det skilnader i desse resultata mellom noverande og alternative versjonar av RIVM-infografikken?

Resultata viste at dei fleste har ei positiv haldning til den offentlege informasjonen frå HP om varme. Kommunikasjonsmeldinga ser ut til å bidra til medvit om moglege helseeffektar av ei varmebølgje, spesielt for sårbare menneske. Atferdsråda vert godt hugsa og sett på som nyttige og gjennomførbare. Når HP er aktivert, forventar dei fleste, inkludert eit stort fleirtal av sårbare menneske, å justere sin oppførsel for å beskytte seg mot varme. I tillegg forventar omtrent halvparten av folkesetnaden å vere ekstra merksam på å beskytte sårbare menneske i deira miljø mot varme, til dømes dei sjuke, dei som treng omsorg og små barn.

Den alternative versjonen av RIVM-infografikken syntest å få folk til å forstå betre kva som var forventa av dei. Spesielt motiverte denne versjonen flere menneske — spesielt dei som ikkje regelmessig bryr seg om andre — å vere ekstra merksame på sårbare menneske rundt dei under hetebølgjer. Dette understrekar viktigheita av å plassere kjernebodskapen «sjå etter kvarandre» meir framtredande i kommunikasjon rundt varme.

Basert på resultata av denne studien vart den tidlegare versjonen av infografikken erstatta av versjonen utvikla og testa i denne studien og har vore i offisiell bruk sidan 2025. Denne versjonen gjev konkrete råd om overvåking av helsesignal og varmebeskyttande oppførsel av omsorgspersonar som er enkle å utføre. Det er òg innført meir mangfald i bileta av omsorgsmottakarar og omsorgspersonar, slik at så mange som mogleg føler seg ivareteke av informasjonen.

For ekstreme varmeforhold, til dømes ei forventa komande varmebølgje med temperaturar rundt 40 °C (raud varmehelsevarslingsscenario) eller under eit stort utandørs arrangement, er det behov for forskjellige typar kommunikasjon. Under slike omstende er alle sårbare for verknadene av varme. Denne studien tilrådde å utvikle og teste spesifikke kommunikasjonsmateriale for desse situasjonane òg. I desse meldingane, saman med «pass på kvarandre», bør kjernemeldinga «pass på deg sjølv» òg takast med. Som eit resultat vart infografikk for eit oransje og raudt varmehelsevarselsscenario utvikla av RIVM våren 2026.

3. Evaluering av implementeringa av atferdsanbefalingar i praksis

RIVM undersøkte i kva grad den noverande varmevarslingsmeldinga nådde sine tiltenkte målgrupper — sårbare menneske og dei som bryr seg om dei — og i kva grad desse gruppene utførte dei tilrådde tiltaka og faktorane som påverkar dette.

Kort tid etter aktiveringa av HP i juni 2025 vart det gjennomført ei undersøking blant personar i alderen 65 år og eldre (n = 804), uformelle omsorgspersonar (n = 586) og helsepersonell (n = 405). I tillegg vart det gjennomført djupneintervjuer med helsepersonell (n = 31) for å få ytterlegare innsikt i bruken av varmeprotokollar i pleie- og omsorgstenesta for eldre.

Funn frå undersøkinga:

• Undersøkinga fann at ni av ti personar registrerte å sjå varmerelaterte atferdsråd i løpet av dei varme dagane sommaren 2025.

• Færre enn halvparten av dei undersøkte gruppene handla om følgjande: sjekke eller justere medisinar (dette vart ikkje ansett som ein del av omsorgstenesta) og tilby eit fotbad (dette vart sett på som unødvendig eller for tidkrevjande)

• Over seks av ti personar i alderen 65+ trudde dei kunne kjenne att helseplager forårsaka av varme; Blant uformelle omsorgspersonar og helsepersonell trudde høvesvis fem og seks av ti at dei kunne kjenne att desse klagane hos dei dei brydde seg om.

• Ein av fem personar i alderen 65+ hadde problemer med å halde heimen kjølig og to av fem omsorgspersonar kunne ikkje lett halde sine kundars heim kjølig.

• Ein av tre i alderen 65+ følte at atferdsråda ikkje gjaldt for dei. Dette var meir vanleg blant 65-74-åringar enn dei 75 og eldre. To tredelar i alderen 65+ estimerte sjansen og alvorsgraden av varmerelaterte helseplager som låg.

• Spesielt vart dei fleste atferdsråd sett av eit fleirtal av respondentane som meiningsfylte og enkle å utføra. Jo meir meiningsfylt og lett å utføra eit råd verka, jo meir sannsynleg var det at folk følgde det.

• Når det gjeld uformelle omsorgspersonar, sa dei fleste at dei ikkje hadde fått råd som var spesielt relevante for deira omsorgsoppgåver, og halvparten av dei opplevde ein høgare omsorgsbyrde under varme.

• Når det gjeld helsepersonell, indikerte nokre av dei intervjua at dei fann HP nedlatande eller unødvendig. Helsepersonell har interne varmeprotokollar på jobb og mykje kunnskap gjennom trening. Dei indikerte òg at når det gjeld poliklinisk omsorg, påverkar bustader som er for varme både pasientar og tilsette. Vidare er klimakontroll av bygningar eit viktig tema i institusjonsbehandlinga.

Basert på resultata vart følgjande tilsetjingar formulert for å forbetra rekkjevidda og implementeringa av atferdsråd:

• Understreke årsakene til og måtar å følgje råd som er relativt mindre godt følgd, til dømes å sjekke medisinar og overvaka helse. RIVM-infografikken inneheld dette konkrete rådet.

• Adresser uformelle omsorgspersonar meir direkte, til dømes gjennom kommunikasjon via pasient- eller interessegrupper. Nemne at uformelle omsorgspersonar kan òg møte ein tyngre byrde i periodar med varme, og nokre tilhøyrer òg den sårbare 65 + gruppa. Eit ekstra råd kan vera å få ekstra hjelp og dele oppgåver.

• Invester i klimatilpasning for bygningar der sårbare menneske bur eller oppheld seg. Dette er viktig ikkje berre for bebuarane, men òg for deira (uformelle) omsorgspersonar som opplever høgare arbeidstrykk under varme. Nokre undergrupper kan vere mindre godt nådd (t.d personar med låg leseferd) eller har færre høve til å halde sine heim kjølig (t.d i dårleg isolerte bustader). Vurder oppfølgingsforsking på desse gruppene og om kor godt borgarar og (uformelle) omsorgspersonar er førebudd på eit raudt ekstrem varmevarselscenario.

4. Ei scenarioøving som vurderer beredskap for ekstreme varmehendingar

For å teste i kva grad nederlendarane er førebudd på ekstrem varme, utarbeidde RIVM eit ekstremt varmescenario. Dette scenariet av ei raud ekstrem varme åtvaring beskriv ein realistisk, ekstrem varme situasjon med ulike effektar oppstår nesten samstundes. RIVM diskuterte dette scenariet med ulike varmeekspertar og interessentar i ein workshop der nasjonale, regionale og lokale organisasjonar deltok. 

Workshopdeltakarar diskuterte om Nederland er tilstrekkeleg førebudd på ei raud ekstrem varmevarsling. Andre tema som vart adressert var dei tiltenkte måla for ei raud ekstrem varmevarsling, organisasjonars roller og oppgåver, og om nasjonale og regionale varmebølgjeplanar kan spele ei komplementær rolle i førebulsene til ekstrem varme.

Scenarioanalysen avdekte ei rekkje omsyn for å vere betre førebudd på ekstrem varme. Til dømes er det vanskeleg å fastslå nøyaktig når ekstrem varme faktisk er forstyrrande for samfunnet, då varme har (kaskade) effektar på mange sektorar, til dømes infrastruktur, helsevesen, energi, landbruk, etc. Vidare har ingen organisasjon tilsyn med alle konsekvensane, og det er ikkje alltid kommunikasjon mellom sektorane. Det er heller ingen avtale mellom lokale, regionale og nasjonale partar om måla for å førebu Nederland (inkludert oversjøiske territorium i Karibia) for ekstrem varme. 

Analysen viste òg at standard kriseresponsløysingar kanskje ikkje er tilstrekkeleg i tilfelle ekstrem varme. Til dømes kan ein idrettshall brukast som live i tilfelle evakuering på grunn av til dømes skogbrannar, men dette same live kan ikkje vere eigna i varme tilhøve. Det er òg ulike forventingar til roller, oppgåver og ansvar for ulike partar, som kommunar, tryggingsregionar (offentlege organar som legg til rette for regionalt samarbeid i handtering av kriser og katastrofar) og departementer.

Basert på desse betraktningane formulerte RIVM ei rekkje anbefalingar for å sikre at Nederland er betre førebudd på ekstrem varme.

• No konsensus mellom lokale, regionale og nasjonale parti om måla som skal forfølgjast under ekstrem varme.

• La regionane og dei oversjøiske territoria i Karibia spesifisere kva for problemar som oppstår under ekstrem varme og kva slags nasjonal støtte som trengst, ved hjelp av systemet med regionale risikoprofilar. Deretter vurdere korleis desse behova kan oppfyllast gjennom nasjonal politikk.

• Investere i individets og samfunnets motstandskraft for å auke samfunnets samla motstandskraft.

• La staten samarbeide med regionane og kommunale folkehelsetenester (GGD) for å lage planar for korleis ein skal handtere ekstrem varme ved å inkorporere varme i eksisterande nasjonale og regionale kriseplanar. Avtale om kva som skal gjerast viss beredskapstenestas kapasitet viser seg å vere utilstrekkeleg.

• Sørgje for at éit departement tek ansvar for beredskap og respons på varme.

• Gje tydelege kommunikasjonsmeldingar skreddarsydd for kvar relevant målgruppe om farane ved varme, inkludert råd om tiltak som skal settast i verk, moglegvis òg i den kaldare fasen, for å auke individets og samfunnets motstandskraft og fremje ei kulturell endring.

• Vurder kven som skal levere kommunikasjonsmeldinga og om kommunikasjonen skal eskalerast til nasjonalt nivå under ekstrem varme, med eit klart nasjonalt raudt varsel om ekstrem varme.

• Har Weather Impact Team (WIT) utvikle målbare retningslinjer for når ein raud ekstrem varme åtvaring bør deklarerast, basert på nyare erfaringar med ekstrem varme og rettleiing frå andre land. Vurder òg kva kompetanse WIT bør ha for å foreta ei integrert vurdering av forventa varmepåverknad.

• Betre førebu bygningar og andre stader for varme ved å tilpassa byggeplanar og arealplanlegging.

Når evalueringane var fullført, var dei neste trinna å implementere tilrådingane. Basert på evalueringa av kommunikasjonsmeldinga til HP, vart den førre versjonen av infografikken erstatta sommaren 2025 av versjonen utvikla og testa i evalueringa. Før evalueringa vart HP aktivert på ein binær måte, utan ytterlegare eskaleringar: Anten har det vore aktivt eller ikkje. Evalueringa tilrådde å utvikle og teste spesifikke kommunikasjonsmateriale for meir ekstreme varmeforhold. Derfor vart infografikk for eit oransje og raudt varmehelsevarselsscenario utvikla av RIVM for å vere klar til bruk sommaren 2026. Å ha råd klare for moglege varsel om gul, oransje og raud varme betyr òg at HP er betre tilpassa KNMIs vêrvarslingssystem.

Utløyseren for aktivering av HP er no overvegande meteorologisk drive, sjølv om helseeffektar takast i betraktning når ein bestemmer seg for å aktivere eller ikkje. Planar er i gang for å endre dette til innverknad drive, ved hjelp av dødelegheitsrisiko som ein mogleg utløyser.

I starten av prosjektet vart interessentar intervjua for å informere evalueringa.  

Publikum vart undersøkt for å evaluere kommunikasjonsbodskapen til HP, og helsepersonell og uformelle omsorgspersonar vart undersøkt under evalueringa av implementeringa av atferdsanbefalingane, sjå ovanfor. Det vart òg gjennomført djupneintervjuer med helsepersonell. Undersøkingane og intervjua ga interessante innsikter. Til dømes føler ein av tre av dei undersøkte i alderen 65+ at atferdsråda ikkje gjeld for dei, sjølv om dei er målgruppa. Og nokre helsepersonell når dei vart intervjua sa at dei finn HP nedlatande eller unødvendig. 

Under evalueringa var òg interessentar involvert i scenarioøvinga som vurderte beredskap for ekstremvarmehendingar. Desse omfatta Helsedepartementet, KNMI, Røde Kors og paraplyorganisasjonar i helsesektoren.

Suksessfaktorar for evalueringa:  

• Tilstrekkeleg finansiering frå Helsedepartementet 

• Tilgjengelegheit av dødelegheits- og meteorologiske data 

• Tverrfagleg samarbeid mellom kolleger ved RIVM 

• Kjenslen av at det hastar generert av media og politikarar 

• Evalueringa var svært omfattande og ga verdifull innsikt i både prosessen og resultata av (aktivering av) HP. 

• Dei fire delane av evalueringa førte til anbefalingar for både politikk og praksis. 

• Innsikta i at dødelegheita har gått ned i perioden etter første aktivering av HP, samanlikna med perioden før. Dette inneber at tilpasningstiltak i Nederland har fungert, og at folk har vorte meir merksame på effekten av varme på helse. Vidare var reduksjonen størst i sårbare grupper, som eldre og personar som bur i låg-SES-nabolag. 

Begrensningar i evalueringa:

• Den epidemiologiske studien fokuserte berre på dødelegheit, som er toppen av isfjellet når det gjeld helseeffektar av varme. I framtidige studiar ønskjer vi å sjå på effekten av HP på indikatorar på sjukelegheit, som sjukehusinnleggingar eller besøk på akuttmottak.

Dei totale evalueringskostnadane var > 500 000 EUR. Ein nytte-kostnadsanalyse vart ikkje vurdert. Imidlertid er kostnadene ved evalueringa ubetydelege i forhold til fordelane med HP når det gjeld å halde folk friske under varme.

Nokre av tilrådingane er allereie implementerte og andre går føre seg, sjå 5.5 Løsningar. Det forventast at dei fleste av tilrådingane frå denne evalueringa (som det er midlar til å gjennomføre dei) vil bli gjennomført i 2026.  

Ettersom evalueringa er syklisk, vil denne prosessen halde fram inn i framtida.  

RIVM employees: Werner Hagens, Jochem Klompmaker, Liesbeth Claassen, Rosanne Fikke, Anne Buitenhuis, Floor Kroeze, Sylvia Versluis, Colene Zomer, Lisbeth Hall

Contact: cGM@rivm.nl

• Dei Staat van ons Klimaat (2025). Tilgjengeleg frå: https://cdn.knmi.nl/system/data_center_publications/files/000/072/484/original/KNMI_Staat_van_ons_Klimaat_2025_NL.pdf?1769700923
• Det europeiske miljøbyrået (EEA) (2024). Verknadane av varme på helse: Overvåking og beredskap i Europa. Tilgjengeleg frå: https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/the-impacts-of-heat-on-health
• RIVM (n.d.). Evaluarar communicatieboodschap Nationaal Hitteplan. Tilgjengeleg frå: https://www.rivm.nl
• RIVM (n.d.). Sjekk pris og tilgjengelegheit på Nationaal Hitteplan: Scenarioanalyse kode rood. Tilgjengeleg frå: https://www.rivm.nl
• RIVM (n.d.). Sjekk pris og tilgjengelegheit på Nationaal Hitteplan: Hotell i nærleiken av Uitvoering van de gedragsadviezen in de praktijk. Tilgjengeleg frå: https://www.rivm.nl
  (Eit papir er under utarbeiding.)
• Klompmaker, J.O. & Hagens, W.I. (2025). Mellombelse endringar i foreininga for høg temperatur og dødelegheit i Nederland og moglege konsekvensar av gjennomføringa av den nasjonale varmeplanen. Miljøepidemiologi, 9 (5), e424. Tilgjengeleg frå: https://doi.org/10.1097/EE9.0000000000000424
• KNMI (2026). Klimaat van Nederland (engelsk). Tilgjengeleg frå: https://www.knmi.nl/klimaat
• RIVM (2024). Naar een gezonde leefomgeving i een veranderend klimaat: Hotell i nærleiken av Volksgezondheid Toekomst Verkenning. Tilgjengeleg frå: https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2024-0048.pdf