Handlingsplanar for varmehelse

For å utarbeida handlingsplanar for varmehelse er samarbeid mellom ulike aktørar avgjerande. Dette dekkjer aktørar frå ulike institusjonar (multi-agency) og ulike sektorar (inter-sektorielle), som for nesten alle beredskapsplanar. Medan mange tiltak fell til helsesektoren, er aktiv involvering av andre sektorar òg svært relevant. Vidare utarbeidast det ofte planar for tiltak for varmehelse på nasjonalt plan og gjennomførast òg på regionalt til lokalt plan. Derfor er involvering av og vertikalt samarbeid mellom relevante institusjonar og aktørar på tvers av alle styringsnivåar av største betydning.

Kommunikasjon er ein integrert del av styringa av helserisiko, som inneber ein interaktiv prosess for utveksling av informasjon, omgrepar eller bekymringar knytte til slike risikoar, mellom enkeltpersonar, grupper og institusjonar. Å etablere ein dialog så tidleg som mogleg mellom dei ulike aktørane — inkludert målbrukarane — gjev flere fordelar. Difor er det i byrjinga behov for å gje informasjon og kunnskap. Dette vil auke medvitet og bekymringa frå dei ulike aktøranes side. Spesielt tilhøyrande innsats som medvitsauke i folkesetnaden relatert til varmerelaterte effektar og helseproblemar, spesielt med fokus på dei mest sårbare gruppene som er utsett for helserisiko for varme, er ekstremt viktige komponentar i ein kvar varmehelseplan og vellukka gjennomføring.

Basert på WHO Europes erfaring med varme og helse (til dømes EuroHEAT, helserådgiving og den europeiske arbeidsgruppa for helse i klimaendringar)og henta frå eksisterande handlingsplanar og litteratur om varmehelse, kan kjerneelementar for ei vellukka gjennomføring av handlingsplanar for varmehelse identifiserast:

• eit samordningsorgan med ansvar for gjennomføringa av planen og samarbeid med flere byråar,
• nøyaktige og rettidige varslingssystemer for å fastsetje terskelverdiane for tiltak,
• ein plan for å informere og formidle varmerelaterte helseopplysningar, herunder ei tydeleg identifisering av kva som må formidlast, til kven og når,
• tilrårar (t.d. om å redusere varmeeksponering og råd om korleis ein held innetemperaturen låg under varmeepisodar) retta mot dei mest sårbare folkesetnadsgruppene,
• ein meir middels til langsiktig beredskap i helse- og sosialsystemet (t.d. gjennom opplæring og planlegging av personale, hensiktsmessig helsehjelp og forbetring av det fysiske miljøet),
• Overvåking av dødelegheit og sjuklegheit i samband med periodar med varmestress og ei vurderingsordning for å vurdere planens yting,
• Rapportar viktige interessentar (t.d. helseministeren) og ålmenta om aktivitetane som er utvikla i løpet av året.

Desse elementa er ikkje sekvensielle, sjølv om nokon først og fremst handlar om planlegging og andre meir om respons.

For å kunne gjennomføre planane fullt ut, er det behov for koordineringsarbeid mellom ulike aktørar på nasjonalt, subnasjonalt og lokalt nivå. Denne innsatsen kan vera krevjande og må definerast i detalj, spesielt når det gjeld informasjonsflyt og råd om kven som gjer kva og når. Sjølv om informasjonen er godt kommunisert, betyr det ikkje at dei mest sårbare gruppene i samfunnet (eldre, små barn, personar med noverande helseproblemar, etc.) er nådd og kan handle på grunnlag av informasjonen som er gjeven. Det kan vera behov for ytterlegare innsats når det gjeld å gjennomføre foreslåtte tiltak, noko som inneber annan økonomisk innsats og kan vera vanskelegare å gjennomføre på kort sikt (t.d. ved endring av bygningar).

Dei fleste eksisterande planar leiast og/eller finansierast av knyta til sektordepartementar; I nokre tilfelle var forskingsprosjekter utgangspunktet for planutarbeiding og (pilot)implementering. Full gjennomføring av ein handlingsplan for varmehelse krev personalarbeid på ulike område knytte til førebygging av helserisiko, og dermed er estimering av kostnadar og ressursar knytte til planane ganske vanskeleg og kontekstspesifikk.

Plananes nytte ligg i førebygging av helseskadelege effektar, spesielt for dei mest sårbare målgruppene. Fordelane er til no ikkje fullt ut analysert eller berekna, sidan mange planar berre er på plass i nokre år og dermed for tida overvakast, men enno ikkje evaluert.

Generelt kan det seiast at levering av informasjonen til subnasjonale og lokale multiaktørar — som anten kan forhindre eller i det minste minimere dei negative helseeffektane — samanlikna med mangel på informasjon, allereie er ein klar fordel. Dette gjeld også i form av kostnadar, som gjeve informasjon bidreg til effektiv planlegging for helsepersonell og relaterte helseinstitusjonar.

Juridisk og politisk grunnlag for ein handlingsplan for varmehelse kan vere av forskjellig art, og kan omfatte dokumenter som tilpasningsstrategiar, tilpasningshandlingsplanar eller risikoreduksjons-/styringsstrategiar. Dei fleste planane er utvikla på nasjonalt nivå. I nokre tilfelle eksisterte allereie subnasjonale planar. Den nasjonale planen vart utvikla for hausting av desse erfaringane og tek sikte på å gje ein paraplyplan på nasjonalt nivå (t.d. i Austerrike).

Utarbeidinga av ein handlingsplan for varmehelse er ein relativt rask prosess, som kan krevje nokre år, avhengig òg av nivået på naudsynt samarbeid mellom aktørar innan helse og tidleg varsling. Implementering og overvåking er ein kontinuerleg innsats. Dei fleste varme helse handlingsplanar er operative frå mai til september.

Handlingar som planleggast i planane, antas normalt å halda fram på lang sikt. Overvåking, evaluering og gjennomgang er viktige komponentar i ein kvar plan, for å tilpassa den til utviklande tilhøve. Nokre planar føreser ein revisjon av planen etter at meir erfaring er oppnådd.