Den austerrikske varmebeskyttelsesplanen

Varmebølgjer oppstår i tilbakevendande intervallar i Austerrike. På grunn av klimaendringar kan ein forvente meir langvarige og hyppigare hetebølgjer. Varmebølgjer er definert av vedvarande dagtid og nattetid temperaturar som overskrid visse grenser, negativt påverkar helsa til enkeltpersonar og risikogrupper.

Nye rekordhøge temperaturar i lågtliggande område i Austerrike har vorte målt dei siste tiåra. Det er ein auke i nattlege minimumstemperaturar på over 20 °C, spesielt under varme stavar. Dette fører til ein auke i termofysisk belastning på varme dagar og under hetebølgjer, samt ein auke i dødelegheita under hetebølgjer, spesielt for høgrisikogrupper (til dømes eldre, barn og kronisk sjuke menneske). Også mogleg ytingsforringing på varme dagar og under varmebølgjer er gjevne.

Hovudmålet med den austerrikske varmevernplanen er å redusere varmestress og forhindre ytterlegare klimaendringsrelaterte negative helseeffektar i folkesetnaden i spesielt varmeutsette område (t.d. byområde som påverkast av varmeøyeffekten). I tillegg til klimaendringar forventast det store demografiske endringar i det austerrikske samfunnet. Endringar i folkesetnadsstorleik, aldersfordeling, få einslege hushaldningar eller andre demografiske eigenskapar har implikasjonar for handtering av miljøet, men òg på spesifikke behov (til dømes aukar varmefølsemda med alderen). Planen tener til å auke medvitet om dei helsemessige problema forårsaka av langvarige varmebølgjer. Praktiske tips og rettleiing til styresmakter og institusjonar bør bidra til å førebyggje varmeinduserte sjukdommar og dødsfall.

Spesiell merksemd er lagt på kronisk sjuke menneske, menneske i dårleg helsetilstand, barn, eldre og menneske som bur i område som i aukande grad er utsett for varmebølgjer. Denne planen etablerer roller og funksjonar for statlege institusjonar på nasjonalt og regionalt nivå (Bundesland). Sjølv om det koordinerast sentralt av Helse- og kvinnedepartementet, har det ein desentralisert driftsstruktur.

Hovudelementar og tiltak som planleggast i planen, omfattar:

• Definisjon av roller og ansvarsområde for kvar myndigheit som er involvert i planoperasjonen. Innanfor helsesektoren involverer roller og ansvar nasjonale og regionale nivåar. Helse- og kvinnedepartementet informerer om varmevarselet på si nettside og gjev og fremjar førebyggjande tiltak for innbyggjarane. Provinsane gjev så tidleg som mogleg spesifikk informasjon til ulike mål (t.d. eldreheim, sjukeheim, sjukehus, barnehagar).
• Daglege varsel til ålmenta er gjevne av National Met Service (ZAMG) om tilstanden til fare knytte til ekstrem temperatur og varmebølgjer. Fire moglege varslingsnivå vurderast: i) grønt, som angir normale temperaturar for den tida av året, II) gult, som angir at temperaturane er høgare og at det er potensial for å forårsaka helseskadelege verknader i den mest kjenslevare populasjonen, II) oransje, som angir at temperaturane er høge, og at det er sannsynleg at det vil forårsaka skadelege helseverknader i den kjenslevare populasjonen, (vi) Raud, noko som indikerer ekstremt høge temperaturar som sannsynlegvis vil forårsaka betydelege negative helseeffektar.
• For kvart alarmnivå er det fastsett særleg vernetiltak for å redusere moglege helseskadelege verknader, Under eit oransje og raudt varselnivå kan til dømes følgjande tiltak aktiverast: a) informere folkesetnaden generelt, helseinstitusjonar, sosiale tenester og relevante mediekanalar om varslingsnivået og råda til kva for vernetiltak (dvs. drikking av vatn) som kan brukast for å redusere varmestress, Informasjonsmateriell leverast av Helse- og kvinnedepartementet og regionane, samt i relevante fasilitetar (t.d. eldreheim, sjukeheim, sjukehus, barnehagar). B) forbetra kommunikasjonskanalar i ein tidleg fase (tilstrekkeleg leveringstid) mellom helsesektoren og andre sektorar, C) Koordinere med beredskapstenester (t.d. beredskapstenester, mobil helsehjelp, medisinsk foreining) for å fremje førebyggjande tiltak i tide; Koordinere med apotek for å informere kundane om moglege problemer knytte til varmestress og lækjemiddel.
• Spesielt fokus på sårbare befolkningsgrupper. Ei varme hotline er tilgjengeleg på Federal Office for Food Safety (AGES) for ålmenta i tilfelle lengre hetebølgjer.
• Overvåking av dødelegheit og sjuklegheit forbunde med periodar med varmestress.
• Rapportere til helseministeren og ålmenta om aktivitetane som er utvikla i løpet av året.

Statlege institusjonar på nasjonalt og regionalt nivå var involvert i utarbeidinga av planen og arbeidde saman med å ta på seg ulike roller i ulike stadium av planoperasjonen. Andre involverte aktørar er helsepersonell, sjukehus og anna beredskapspersonell.

Meldingar om varslingsnivå og tilsvarande risikoreduserande tiltak som krevst, sendast til media av National Met Service (ZAMG). Trykt materiale om korleis ein reduserer risiko er ålment tilgjengeleg i klinikkar og andre stader retta mot sårbare grupper som eldres heim. Informasjon er også tilgjengeleg på Helse- og kvinnedepartementets nettsider og på dei regionale helseføretakas nettsider.

Det nasjonale varslingssystemet byrjar å bli betre kjent nasjonalt, og tidlegare erfaringar frå to regionar (Styria og Kärnten) fungerte som eit godt grunnlag for utviklinga i Austerrike.

Når det gjeld provinsane Styria og Kärnten, sendast ein målretta e-post med detaljert prognose, tips og lenkjer for ytterlegare informasjon til alle relevante aktørar. Detaljane visast i dei respektive planane. Til dømes i Styria utvikla provinsielle helsestyresmakter ein datapool for alle relevante organisasjonar å bli informert. Dette datautvalet utvekslast med ZAMG og brukast som distribusjonsliste for varmeadvarsel. I byrjinga av den varme sesongen får alle relevante organisasjonar i Styria generell informasjon om varmevernsplanen. Så snart som mogleg, etter at eit varselnivå er aktivert, sendast ein e-post med regionale prognosar, inkludert informasjonsark og ytterlegare relevant informasjon.

I provinsen Wien åtvarar ei førebyggjande varmevarslingsteneste i samarbeid med ZAMG alle relevante aktørar på dette feltet og gjev tips og forslag til tiltak (Wien varme guidebok) til ålmenta. Varmevarslingstenesta vart utvikla etter hetebølgja i 2003 med ulike aktørar i byen Wien, ZAMG samt det medisinske universitetet og Wien Regional Health Insurance Fund. Sidan 2010 er ei førebyggjande varmevarslingsteneste på plass for Wien-borgarane som åtvarar i tilfelle at eit varmenivå overskridast i minst tre dagar på rad. Informasjonen er spreidd til borgaren via ei nettside av byen Wien og provinsielle medium.

Korleis det nasjonale varslingssystemet vil redusere faktisk negative helseeffektar, vil vere vanskeleg å vurdere, og det er for tida ingen informasjon tilgjengeleg, i tillegg til det kvantitative talet på klikk på varmevarslane hos National Met Service (ZAMG). Samarbeidet i utviklinga av planen mellom nasjonalt og regionalt nivå samt aktørar i helsesektoren vil mogleggjere realistiske risikovurderingar basert på tidleg varslingsinformasjon og dermed sikre raskare respons i helsesystemet.

Eit anna viktig suksessproblem er innføringa av forskjellige temperaturavskjeringsverdiar som brukast til å utløyse endringar i kvar region. Dette er imidlertid ein del av planen som vil bli bestemt mellom provinsane og National Met Service (ZAMG) som kan dra nytte av meir raffinert informasjon.

Planen er fullfinansiert av Helse- og kvinnedepartementet. Tilsette som arbeider med denne planen, arbeider òg på andre førebyggingsområde, noko som gjer det svært vanskeleg å estimere kostnadene og ressursane knytte til planen.

Per definisjon er fordelane med denne planen førebygging av negative helseeffektar. Måling av desse fordelane er vanskeleg og har enno ikkje vorte analysert eller berekna, men sidan planen trer i kraft for første gong i 2017, vil konsekvensane overvakast og evaluerast i dei komande åra.

Varmevernplanen er ein nasjonal plan som er utvikla, finansiert og gjennomført av Helse- og kvinnedepartementet og alle relevante aktørar innan helse og tidleg varsling på nasjonalt og regionalt nivå.

Etter erfaringar med hetebølgje sidan 2003, vart den austerrikske varmevernplanen etablert i 2017 og vil vere i drift kvart år.

Handlingssplanane antas å halda fram på lang sikt. Ein revisjon av planen planleggast etter at dei første erfaringane er oppnådde i dei komande sommarperiodane.

Sonja Spiegel
Deputy Head of Unit III/5
Ministry of Health and Woman´s Affairs
E-mail: sonja.spiegel@bmgf.gv.at