Flytting som tilpasning til flaum i Eferdingar Becken, Austerrike

Ei rekkje austerrikske kommunar står overfor ein aukande risiko frå flaumfare på grunn av ei rekkje faktorar, inkludert på den eine sida hyppigare ekstreme hydrologiske hendingar sannsynlegvis forverra av klimaendringar (+ 4 % til + 10 %) og på den andre sida aukande offentleg press for å utvide bustadbygging i flaumutsette område. Sjølv om det ikkje er nokon juridisk rett til å krevje flaumvern i Austerrike, utgjer flaum eit politisk press for austerrikske regjeringar å handle. Vidare har flytting som ei effektiv langsiktig løysing for flaumvern ei lengre historie i den austerrikske delen av Donaubassenget (sjå òg Marchland, Enns-Enghage der ei slik omplassering allereie har skjedd).

Regionen er eit av dei mest flaumutsette områda i Austerrike med store flaumhendingar i 1991, 1997, 2002 og 2013. Som ein konsekvens av dette har nasjonale og regionale styresmakter retta merksemda mot utvikling av ulike tilpasningsstrategiar, som til dømes flytting av store delar av husa i området. Målet var å integrere alle potensielle bebuarar i relokaliseringsprogrammet, spesielt for å kommunisere potensielle farar og risikoar, definere problemar og finne felles mål og tiltak. Vidare var sentrale oppgåver å organisere og sikre økonomisk støtte til flytting frå regionale og nasjonale styresmakter.

Etter dei store flaumhendingane i 2002 og 2013 vart det klart at det einaste verkeleg effektive flaumverntiltaket i Eferdingen Becken-området er flytting av hushaldningar bort frå dei høgaste risikoområda. Dette vart støtta av resultata av ein kost-nytte-analyse som fann at flytting var det mest kostnadseffektive tilpasningsalternativet.

I samråd med råka hushaldningar og andre råka partar (t.d. sivile styresmakter) vart det på kort tid og med stor semje gjennomført ei kartlegging av området for gjenbosetting. Den omfatta 154 eigedommar. For å kunne tilby omplasseringskompensasjon til huseigarane, forhandla og vart kommunen samd med Finansdepartementet om støtte frå dei nasjonale fondane. Den føderale støtta utgjorde 250 millionar EUR. I tillegg til føderale midlar ga den regionale regjeringa 75 millionar EUR finansiering. Kompensasjonssatsen vart fastsett til 80 % av verdien av det eksisterande huset, bestemt av ei uavhengig verdsetjing. Fleirtalet av verdssetjingane indikerte kompensasjonsvolum under 500,000 EUR, med somme eigedomar sat til å motta kompensasjon over 500,000 EUR. Forbundsdepartementet for finans prova verdsetjingane og godkjende dei foreslåtte erstatningsbeløpa.

Hushaldningane måtte søkje om relokaliseringskompensasjon før utgangen av 2015, som seinare vart forlenga til midten av 2016. Eigedomsigeren kan sjølv bestemme om han vil søkje om flyttingskompensasjon og akseptere det knyta tilbodet. I januar 2016 hadde 149 hushaldningar bede om og 146 allereie motteke tilbod om flyttingskompensasjon. Av desse har 80 bustadeigarar bestemt seg for å flytte, medan dei andre har bestemt seg for å bli. Bebuarane som bestemte seg for å flytte vart støtta i å skaffe erstatning tomter i regionen (vanlegvis tidlegare skog og semi naturområde) til ein rimeleg pris. For å nå dette målet dedikerte dei regionale styresmaktene spesielle område (erstatningseigedomar) for hushalda for deira flytting. Vidare fastsette dei regionale styresmaktene kjøpesummen for å overvinne den potensielle fallgruva av eigedomsprisspekulasjon i regionen. Dei første utbetalingane av kompensasjonane starta i byrjinga av 2015. 20 % av midlane går til naudsynte rivningar, deponering av rusk og re-kultivering av området. Det langsiktige byggeforbodet for kvar av dei sårbare tomtene er fastsett ved ei oppføring i grunnregisteret. Det er imidlertid eit unntak for dei som vel å bu i det flaumutsette området og bestemmer seg for å flytte til høgare etasjar i husa sine — gjenoppbygging av desse høgare etasjane for levande føremål er tillate.

Sjølv om dei første organiserte bølgjene av flytting vart motteke av lokalbefolkninga med høge reservasjonar og ikkje tiltrekte seg mange frivillige til bosetting, byrja bebuarane etter flaumhendinga i 2013 i aukande grad å spørje om flyttingshøve og støtte. Den regionale regjeringa utvikla eit kart over bosettingsområde basert på risikonivå, og vanskelegheitsgrad for å gje tekniske løysingar og farerespons. Kartet vart diskutert og avtalt med ordførarane i dei råka kommunane, representantar frå lokalsamfunna samt med ein rådgivande komité som vart sett opp for å representere alle interesserte partar. Som eit resultat i januar 2016 søkte 146 av 154 sterkt råka eigedomsbesitjarar om verdsetjing av kompensasjon og 80 av dei endeleg bestemte seg for omplassering.

På grunn av tilknytning til eigedomen og vantru i fleire høge flaumrisikoar fekk dei første organiserte bølgjene av frivillig flytting ikkje tilstrekkeleg interesse frå huseigarar. Dei ekstreme flaumane og dei store tapa i 2002 og 2013 fungerte imidlertid som «augeopnare» og overtydde mange av bebuarane om å bestemme seg for bosetting.

Eit budsjett på 250 millionar euro for flaumvern inkludert bosetjingar og teknisk flaumvern i Eferdingar Becken vart forhandla med den føderale regjeringa og bindande sikra med ein statskontrakt på rekordtid, unik i landets historie. Dette tillét å tilby 80 % av husverdi kompensasjonar til flytting frivillige, som fungerte som ein av dei viktigaste suksessfaktorane. Dei lokale styresmaktene utpeikte òg nokre avgrensa spesielle flyttingsområde og faste landprisar for å unngå spekulasjonar om landprisar.

Folk som er råka av flyttingar blir konfrontert med djuptgripande endringar i deira liv. Dette krev å overvinne den kjenslemessige tilknytinga til staden og spesielt å tilpasse seg det nye miljøet, samt å takle økonomisk byrde og byggje opp att eit nytt nabo sosialt nettverk.

Ikkje-flyttarane var sannsynlegvis eldre og mindre mobile menneske som faktisk er mindre motstandsdyktige mot framtidige flaumhendingar. Konsekvensane var høgare sårbarheit i dei gjenverande samfunna med det faktum at yngre menneske (meir sannsynleg å vere motstandsdyktige) flytta bort. Likevel kan flyttingsprosessen sjåast på som ei suksesshistorie, der eksponeringa og sårbarheita for klimaendringar i flaumutsette område vart redusert.

Ein annan suksessfaktor ser ut til å vere det faktum at kvar eigedomsiger kan bestemme seg sjølv om han/ho aksepterer tilbodet. Dette er fundamentalt forskjellig frå andre omdisponeringstiltak i Austerrike der samfunnet ofte måtte bestemme seg for eller mot omdisponeringa (t.d.

Totalt vart eit budsjett på 250 millionar euro avtalt av den provinsielle (regionale) og føderale (nasjonale) regjeringa. Kostnadane for gjenbosetting delast mellom føderalt nivå (50 % av den berekna tidsverdien av bygningane inkludert øydeleggingskostnader) provinsnivået (30 %) og eigaren (20 %).

Samla sett er hovudmålet å redusera eksponeringa for flaumrisiko og for å halda oppbevaringsvolumet langs Donau oppnådd. I januar 2016 vart hushaldninganes eksponering for flaumrisiko i området redusert med meir enn 50 % (med tanke på få hushaldningar som allereie har bestemt seg for å flytte), noko som vil auke etter kvart som flere huseigarar aksepterer flyttingstilboda. Flyttingsprosessen vart støtta av ein kost-nytte-vurdering som imidlertid ikkje er offentleg tilgjengeleg.

Eigedomane som innbyggjarane vil bli omfordelt, vil ikkje endre eigarskap. Eigedomsretten vil halde fram med å vere, men reguleringsplanen vil bli endra frå bygningsareal til grasmark og framtidig bygningsverksemd er sterkt avgrensa (t.d. er bygningar for landbruksproduksjon tillate dersom dette er naudsynt av landbruksproduksjonslovene).

Kostnadsdelinga mellom føderalt og provinsielt nivå er regulert i ein bestemt indre austerriksk kontrakt i samsvar med den austerrikske grunnlova.

Byggjetida til bygningen spelte ei viktig rolle viss midlar kan gjevast. I samsvar med dei tekniske vegleiande prinsippa for den føderale vassvegadministrasjonen (RIWA T BWS) kan det ikkje finansierast flaumvernstiltak for bygningar og infrastruktur oppført etter 1.7.1990 i Austerrike. I tilfelle av Eferdinger Becken flytting og tilhøyrande kompensasjon er definert mogleg i samsvar med ei juridisk uttalar.

Uklare, men erfaringar frå andre tilfelle i Austerrike viser at prosessen kan ta meir enn 10 år. I januar 2016 har 146 eigarar av 154 som er inkludert i den spesifikke risikosona (vernssone for flaum) fått eit finansieringstilbod om gjenbosetting. 80 av desse har takka ja til tilbodet. Ni bygningar var allereie fullstendig øydelagde ved utgangen av 2016.

Flyttinga er permanent.

Amt der Oö. Landesregierung - Government of Upper Austria
Direktion Umwelt und Wasserwirtschaft - Directorate of Environment and Water Management
Abteilung Oberflächengewässerwirtschaft - Department of Surface Water Management
Kärntnerstraße 10-12
4021 Linz
E-mail: ogw-sw.post@ooe.gv.at