Campylobakteriose

Campylobacteriosis er ein diaré sjukdom forårsaka av Campylobacter bakteriar. Sjukdommen er den hyppigast rapporterte gastrointestinale sjukdommen og zoonose (dvs. ein menneskeleg sjukdom med opphav hos dyr) i EU. Campylobacter-infeksjonar har auka jamt fram til 2015, deretter sjukdomsførekomsten heldt fram med å vere relativt stabil til markert reduksjon i 2020-2021, hovudsakleg på grunn av COVID-19-pandemien og dens forskrifter (ECDC, 2017-2024; 2026, EFSA og ECDC, 2022. Den høge førekomsten av campylobacteriosis (t.d 44,5 tilfelle per 100000 innbyggjarar i 2021), og dens potensial til å forårsaka langsiktige komplikasjonar gjer denne sjukdommen svært viktig frå eit sosioøkonomisk perspektiv (Devleesschauwer eit al., 2017; Kuhn og al. 2020). Framtidige forventa endringar i klimatiske tilhøve og ekstreme vêrforhold forventast å favorisere Campylobacter-overføring.

Campylobacteriosis totalt og innanlandske tilfelle varsling rate (kart) og totalt rapporterte tilfelle (graf) i Europa

_{Merknader: Kart og graf viser data for EØS-medlemslanda. Grensene og namna som visast på dette kartet, inneber ikkje offisiell godkjenning eller aksept av EU. Grensene og namna som visast på dette kartet, inneber ikkje offisiell godkjenning eller aksept av EU. Sjukdommen meldast på EU-nivå, men rapporteringsperioden varierer mellom landa. Når land rapporterer null tilfelle, visast varslingsraten på kartet som '0'. Når land ikkje har rapportert om sjukdommen i eit bestemt år, er frekvensen ikkje synleg på kartet og er merkt som "urapportert" (sist oppdatert i januar 2026).}

Kilde & amp; overføring

Folk blir for det meste smitta av Campylobacter-bakteriar via forbruk av forureina mat, ofte underkokt kjøt eller upasteurisert mjølk, eller via bruk av forureina reiskapar ved behandling av forureina mat. Campylobacter-bakteriar er vanlege hos dyr, både hos dei som er oppvaksen for matforbruk, så vel som hos kjæledyr (Heimesaat eit al., 2021). Menneske kan òg bli sjuke etter kontakt med forureina vatn under fritidsaktivitetar eller når dei drikk uklorert vatn (Tang eit al., 2011), som følgje av direkte kontakt med smitta dyr eller deira avføring, eller via direkte person-til-person overføring (Romdhane og Merle, 2021).

Helseverknader

Campylobacteriosis forårsaka ein betennelse i magen (gastroenteritt), som fører til (ofte blodig) diaré og oppkast, samt magesmerter, feber, hovudpine eller kvalme. Symptoma kan vare frå ein til ti dagar. I alvorlege tilfelle kan forseinka knyta til symptomer, nevrologiske lidingar eller andre komplikasjonar oppstå. I sjeldne tilfelle kan infeksjonar forårsaka ei form for lamming (dvs. Guillain-Barré-syndromet), noko som kan føre til permanent funksjonshemming (Saito, 2002).

Morbiditet

I EØS-medlemslanda (unntatt Sveits og Türkiye på grunn av manglande data), i perioden 2007-2024:

• 171680 infeksjonar rapportert i 2024 av 30 EU/EØS-land
• Sjukehusinnlegging er naudsynt for 5-10 % av tilfella
• 787 dødsfall i perioden 2007-2024 (ECDC, 2024) og ei dødsulukke mellom 0,03 og 0,05 %
• Stabil førekomst sidan 2015, etterfølgd av ein nedgang i få infeksjonar i 2020, moglegvis på grunn av Covid-19-pandemirestriksjonane og potensiell underrapportering. I 2021 var den samla varslingsraten 44,5 tilfelle per 100000 innbyggjarar, framleis lågare enn varslingsraten før 2020. Det har vore ein stigande trend frå 2021 til 2024, men det årlege talet på tilfelle er framleis lågare enn i åra før 2020.
• Fram til 2019 var rundt 11-15 % av tilfella reiserelaterte.

(ECDC, 2017-2022; ECDC, 2026 (engelsk)

Fordeling på tvers av folkesetnaden

• Aldersgruppe med høgast sjukdomsførekomst i Europa: 0 — 4 år (ECDC, 2017-2024)
• Grupper med risiko for alvorleg sjukdomsforløp: små barn, eldre, personar med låg immunitet
  

Klimafølsemd

Klimatilpasning

Camplyobacter-stammene med høgast relevans for menneskes helse føretrekkjer temperaturar mellom 37 og 42 °C, som passar til den indre kroppstemperaturen til flere dyr (Duffy and Dykes, 2006). Likevel kan bakteriane òg overleva utanfor eit dyrs kropp. I akvatiske miljøar er Campylobacter-aktivitet og danning av biofilmar (dvs. tynne, robuste slimlag av bakteriesamfunn) høgast ved temperaturar mellom 10 og 15 °C. (Thomas eit al., 1999; Bronowski eit al., 2014 (engelsk).

Sesongavhengighet

I Europa oppstår infeksjonar heile året, men topp kraftig om sommaren, mellom juni og august/september. Nokre år viser ein ekstra mindre topp i byrjinga av året, ofte i januar (ECDC, 2017-2024). Tidspunktet og intensiteten til sommartoppen varierer på tvers av europeiske land. Førekomsten av Campylobacter-infeksjonar aukar med høgare temperaturar og — men mindre sterkt — med aukande nedbør (Lake eit al., 2019).

Konsekvensar av klimaendringar

Eit varmare og våtare klima med meir ekstreme hendingar vil lette bakteriemultiplikasjon og folks eksponering for patogenar (Fitzgerald, 2015) og dermed forventast flere Campylobacter-infeksjonar i Europa. Oversvømmelse aukar menneskeleg kontakt med gjørmete miljøar og spreiing av bakteriar, noko som kan favorisere Campylobacter-overføring. Berekningar tilgjengeleg for den skandinaviske regionen forventar at førekomsten av campylobacteriosis vil doblast innan 2080 på grunn av den forventa auken i gjennomsnittstemperaturar og meir kraftig nedbør (Kuhn eit al., 2020; Vitja 6. august 2014. ^ Zeigler eit al., 2014).

Førebygging & amp; Behandling

Førebygging

• Vaksinasjon av legg- og broilerkyllingar og gode sanitærforhold ved handtering av fuglar for å redusere Campylobacter-førekomsten hos levande dyr
• God hygiene på (fjørfe) gardar og i slakteri for å minimere fekal forureining
• Effektive sanitære praksisar i kjøtforedlingsindustriar og hushaldskjøkken
• Matlaging og pasteurisering av rå mat
• Medvitsauke om sjukdomsoverføring

Behandling

• Rehydrering
• Antibiotika i alvorlege tilfelle

Referansar

Bronowski, C., eit al., 2014, Rolla til miljøoverleving i overføring av Campylobacter jejuni, FEMS mikrobiologi bokstavar 356(1), 8-19. http://doi.org/10.1111/1574-6968.12488

Devleesschauwer, B., eit al., 2017, kapittel 2 — Helse og økonomisk byrde av Campylobacter, i: Klein, G. (red.), Campylobacter, s. 27–41. http://doi.org/10.1016/B978-0-12-803623-5.00002-2

Duffy, L., and Dykes, G. A., 2006, Veksttemperatur på fire Campylobacter jejuni stammar påverkar deira påfølgjande overleving i mat og vatn, Letters in Applied Microbiology 43(6), 596–601. https://doi.org/10.1111/j.1472-765X.2006.02019.x

ECDC, 2017-2024, Årleg epidemiologisk rapport for 2014-2022 — Campylobacteriosis. Tilgjengeleg på https://www.ecdc.europa.eu/en/campylobacteriosis/surveillance. Sist vitja august 2024.

ECDC, 2026, Surveillance Atlas of Infectious Diseases (Overvåkningsatlas over smittsame sjukdommar). Tilgjengeleg på https://atlas.ecdc.europa.eu/public/index.aspx. Sist vitja januar 2026.

EFSA og ECDC, 2022, The European Union One Health 2021 Zoonoses Report, EFSA Journal 20(12), e07666. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2022.7666

Fitzgerald, C., 2015, Campylobacter. Klinikkar i laboratoriemedisin 35(2), 289–298. https://doi.org/10.1016/j.cll.2015.03.001

Heimesaat, MM, eit al., 2021, Human Campylobacteriosis — Ein alvorleg smittsam trussel i eit helseperspektiv, i: Backert, S. (red.), Bekjempar av Campylobacter-infeksjonar: Towards a One Health Approach, Current Topics in Microbiology and Immunology, Spring International Publishing, s. 1–23. https://doi.org/10.1007/978-3-030-65481-8_1

Kuhn, KG, eit al., 2020, Campylobacter-infeksjonar forventast å auke på grunn av klimaendringar i Nord-Europa, Scientific Reports 10(1), 13874–13885. https://doi.org/10.1038/s41598-020-70593-y

Lake, I., eit al., 2019, Utforske Campylobacter sesongvariasjonar over heile Europa ved hjelp av The European Surveillance System (TESSy), 2008 til 2016, Eurosurveillance 24(13), 1800028. https://doi.org/10.2807/1560-7917.ES.2019.24.13.180028

Romdhane, RB, og Merle, R., 2021, Dataene bak risikoanalysen av Campylobacter Jejuni og Campylobacter Coli-infeksjonar, Aktuelle emne innan mikrobiologi og immunologi 431, 25–58. https://doi.org/10.1007/978-3-030-65481-8_2

Saito, T., 2002, Fulminant Guillain-Barrè syndrom etter campylobacter jejuni enteritt og anti-ganglioside antistoff, Internmedisin 41(10), 760-761. https://doi.org/10.2169/internalmedisin.41.889

Tang, JYH, eit al., 2011, Overføring av Campylobacter jejuni frå rå til kokt kylling via tre og plast skjerebrett: Campylobacter jejuni krysskontaminering via forureina skjerebrett, Letters in Applied Microbiology 52(6), 581–588. https://doi.org/10.1111/j.1472-765X.2011.03039.x

Thomas, C., eit al., 1999, Evaluering av effekten av temperatur og næringsstoff på overleving av Campylobacter spp. I vassmikrokosmos, Journal of Applied Microbiology 86(6), 1024–1032. https://doi.org/10.1046/j.1365-2672.1999.00789.x

Zeigler, M., eit al., 2014, Utbrot av Campylobacteriosis assosiert med ein langdistanse hindring Adventure Race-Nevada, oktober 2012, Morbiditet og dødelegheit Weekly Report 63 (17), 4. Tilgjengeleg på https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6317a2.htm